Hulp bij schulden in Nederland: de gratis route via de gemeente, de wettelijke termijnen en hoe Wsnp de invordering van oude schulden beëindigt

Schulden in Nederland doorlopen een vaste reeks stappen. Eerst komen herinneringen, dan een incassobureau, dan een gerechtsdeurwaarder die geld rechtstreeks van je salaris of bankrekening kan halen. Elke stap voegt kosten toe, zodat het totaal groeit terwijl je wacht. Er is op elk moment in dat proces een wettelijke uitweg. Elke gemeente heeft de plicht om inwoners met schulden te helpen, de hulp is gratis, en de wet stelt termijnen waaraan de gemeente zich moet houden. Deze gids legt uit wat je van de gemeente kunt eisen en hoe de twee officiële schuldregelingsroutes werken. Ook komt aan bod hoeveel van je inkomen beschermd is, en wat een incassobureau wel en niet mag doen.

Schuldhulp is een wettelijke gemeentelijke taak. Artikel 3 van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening verplicht het college van burgemeester en wethouders om schuldhulp te bieden aan inwoners van de gemeente. Je vraagt aan bij je eigen gemeente, niet bij een landelijk loket. Zoek op de naam van je gemeente plus 'schuldhulpverlening' voor het formulier of het telefoonnummer. Veel gemeenten organiseren de dienst via een sociaal team, een wijkteam of een aparte kredietbank.

De wet legt de timing vast. Dit zijn jouw rechten, geen streefdoelen:

De hulp is gratis. Gemeenten ontvangen geld van de rijksoverheid om inwoners kosteloos te helpen. Elk bedrijf dat je vraagt te betalen voor het regelen van een schuldregeling, is niet de gemeente. Ga eerst naar de gemeente en vergelijk voordat je iets tekent bij een commerciële aanbieder.

De gemeente regelt niet alleen schulden. Ze biedt ook budgetadvies om inkomsten en uitgaven in balans te houden. Ook budgetbeheer behoort tot de mogelijkheden. Je inkomen gaat dan naar de gemeente of een aangewezen organisatie, die je vaste rekeningen betaalt en je de rest als leefgeld geeft. Budgetbeheer is vaak de eerste stap, want een regeling houdt alleen stand als er tijdens de looptijd geen nieuwe schulden bijkomen.

Nederlandse schuldhulp kent een vrijwillige route en een gerechtelijke route. Je moet eerst de vrijwillige route proberen. De gerechtelijke route gaat pas open als de vrijwillige route is mislukt.

De vrijwillige route is de minnelijke schuldregeling, vaak MSNP genoemd. Je gemeentelijke schuldhulpverlener berekent wat je elke maand kunt betalen en biedt je schuldeisers een deal aan. Die deal heeft een van twee vormen. Bij schuldbemiddeling houd je het vrij te laten bedrag (vtlb), het bedrag dat je nodig hebt om van te leven. Alles boven het vtlb wordt maandelijks gereserveerd en eenmaal per jaar uitbetaald aan je schuldeisers. Aan het eind van de periode schelden de schuldeisers de rest kwijt. Bij een saneringskrediet betaalt de gemeente of de gemeentelijke kredietbank al je schuldeisers in één keer af, en betaal je daarna één lening terug aan die ene instantie. De aflossingsperiode van een gemeentelijke regeling is 18 maanden voor nieuwe regelingen die sinds 1 juli 2023 worden aangeboden.

De zwakte van de vrijwillige route is dat schuldeisers kunnen weigeren. Eén schuldeiser die nee zegt, kan de hele regeling blokkeren. Dan begint de gerechtelijke route.

