Eigen risico uitgelegd: het eigen risico van €385 van de Nederlandse zorgverzekering, welke zorg ervoor telt, en waarom rekeningen pas maanden later komen

De Nederlandse zorgverzekering kent twee kosten. De eerste is de maandelijkse premie. De tweede is het eigen risico: het eerste deel van je jaarlijkse zorgkosten dat je zelf betaalt. In 2026 is dat deel €385. Veel nieuwkomers merken dit voor het eerst op wanneer er een onverwachte rekening van hun verzekeraar binnenkomt, maanden na een ziekenhuisbezoek. Deze gids legt uit hoe het eigen risico werkt, welke zorg ervoor meetelt, welke zorg er nooit voor meetelt, wat een vrijwillig eigen risico is, en hoe het eigen risico verschilt van een eigen bijdrage (wettelijke bijbetaling). Ook komt aan bod wat je kunt doen als €385 ineens te veel is. Moet je nog een verzekering afsluiten? Dan behandelt de gids over zorgverzekering de polis zelf en de termijn van 4 maanden.

Het verplicht eigen risico is €385 per persoon in 2026. Engelstalige verzekeraarswebsites vertalen het als 'deductible' of 'excess'. Het geldt voor iedereen van 18 jaar of ouder met een Nederlandse zorgverzekering en loopt per kalenderjaar: van 1 januari tot en met 31 december. De eerste €385 aan meetellende zorgkosten in dat jaar is voor jouw rekening. Boven de €385 betaalt de verzekeraar gedekte zorg voor de rest van het jaar volledig. Je betaalt alleen eigen risico wanneer je zorg gebruikt die meetelt, dus in een jaar zonder zulke zorg betaal je niets.

Een voorbeeld. In maart heb je een bloedtest (€85) en in april een consult in het ziekenhuis (€500). Je betaalt de €85 volledig. Van de rekening van €500 betaal je €300, want daarmee vul je je eigen risico aan tot €385. Je verzekeraar betaalt de resterende €200. Vanaf dat moment tot en met 31 december betaal je geen eigen risico meer, wat voor meetellende zorg je ook gebruikt.

Je betaalt het eigen risico niet aan de balie van het ziekenhuis. De zorgaanbieder stuurt de rekening naar je verzekeraar. De verzekeraar betaalt de aanbieder en brengt daarna jouw eigen-risicoaandeel bij jou in rekening. Die rekening kan weken of maanden na de zorg binnenkomen. In het onderdeel over veelvoorkomende problemen wordt uitgelegd waarom de vertraging lang kan zijn.

Ben je maar een deel van het jaar verzekerd? Dan is je eigen risico voor dat jaar lager. De Zorgverzekeringswet rekent het naar rato van het aantal verzekerde dagen. Als je verzekering op 1 augustus ingaat, ben je verzekerd voor 153 van de 365 dagen van 2026, dus je maximum voor 2026 is ongeveer €161 in plaats van €385. De polis van de meeste nieuwkomers gaat pas later in het jaar in, dus het eigen risico van het eerste jaar is meestal lager.

Het eigen risico geldt alleen voor zorg die de basisverzekering vergoedt. Zorg buiten het basispakket, bijvoorbeeld de meeste tandheelkundige zorg en fysiotherapie voor volwassenen, is helemaal niet verzekerd onder de basispolis. Je betaalt de volledige prijs zelf, of een aanvullende polis betaalt, en niets daarvan raakt je eigen risico. De gids over dekkingsgaten behandelt die kant. Binnen het basispakket telt onder meer de volgende zorg mee voor het eigen risico:

• Behandeling in een ziekenhuis of kliniek, inclusief een bezoek aan de spoedeisende hulp
• Medicijnen op recept, inclusief medicijnen die je huisarts voorschrijft
• Bloedtesten en andere labtesten, inclusief testen die je huisarts naar een laboratorium of ziekenhuis stuurt
• Zorg waarnaar je huisarts doorverwijst, zoals een medisch specialist
• Geestelijke gezondheidszorg (ggz), behalve het eerste verkennend gesprek

