Schuldhulp in Nederland: minnelijke schuldregeling (Msnp) en wettelijke schuldsanering (Wsnp)

Begin op tijd, ook als je sommige rekeningen nog kunt betalen. Blijf je post openen. Geef elke datum voor een woningontruiming, afsluiting, dagvaarding of beslag door aan de gemeente. Die informatie bepaalt hoe dringend je situatie is en welke route past.

De Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) geldt voor mensen die als inwoner staan ingeschreven in de Basisregistratie Personen (BRP) van de gemeente. Een vreemdeling moet daarnaast rechtmatig verblijven volgens de regels die in de wet staan. De gemeente mag hulp in een beperkt aantal situaties weigeren, bijvoorbeeld na eerdere schuldhulp of een definitieve sanctie voor fraude. Zij moet wel je persoonlijke situatie beoordelen. Sta je niet ingeschreven of twijfel je over je verblijfsrecht? Vraag de gemeente dan toch om hulp en win juridisch advies in. In uitzonderlijke gevallen staat de wet ook hulp toe buiten de gewone inwonersregel.

Na het eerste gesprek neemt de gemeente een formeel besluit: een plan van aanpak of een afwijzing. Het plan mag voorwaarden bevatten, maar moet rekening houden met het beschermde bedrag dat je nodig hebt om van te leven. Ook een besluit om de gemeentelijke schuldhulp te beëindigen is een formeel besluit.

• Ben je het niet eens met een schriftelijk aanbod, een afwijzing of een besluit om de hulp te stoppen? Maak dan bezwaar bij de gemeente. Volg de instructies en de termijn in het besluit. De gewone bezwaartermijn is 6 weken.
• Ben je niet tevreden over de manier waarop de hulp wordt uitgevoerd? Dien dan eerst een klacht in bij de gemeente. Lost dat niets op, neem dan contact op met de gemeentelijke ombudsman of de Nationale ombudsman.
• Heb je na afloop van de wettelijke beslistermijn geen besluit ontvangen? Controleer dan of de gemeente de termijn rechtsgeldig heeft verlengd of opgeschort. Zo niet, stuur dan een ingebrekestelling. De gemeente heeft daarna 2 weken om te beslissen. Vervolgens zijn mogelijk een dwangsom en beroep bij de rechter wegens niet tijdig beslissen mogelijk. Vraag juridische hulp voordat je beroep instelt.

Woningverhuurders, drinkwaterbedrijven, energieleveranciers en zorgverzekeraars kunnen bepaalde betalingsachterstanden bij de gemeente melden. De gemeente moet je daarna contact aanbieden. Je mag dat aanbod weigeren. Accepteer je het, dan geldt de termijn voor het eerste gesprek. Controleer de afzender: een brief van de gemeente is een hulpaanbod, maar een aanmaning van de aanbieder kan nog steeds betaling eisen.

Voor huurachterstanden gelden extra stappen. Voordat de verhuurder een achterstand meldt, moet die een schriftelijke herinnering sturen, persoonlijk contact proberen, uitleggen hoe je een woningontruiming kunt voorkomen, je wijzen op schuldhulp en aanbieden je gegevens te delen. Maak je uitdrukkelijk bezwaar, dan mag de verhuurder de achterstand niet melden. Een melding kan wel mogelijk zijn als je geen bezwaar maakt of als de verhuurder je niet kan bereiken.

De gemeente kiest hoe zij de hulp organiseert. Zij kan daarvoor een sociaal team, kredietbank of gespecialiseerde aanbieder inzetten. De hulp blijft gratis voor je. Ook als een andere organisatie de hulp uitvoert, blijft de gemeente verantwoordelijk.

• Budgetadvies, hulp bij formulieren, maatschappelijk werk en een plan om nieuwe achterstanden te voorkomen.
• Budgetbeheer: een aanbieder ontvangt je inkomen, betaalt de afgesproken vaste lasten en geeft je huishoudgeld.
• Een minnelijke schuldregeling via schuldbemiddeling of een saneringskrediet.
• Nazorg en hulp om je nieuwe budget stabiel te houden.
• Een verzoek aan de rechter om een tijdelijke afkoelingsperiode volgens de Wgs, als die nodig is voor de schuldhulp.

Budgetbeheer is niet altijd vrijwillig. Het kan berusten op een vrijwillige overeenkomst, maar de gemeente kan je medewerking ook als voorwaarde in het plan opnemen. Vraag wat verplicht is, welke rekeningen de aanbieder betaalt, hoeveel huishoudgeld je krijgt en hoe de regeling kan eindigen.