De gerechtelijke route is de Wsnp, de Wet schuldsanering natuurlijke personen. Je kunt niet zelfstandig aanvragen. Je gemeentelijke schuldhulpverlener vraagt samen met jou aan bij de rechtbank, en levert de verklaring die aantoont dat de vrijwillige regeling niet werkte. De rechtbank beoordeelt de zaak en beslist. Schulden die voortkomen uit fraude of een strafbaar feit sluiten je uit. Neemt de rechtbank je aan, dan stelt ze een saneringsplan vast dat aangeeft hoelang en hoeveel je betaalt, en elke schuldeiser is dan verplicht daaraan mee te werken. Een schuldeiser die de vrijwillige deal weigerde, heeft hier geen vetorecht.

De rechtbank stelt een Wsnp-bewindvoerder aan om toezicht op je te houden. De Belastingdienst beschrijft wat daarna volgt. De bewindvoerder bezoekt je enkele weken na het besluit van de rechtbank thuis. Je post gaat de eerste 13 maanden naar de bewindvoerder. Je leeft van een beschermd minimum, en alles daarboven gaat naar je schuldeisers. De standaardduur is 18 maanden. In sommige gevallen stelt de rechtbank een langere termijn vast, tot een maximum van drieënhalf jaar.

Aan het eind, als je je aan de regels hebt gehouden, adviseert de bewindvoerder de rechtbank om de schone lei te verlenen. Met een schone lei zijn de schulden die je vóór de start van de Wsnp had, niet langer invorderbaar. Formeel blijf je ze verschuldigd, maar geen enkele schuldeiser kan ze nog afdwingen. Dit geldt ook voor belastingschulden. Komt er na je schone lei een belastingaanslag over een oude periode binnen, neem dan contact op met de Belastingdienst zodat zij kunnen bevestigen of die nog betaald moet worden.

Twee regelingen kunnen je dagelijkse geldzaken overnemen, en ze worden vaak verward. Budgetbeheer is vrijwillig. Je regelt het met de gemeente of haar kredietbank, je inkomen komt op een beheerrekening, je vaste rekeningen worden daarvan betaald, en je krijgt de rest als leefgeld. Je kunt het in onderling overleg beëindigen.

Beschermingsbewind is een maatregel van de rechter. De kantonrechter kan het instellen voor mensen die hun financiën niet zelf kunnen beheren, onder meer vanwege problematische schulden of ernstige overbesteding. De rechter stelt een bewindvoerder aan, dat kan een familielid, een vertrouwenspersoon of een professional zijn. Die bewindvoerder beheert je geld en bezittingen, heeft jouw toestemming nodig voor financiële beslissingen, en dient een boedelbeschrijving in bij de kantonrechter. Je kunt het zelf aanvragen. Ook je partner, familie tot de vierde graad, en instellingen die voor je zorgen, kunnen het aanvragen.

Beschermingsbewind is niet hetzelfde als curatele. Bij curatele regelt de rechtbank zowel geld als persoonlijke zaken en wordt de persoon handelingsonbekwaam. Bij beschermingsbewind gaat het alleen om de financiën. Mentorschap regelt beslissingen over persoonlijke verzorging en helemaal niet over geld. Een Wsnp-bewindvoerder is weer iemand anders: die wordt door de rechtbank aangesteld in de schuldsaneringszaak en houdt toezicht op de Wsnp, niet op je dagelijkse budget.

Niet alle schulden richten dezelfde schade aan. Achterstanden bij energie en zorgverzekering activeren aparte systemen die alles moeilijker maken, dus pak die als eerste aan als je moet kiezen.

Energieleveranciers kunnen je niet zomaar afsluiten. Volgens Rijksoverheid moet je leverancier minstens drie schriftelijke herinneringen sturen en je bij elke herinnering minstens 14 dagen geven. De leverancier moet ook proberen je te bereiken per brief, e-mail of telefoon en een betalingsregeling aanbieden zodat je de achterstand kunt spreiden. Afsluiting is in drie situaties niet toegestaan:

• Je hebt een betalingsregeling afgesproken en houdt je eraan.
• Je hebt schuldhulpverlening aangevraagd.
• Iemand in het huishouden zou ernstige gezondheidsrisico's lopen.