Een vaste lijst met zorg uit het basispakket is uitgezonderd: die gaat nooit ten koste van je eigen risico. Rijksoverheid en Zorginstituut Nederland publiceren de lijst:

• Huisartsenzorg, inclusief de huisartsenpost (dienst buiten kantooruren)
• Verloskundige zorg en kraamzorg; voor kraamzorg geldt wel een eigen bijdrage, hieronder toegelicht
• Wijkverpleging (verpleging aan huis)
• Ketenzorg (gecoördineerde chronische zorg) voor diabetes type 2, COPD en cardiovasculair risicomanagement
• De gecombineerde leefstijlinterventie
• Een stoppen-met-rokenprogramma
• Het verkennend gesprek (eerste gesprek) in de ggz
• Nacontroles en reiskosten voor orgaandonoren
• Alle zorg uit het basispakket voor kinderen onder de 18 jaar

Let op het verschil tussen de twee routes voor spoedeisende zorg buiten kantooruren. De huisartsenpost is huisartsenzorg, dus valt buiten het eigen risico. De spoedeisende hulp van het ziekenhuis is ziekenhuiszorg, dus telt wel mee. Bel bij dringende problemen eerst de huisartsenpost wanneer je eigen huisarts gesloten is. Hoe het huisartssysteem en doorverwijzingen werken, staat in de huisartsgids.

Je kunt het verplichte bedrag van €385 verhogen met een vrijwillig eigen risico van €100, €200, €300, €400 of €500. In ruil daarvoor geeft de verzekeraar korting op de maandelijkse premie van de basisverzekering. Met het maximum van €500 extra is je totale risico €885 per jaar: €385 verplicht plus €500 vrijwillig.

Of dit een goede deal is, hangt af van de zorg die je verwacht nodig te hebben. SKGZ, het officiële klachten- en geschilleninstituut voor zorgverzekeringen, adviseert om alleen voor een vrijwillig eigen risico te kiezen als je weinig zorgkosten verwacht en het volledige bedrag zonder problemen kunt betalen. Het past niet goed bij je als je elke maand medicijnen gebruikt, ziekenhuiszorg verwacht, of geen spaarbuffer hebt: één onverwachte behandeling kan je de volledige €885 kosten. Tel de premiekorting over 12 maanden op en vergelijk die met de extra €500 die je moet betalen als je wel zorg nodig hebt. Controleer bij het vergelijken van polissen ook of een aantrekkelijke premie al een vrijwillig eigen risico bevat.

Voor sommige zorg geldt ook een eigen bijdrage. Dat is een andere betaling met een andere regel. Het eigen risico is één jaarbedrag dat stopt na €385. Een eigen bijdrage is een deel van de prijs van specifieke zorg, en die stopt niet: je betaalt hem ook wanneer je eigen risico al is opgebruikt. Rijksoverheid legt het verschil uit met voorbeelden van zorg met een eigen bijdrage: kraamzorg, een kunstgebit en sommige medicijnen. Bij medicijnen is de eigen bijdrage het deel van de prijs boven de vergoedingslimiet, met een maximum van €250 per persoon per jaar.

Wanneer één rekening beide betalingen bevat, ligt de volgorde vast. Je betaalt eerst de eigen bijdrage. De rest van de rekening telt daarna mee voor je eigen risico. De eigen bijdrage zelf vult je eigen risico nooit aan. Kraamzorg is een voorbeeld van die splitsing: het is uitgezonderd van het eigen risico, maar er geldt wel een eigen bijdrage voor.

Er is geen aparte eigen-risicorekening vooraf. Je verzekeraar brengt het in rekening nadat je meetellende zorg hebt gebruikt, zodra hij de rekening van de zorgaanbieder heeft ontvangen en betaald. Is €385 in één brief een probleem, bel dan je verzekeraar. Twee regelingen komen vaak voor. De eerste is een betalingsregeling: je spreekt met de verzekeraar af om een bestaande eigen-risicorekening in termijnen te betalen. De tweede is gespreid betalen: je betaalt het hele jaar door elke maand een vast deel van het eigen risico, en de verzekeraar betaalt terug wat je niet hebt gebruikt. Beide regel je rechtstreeks met je verzekeraar.