Een afkoelingsperiode volgens de Wgs is niet automatisch. De gemeente vraagt die aan bij de rechtbank en de rechter beslist of deze nodig is. De periode duurt maximaal 6 maanden. Schuldeisers mogen dan tijdelijk bepaalde bevoegdheden voor invordering niet gebruiken. Jij moet die tijd benutten om de situatie te stabiliseren en zo veel mogelijk apart te zetten. Dit gemeentelijke moratorium is iets anders dan een dringende voorlopige voorziening bij een Wsnp-verzoek.

Bij een beheersbare achterstand kun je één schuldeiser een gewone betalingsregeling voorstellen. Laat zien wat je kunt betalen. Beloof geen bedrag waardoor je huur, energie, eten of zorgverzekering niet meer kunt betalen. Een schuldeiser hoeft je voorstel niet te accepteren.

Bij problematische schulden kan de gemeente met alle schuldeisers een minnelijke schuldregeling (Msnp) voorbereiden. Bij schuldbemiddeling stort je meestal het bedrag boven het vrij te laten bedrag (vtlb) in de regeling. De schuldeisers krijgen hun afgesproken deel. Bij een saneringskrediet betaalt een gemeentelijke of andere kredietbank het afgesproken bedrag aan de schuldeisers. Daarna betaal je één lening terug in plaats van veel afzonderlijke schulden.

Een Msnp-regeling is vrijwillig: alle betrokken schuldeisers moeten instemmen. Op dit moment geldt geen algemene wettelijke termijn waarbinnen een schuldeiser op het voorstel moet reageren. Een wetsvoorstel uit juni 2026, de Wet schuldregelen, zou regels toevoegen. Bij de controle van deze gids was het voorstel nog in consultatie en dus geen geldend recht.

Je bereidt het Wsnp-verzoek samen met de schuldhulpverlener voor. Je hebt een verklaring van de gemeente nodig dat de minnelijke route is mislukt of niet mogelijk was. Voeg ook bewijs van je schulden, inkomen en vermogen toe. Je ondertekent het verzoek. Je echtgenoot of geregistreerde partner moet medeondertekenen. Sta je onder curatele, dan moet ook je curator tekenen. Voor het eerste verzoek heb je geen advocaat nodig.

De rechtbank kijkt naar meer dan de hoogte van je schulden. De belangrijkste voorwaarden voor toelating zijn:

• Je kunt je schulden niet meer betalen en de minnelijke poging van de gemeente is mislukt of was niet mogelijk.
• In de afgelopen 3 jaar heb je te goeder trouw gehandeld toen de schulden ontstonden of onbetaald bleven. Je hebt je ook echt ingespannen om te betalen. De rechter beoordeelt de feiten. Een boete, fraudeprobleem of onverantwoorde lening leidt niet automatisch tot één vaste uitkomst.
• Je hebt geen schulden die voortkomen uit strafbare feiten.
• Bij verslavings- of psychosociale problemen kan een zorgverlener in principe bevestigen dat de problemen al minstens 1 jaar onder controle zijn.
• Je kunt de verplichtingen van de Wsnp nakomen en probeert zo veel mogelijk te verdienen.

De standaardduur van de Wsnp is 18 maanden voor mensen die vanaf 1 juli 2023 zijn toegelaten. In bijzondere omstandigheden kan de rechtbank de periode verlengen tot maximaal 5 jaar. Een door de rechtbank benoemde Wsnp-bewindvoerder houdt toezicht op de boedel en rapporteert aan een rechter-commissaris. Deze rol is anders dan budgetbeheer en beschermingsbewind.

• Geef de Wsnp-bewindvoerder alle belangrijke informatie, zowel wanneer die erom vraagt als uit eigen beweging.
• Maak geen nieuwe schulden.
• Houd je aan de verplichtingen voor werk, solliciteren en inspanning die voor jou gelden.
• Verdien zo veel als redelijkerwijs mogelijk is en stort het inkomen boven het vtlb op de boedelrekening.

Een schone lei is niet automatisch. Heb je je aan de verplichtingen gehouden, dan kan de rechtbank bepalen dat schulden die onder de Wsnp vallen niet meer afdwingbaar zijn. Bewaar het vonnis. Nieuwe schulden en schulden buiten de Wsnp moet je nog steeds betalen.