Het aanvragen van schuldhulp is dus ook een bescherming tegen afsluiting. Meld dit schriftelijk aan je leverancier op de dag dat je aanvraagt.

Zorgverzekering volgt een eigen traject. Ben je zes maanden achter met je premie, dan meldt je verzekeraar je aan bij het CAK. Je betaalt dan de bestuursrechtelijke premie, die in 2026 €172,70 per maand bedraagt. Dat is hoger dan een normale premie. Je werkgever, uitkeringsinstantie of pensioenfonds houdt dit in op je salaris, uitkering of pensioen. Ook je zorgtoeslag gaat rechtstreeks naar het CAK in plaats van naar jou. Je basisverzekering blijft werken, dus je blijft verzekerd voor zorg. Je kunt niet van verzekeraar wisselen zolang je een achterstand hebt.

Je verlaat de CAK-regeling wanneer je verzekeraar je uitschrijft. Dat gebeurt wanneer je de achterstand aflost of een betalingsregeling afspreekt met de verzekeraar. Je gemeentelijke schuldhulpverlener kan ook een schuldregeling voorstellen aan de verzekeraar, en de verzekeraar schrijft je uit als hij dat voorstel accepteert. Een betalingsregeling met de verzekeraar is meestal de snelste van deze routes.

Heeft een schuldeiser een vonnis van de rechter, dan kan een gerechtsdeurwaarder een deel van je inkomen in beslag nemen. Dit heet loonbeslag als het van je salaris wordt afgenomen, en het geldt ook voor uitkeringen en pensioen. De deurwaarder mag niet alles afnemen. De beslagvrije voet is het deel van je inkomen dat je moet overhouden voor huur, eten en andere levensbehoeften. Het wordt berekend op basis van je inkomen, je gezinssamenstelling en je woon- en zorgkosten.

In de praktijk gelden twee regels. Ten eerste gaat altijd minstens 5% van je netto-inkomen naar je schuldeisers, zelfs bij een heel laag inkomen. Ten tweede moet de partij die beslag legt je een brief sturen met je beslagvrije voet en de gebruikte gegevens: je inkomen, je gezinssituatie en je woonsituatie. Lees die brief en controleer die cijfers aan de hand van je eigen situatie.

Je kunt het bedrag zelf herberekenen op Uwbeslagvrijevoet.nl, de officiële rekentool. Is jouw uitkomst hoger dan op de brief, neem dan contact op met de deurwaarder en stuur bewijs mee. Doe dit snel, bij voorkeur binnen vier weken na de brief. De beslagvrije voet stijgt niet vanzelf. Gaat je huur omhoog, verhuist een partner, of wordt een kind geboren, dan moet je die verandering zelf melden voordat het beschermde bedrag wordt aangepast.

Twee verschillende soorten bedrijven jagen op onbetaalde rekeningen, en hun bevoegdheden zijn niet gelijk. Brieven van beide kunnen er even officieel uitzien, dus controleer met wie je te maken hebt voordat je reageert.

Een incassobureau werkt voor de schuldeiser. Het kan brieven sturen, je bellen en een betalingsregeling voorstellen. Een incassobureau mag geen bezittingen, loon of bankrekening in beslag nemen, en het mag geen officiële gerechtelijke stukken uitvaardigen zoals een dagvaarding. Een gerechtsdeurwaarder is een beëdigd ambtenaar van justitie. Een deurwaarder kan een dagvaarding betekenen om je voor de rechter te brengen, en kan na een vonnis beslag leggen op je inkomen, je bankrekening, je huisraad of je eigendommen.

Een brief van een incassobureau die beslag aankondigt, is dus een waarschuwing voor een mogelijke toekomstige stap, geen beslag. Er is nog steeds een reactie nodig, want negeren leidt tot een rechtszaak en veel hogere kosten. Een brief van een deurwaarder na een vonnis is een echte executiestap en vraagt om actie in diezelfde week.

