Nevenschikkende voegwoorden: en, maar, of, want, dus

Vijf voegwoorden — en, maar, of, want en dus — verbinden twee volledige zinnen en laten elke zin precies zoals hij was: Het regent, dus we blijven binnen.

Elke helft is een gewone hoofdzin, en de persoonsvorm (het vervoegde werkwoord) blijft aan beide kanten van het voegwoord op de tweede plaats. Het voegwoord verbindt de twee helften, maar staat erbuiten, dus het verplaatst nooit iets.

1. Schrijf de eerste hoofdzin zoals gewoonlijk, met het werkwoord op de tweede plaats: Ik werk in Amsterdam.
2. Voeg een van de vijf voegwoorden toe: en, maar, of, want of dus.
3. Schrijf de tweede hoofdzin zoals gewoonlijk, opnieuw met het werkwoord op de tweede plaats: mijn zus woont in Utrecht.

Samen: Ik werk in Amsterdam en mijn zus woont in Utrecht. Er is niets omgedraaid — vergelijk dit met een onderschikkend voegwoord, dat het werkwoord naar het eind van de zin stuurt.

• en voegt het ene aan het andere toe: Ik hou van thee en ik hou van koffie. Als het onderwerp zich herhaalt, mag je het in de tweede helft weglaten: Ik hou van thee en drink het elke dag.
• maar zet een tegenstelling neer: Het is klein, maar het is gezellig.
• of biedt een keuze: Wil je water of wil je sap?
• want geeft een reden, meestal na een komma: Ik ga naar bed, want ik ben moe.
• dus trekt een conclusie: Ik ben ziek, dus ik blijf thuis.

dus is flexibel: je hoort het ook met het werkwoord naar voren getrokken — Het regent, dus blijven we binnen. Zowel dus we blijven als dus blijven we is correct. De andere vier doen dit niet: na en, maar, of en want komt het onderwerp eerst en het werkwoord tweede.

want kan geen zin openen en kan de vraag Waarom? niet in zijn eentje beantwoorden. Om met een reden te beginnen, of om Waarom? te beantwoorden, gebruik je omdat: Waarom blijf je thuis? — Omdat ik ziek ben., niet Want ik ben ziek. De volledige vergelijking staat op want, omdat of doordat.