• Een DUO-studieschuld waarvoor de terugbetaling nog niet was begonnen, blijft verschuldigd. Bestaande DUO-achterstanden en DUO-boetes die in de Wsnp vielen, kunnen wel onder de schone lei vallen.
• CJIB-vorderingen blijven verschuldigd, behalve verkeersboetes die onder de schone lei vallen.
• De hypotheek blijft verschuldigd als je tijdens de Wsnp in je koopwoning mocht blijven wonen.
• Geld dat je later ontvangt maar bij de Wsnp-periode hoort, zoals een belastingteruggave of een erfenis uit die periode, gaat naar de Wsnp-bewindvoerder.
• Een BKR-registratie kan 5 jaar zichtbaar blijven. De rechtbank kan de schone lei intrekken als later verborgen geld of een andere ernstige schending van de regels bekend wordt.

Beschermingsbewind kan worden aangevraagd als iemand de financiën niet kan beheren, bijvoorbeeld door problematische schulden of te hoge uitgaven. Jijzelf, je partner, bepaalde familieleden en verschillende vertegenwoordigers uit de zorg of wettelijke vertegenwoordigers kunnen het verzoek indienen. Een advocaat is niet verplicht. Curatele gaat verder en omvat financiële en persoonlijke juridische beslissingen. Mentorschap gaat over persoonlijke zorgbeslissingen, niet over geld.

Voordat een energieleverancier het contract beëindigt, moet die minstens 3 schriftelijke herinneringen sturen. Voor elke herinnering moet je minstens 14 dagen krijgen. De leverancier moet ook proberen contact op te nemen, een betalingsregeling aanbieden en je wijzen op schuldhulp. De leverancier mag het contract niet beëindigen als je je aan een afgesproken betalingsregeling houdt, als afsluiting een ernstig gezondheidsrisico veroorzaakt of als je schuldhulp hebt aangevraagd. Meld dit schriftelijk aan de leverancier en stuur bewijs mee. Na het einde van het contract voert de netbeheerder de fysieke afsluiting uit, niet de leverancier.

Na minstens 6 maanden onbetaalde zorgpremie kan de zorgverzekeraar je aanmelden bij het CAK. De bestuursrechtelijke premie is in 2026 € 172,70 per maand. Die kan worden ingehouden op je loon, uitkering of pensioen. Je zorgtoeslag gaat dan rechtstreeks naar het CAK. Je basisverzekering blijft doorlopen, maar de aanvullende verzekering kan stoppen. Zolang de premieachterstand bestaat, kun je niet overstappen naar een andere basisverzekeraar. De CAK-premie verlaagt je oude schuld bij de zorgverzekeraar niet.

De zorgverzekeraar beëindigt de CAK-registratie als de premieschuld is betaald, een geaccepteerde betalingsregeling loopt of een passende schuldhulpregeling geldt. Wacht op het stopbericht van het CAK en stop een inhouding niet zelf. Vraag de zorgverzekeraar en de gemeente welke route voor jouw dossier geldt.

Negeer geen van beide afzenders. Een brief van een incassobureau kan leiden tot een rechtszaak. Een document van een deurwaarder kan een datum voor een zitting of een betalingstermijn bevatten. Lees de precieze datum op het document en vraag direct hulp als je het niet begrijpt.

Voordat een schuldeiser incassokosten voor een consumentenschuld rekent, moet die minstens één betalingsherinnering sturen. Daarin moet je 14 dagen krijgen om te betalen en moet staan welke kosten daarna volgen. De wettelijke staffel wordt per deel van de hoofdsom toegepast:

De minimale incassokosten zijn € 40 en het totale maximum is € 6.775. Rekeningen van dezelfde schuldeiser waarvoor herinneringen zijn gestuurd, worden meestal samengevoegd voor de berekening. Een nieuwe schuld die later ontstaat, kan nieuwe kosten opleveren. Ook kan rente gelden, maar losse herinnerings-, administratie- of behandelingskosten mogen niet boven op de wettelijke incassokosten komen. Btw mag alleen worden toegevoegd als de schuldeiser die niet kan terugvragen en de vereiste verklaring aflegt. Maak schriftelijk bezwaar tegen een onjuist bedrag.

De beslagvrije voet is het beschermde bedrag wanneer inkomen, zoals loon, een uitkering of pensioen, wordt beslagen of verrekend. Deze regel geldt niet voor geld dat al op een bankrekening staat. Bij bankbeslag geldt een apart beslagvrij bedrag. Vraag de deurwaarder welke bescherming in jouw brief staat.

• De beslagleggende partij moet een overzicht sturen met de beslagvrije voet en de gebruikte gegevens over inkomen, huishouden en wonen.
• Minstens 5% van het netto-inkomen gaat ook bij een laag inkomen naar schuldeisers.
• Controleer de gegevens en maak een nieuwe berekening op Uwbeslagvrijevoet.nl. Klopt het bedrag niet, neem dan zo snel mogelijk contact op met de beslagleggende partij, liefst binnen 4 weken.
• Een verandering in inkomen, wonen of huishouden kan het bedrag verhogen of verlagen. Een verhoging gebeurt niet automatisch. Alleen voor iemand met bijstand wordt automatisch opnieuw berekend.