Incassokosten voor consumenten zijn wettelijk begrensd. Voordat er überhaupt kosten in rekening mogen worden gebracht, moet de schuldeiser je minstens één aanmaning sturen en je 14 dagen geven om te betalen. Kosten die zonder die aanmaning in rekening worden gebracht, zijn niet verschuldigd. Het wettelijke maximum wordt berekend in schijven over het bedrag dat je schuldig bent, met een minimum van €40 dat altijd in rekening mag worden gebracht:

Het minimum is €40, dus een onbetaalde rekening van €20 kan €60 worden. Het maximum van €6.775 staat vastgelegd in artikel 2 van het Besluit vergoeding voor buitengerechtelijke incassokosten. Btw mag alleen aan de incassokosten worden toegevoegd als de schuldeiser zelf geen btw kan terugvorderen. Rekent een brief meer dan de schaal toestaat, zeg dat dan schriftelijk en betaal het bedrag dat jij correct berekent. Neem de brief mee naar de gemeente of Het Juridisch Loket als je twijfelt over het bedrag.

De gemeente is de route naar een formele regeling. Verschillende andere diensten helpen eerder, of helpen bij de onderdelen die de gemeente niet dekt.

• Geldfit is het landelijke eerste aanspreekpunt bij geldzorgen. De adviestelefoon 0800-8115 is gratis en anoniem, en Geldfit verwijst je door naar hulp in je eigen omgeving. Rijksoverheid noemt het als eerste stap wanneer geldzorgen beginnen.
• Het Juridisch Loket geeft gratis juridische informatie. Gebruik het voor de juridische kant: een dagvaarding, een beslag dat je onterecht vindt, een betwiste rekening, of incassokosten die te hoog lijken.
• Het Nibud, het landelijke budgetinstituut, publiceert richtlijnbudgetten en rekentools, waaronder checks op toeslagen en regelingen die je misschien nog niet aanvraagt.
• Schuldhulpmaatje biedt getrainde vrijwilligers die met je meekijken, helpen de brieven te sorteren en je begeleiden tijdens een gemeentelijke route. Dit is gratis.
• Sociaal raadslieden werken bij veel gemeenten en welzijnsorganisaties. Zij helpen je formulieren invullen, brieven aan schuldeisers schrijven en toeslagen aanvragen, kosteloos. Zoek op de naam van je gemeente plus 'sociaal raadslieden'.

Officiële Nederlandse instanties schrijven in het Nederlands, en vertalingen worden zelden geleverd. Een ongeopende brief loopt gewoon door met zijn termijn, en elke gemiste termijn voegt kosten toe. Open elke brief en sorteer hem in drie stapels. Alles van een gerechtsdeurwaarder, alles met het woord 'dagvaarding', en alles over je woning, energie of zorgverzekering komt op de urgente stapel. Rekeningen en herinneringen van bedrijven komen op de tweede stapel. De rest komt op de derde. Geef de urgente stapel aan de gemeente, een sociaal raadslid of Schuldhulpmaatje, of aan iemand anders die Nederlands leest. Je hoeft niet elke brief zelf te begrijpen.

Wachtlijsten bestaan, maar de termijn van vier weken staat in de wet. Gebeurt er niets, stuur dan een korte schriftelijke herinnering waarin je artikel 4 van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening en de datum van je aanvraag noemt. Herhaal dat je huisuitzetting, afsluiting of het verlies van je zorgverzekering dreigt als dat het geval is, want dat verkort de termijn tot drie werkdagen. Een besluit dat te laat komt, of een weigering van schuldhulp, is een formeel besluit waartegen je binnen zes weken bezwaar kunt maken. Het Juridisch Loket helpt bij de bezwaarbrief.