Voor geplande zorg kun je de kosten ook vooraf weten. Zorgaanbieders moeten je vóór een behandeling vertellen welk tarief ze rekenen en of je eigen risico wordt gebruikt; de NZa (Nederlandse Zorgautoriteit) stelt deze informatieplicht vast. Vraag dus aan de balie of tijdens het consult: valt dit onder mijn eigen risico?

Ziekenhuizen factureren niet per bezoek. Ze factureren per dbc (diagnose-behandelcombinatie): één pakket van alle zorg voor één diagnose, van het eerste consult tot de nacontroles. Een dbc blijft maximaal 120 dagen open. Pas nadat deze sluit, stuurt het ziekenhuis de rekening naar je verzekeraar, en pas dan brengt de verzekeraar jouw eigen-risicoaandeel in rekening. De brief voor een bezoek in januari kan je dus pas in mei of later bereiken. Dit is normaal, geen fout. Controleer de behandeldatum op de rekening om te zien welk bezoek erbij hoort, en houd €385 achter de hand totdat de rekeningen voor een behandeling zijn binnengekomen.

Voor welk jaar het eigen risico van een ziekenhuisbehandeling geldt, hangt af van de startdatum van de dbc, niet van de data van je bezoeken. Patiëntenfederatie Nederland beschrijft de regel: als de eerste dbc in 2025 start en een vervolg-dbc in 2026 start, telt de eerste mee voor je eigen risico van 2025 en de vervolg-dbc voor 2026. Dit heeft twee praktische gevolgen. Een afspraak in februari 2026 kan onder je eigen risico van 2025 vallen, omdat de dbc in december 2025 is geopend. En een lange behandeling die de jaarwisseling overschrijdt, kan je eigen risico van beide jaren aanspreken, wanneer een vervolg-dbc in het nieuwe jaar begint. Lijkt een rekening voor het verkeerde jaar te zijn, vergelijk dan de startdatum van de dbc op de rekening met het kalenderjaar, en vraag je verzekeraar om uitleg voordat je bezwaar maakt.

Een bezoek aan de huisarts gaat nooit ten koste van je eigen risico. Maar wat de huisarts laat uitvoeren, is aparte zorg met een eigen rekening. De officiële pagina over huisartskosten geeft bloedtesten als voorbeeld: het bezoek is gratis, en de bloedtest valt onder je eigen risico. Hetzelfde geldt voor medicijnen die de huisarts voorschrijft, voor testen die de huisarts buiten de praktijk laat uitvoeren, en voor alle zorg waarnaar de huisarts doorverwijst, zoals een specialist in het ziekenhuis. Als kosten voor jou belangrijk zijn, zeg dat dan tijdens het consult en vraag of de test of het medicijn onder het eigen risico valt.

Het eigen risico is één bedrag per kalenderjaar, niet per behandeling, per aandoening of per ziekenhuis. Elke meetellende rekening put uit hetzelfde bedrag van €385 totdat het op is. Daarna betaal je voor de rest van het jaar geen eigen risico meer, ook niet voor nieuwe en niet-gerelateerde zorg. Op 1 januari begint een nieuw bedrag van €385. Voor ziekenhuiszorg die de jaarwisseling overschrijdt, bepaalt de hierboven genoemde regel over de dbc-startdatum voor welk jaar het geldt.

Drie verwante gidsen sluiten hierop aan. Wat de Nederlandse zorgverzekering niet dekt behandelt de gaten in het basispakket, zoals tandheelkundige zorg voor volwassenen en fysiotherapie: kosten die niet onder het eigen risico vallen, maar simpelweg onverzekerd zijn. De huisartsgids legt uit hoe je je bij een huisarts inschrijft en hoe doorverwijzingen werken. En het toeslagenoverzicht legt de zorgtoeslag uit, de maandelijkse tegemoetkoming in je premie.