Bepaal eerst wat te laat is: het eerste gesprek, of het formele plan of de afwijzing. Herinner de gemeente schriftelijk aan je aanvraag en noem de aanvraagdatum en de relevante Wgs-termijn. Is de formele beslistermijn verstreken, vraag Het Juridisch Loket dan of je een ingebrekestelling moet sturen. Noem een te laat eerste gesprek niet meteen een afwijzing. Laat tijdens het wachten ook geen dringende datum voor woningontruiming of afsluiting verlopen.

Eén weigering kan een minnelijke regeling blokkeren, maar betekent niet dat je automatisch wordt toegelaten tot de Wsnp. Vraag de schuldhulpverlener of de weigering onredelijk genoeg is voor een dwangakkoord en of het Wsnp-dossier aan alle voorwaarden voldoet. Betaal niet buiten de regeling om meer aan één schuldeiser zonder dit te bespreken. Ongelijke behandeling kan het voorstel schaden.

Je aansprakelijkheid hangt af van de datum van het huwelijk of geregistreerde partnerschap en van het vermogensstelsel. In een algehele gemeenschap van goederen die vóór 1 januari 2018 is ontstaan, kunnen de schulden en bezittingen van je partner in de gemeenschap vallen. Voor een huwelijk of partnerschap vanaf die datum geldt standaard een beperkte gemeenschap. Bezittingen en schulden die daarvoor privé waren, blijven normaal privé. Gezamenlijke eerdere schulden en veel schulden die tijdens het huwelijk of partnerschap ontstaan, kunnen wel gedeeld zijn. Huwelijkse voorwaarden kunnen dit veranderen. Bewaar bewijs van wat van wie is en vraag advies over jouw situatie.

Vraag de gemeente om hulp bij zowel zakelijke als persoonlijke schulden. De Bbz kan een tijdelijke inkomensaanvulling of bedrijfskapitaal bieden, vaak als lening. Of je recht hebt op hulp en in welke vorm, hangt af van je situatie, vermogen en onderneming. De eigenaar van een eenmanszaak, een vennoot in een VOF of een beherend vennoot in een CV is een natuurlijk persoon en kan de Wsnp aanvragen; een BV kan dat niet. Voor de Wsnp moet een onderneming meestal stoppen. Alleen in een beperkt uitzonderingsgeval kan de rechter toestaan dat je doorgaat, als dit meer oplevert en weinig risico geeft. Schrijf je niet uit bij KVK voordat je de gevolgen hebt gecontroleerd. De zzp-gids legt de fiscale en zakelijke basis uit.

Gemeentelijke schuldhulp is gratis. Voor betaalde schuldbemiddeling gelden beperkingen. De overheid waarschuwt voor bedrijven die deze dienst zonder toestemming tegen betaling aanbieden. Een betaalde aanbieder kan ook niet de gemeentelijke verklaring vervangen die nodig is voor een Wsnp-verzoek. Vraag vóór ondertekening of opzegging aan de gemeente of Het Juridisch Loket om de aanbieder, de dienst, de totale kosten en de opzegvoorwaarden te controleren. Ga er niet van uit dat de voorgestelde regels uit de Wet schuldregelen al gelden.

• Neem contact op met je eigen gemeente en zeg dat je schuldhulpverlening wilt. Bewaar bewijs van je aanvraag.
• Noem elke termijn voor woningontruiming, afsluiting, beëindiging van de zorgverzekering, een dagvaarding of beslag en voeg de brief toe.
• Noteer elke schuldeiser, het openstaande bedrag, de betalingstermijn, elke inkomstenbron en je bezittingen. Laat een schuld niet weg omdat je die betwist of je ervoor schaamt.
• Blijf waar mogelijk de lopende huur, energie, water, eten en zorgverzekering betalen. Vraag advies voordat je een oude schuldeiser voorrang geeft.
• Bel Geldfit op 0800-8115 voor gratis en anoniem eerste advies. Neem bij een wettelijke termijn of een geschil contact op met Het Juridisch Loket.

Het toeslagenoverzicht helpt je huurtoeslag en zorgtoeslag te controleren. De gids over gemeentelijke belastingen legt uit wanneer kwijtschelding van sommige lokale belastingen mogelijk is. Voor een DUO-lening voor inburgering gelden andere regels; zie de gids over kwijtschelding van de lening.