Eén weigerende schuldeiser kan een vrijwillige regeling stopzetten. De weigering is de stap die de gerechtelijke route opent. Vraag je schuldhulpverlener om de weigering vast te leggen en de Wsnp-aanvraag voor te bereiden, want de gerechtelijke route bindt elke schuldeiser. Ga geen aparte afzonderlijke deal aan met de weigerende schuldeiser terwijl een regeling wordt opgezet. Eén schuldeiser meer betalen dan de andere kan de hele regeling doen mislukken.

De bestuursrechtelijke premie die het CAK int, is de premie voor je lopende verzekering. Ze lost niet af wat je al aan je verzekeraar verschuldigd bent. Mensen blijven jarenlang in de regeling zitten terwijl de hogere premie wordt ingehouden en de oorspronkelijke achterstand precies gelijk blijft. Neem contact op met je zorgverzekeraar, niet met het CAK, en spreek een betalingsregeling af voor de achterstand. Zodra de verzekeraar je uitschrijft, stopt de hogere premie. Wil de verzekeraar geen regeling afspreken die je kunt betalen, breng de zaak dan naar de gemeente als onderdeel van je schuldhulpdossier.

Of de schulden van een partner ook van jou zijn, hangt af van wanneer je bent getrouwd en onder welk regime. Ben je vóór 1 januari 2018 getrouwd of een geregistreerd partnerschap aangegaan in algehele gemeenschap van goederen, dan kunnen schuldeisers ook jouw vermogen claimen. Vanaf 1 januari 2018 geldt standaard een beperkte gemeenschap van goederen. Bezittingen en schulden die vóór het huwelijk alleen van jou waren, blijven alleen van jou, en je hebt documenten nodig die bewijzen wat van jou was. Huwelijkse voorwaarden of partnerschapsvoorwaarden kunnen de financiën ook gescheiden houden. Neem je trouwakte en de datum mee naar de gemeente of Het Juridisch Loket, want de datum bepaalt het antwoord.

Een eenmanszaak heeft geen eigen rechtspersoonlijkheid. De eigenaar is met privévermogen aansprakelijk voor de zakelijke schulden, dus zakelijke achterstanden zijn privéschulden. Gemeentelijke schuldhulp staat voor jou open, en er is een tweede gemeentelijke route die je eerst moet checken: Bbz, bijstand voor zelfstandigen. Via de gemeente kan Bbz een tijdelijke inkomensaanvulling of een lening voor bedrijfskapitaal geven aan een gevestigde ondernemer in tijdelijke financiële moeilijkheden, en ondersteuning aan iemand die het bedrijf moet stoppen. Vraag in hetzelfde gesprek naar Bbz en schuldhulpverlening, want een regeling is meestal pas mogelijk zodra de bedrijfssituatie op de een of andere manier is afgehandeld. De ZZP-gids behandelt de KVK- en belastingkant.

Schuldhulp via de gemeente is gratis, en alleen een gemeentelijke route leidt tot een Wsnp-aanvraag. Bedrijven die snelle schuldsanering tegen een maandelijkse vergoeding adverteren, voegen een nieuwe schuldeiser toe aan je situatie, en zij kunnen je bestaande schuldeisers niet meer binden dan jij zelf kunt. Betaal je al aan zo'n bedrijf, neem dan het contract mee naar Het Juridisch Loket of de gemeente voordat je opzegt, zodat je weet welke opzegtermijn geldt.

Twee verwante gidsen sluiten hierop aan. Het toeslagenoverzicht behandelt de vier maandelijkse toeslagen, want niet-aangevraagde huurtoeslag of zorgtoeslag is vaak de snelste manier om het maandinkomen te verhogen. Gemeentelijke belastingen legt kwijtschelding uit, het kwijtschelden van gemeente- en waterschapsrekeningen bij lage inkomens. Is je schuld een inburgeringslening van DUO, dan staan de regels voor kwijtschelding van de lening los van alles op deze pagina.