Psychische hulp in Nederland: zo krijg je zorg

Deze gids is voor volwassenen die in Nederland wonen. De kosten hieronder gelden bij een Nederlandse basisverzekering. Voor kinderen loopt de zorg via een andere route.

Maak een afspraak bij de huisarts. Vertel wat er is veranderd, hoelang dat duurt en wat niet meer lukt. De huisarts kan zelf helpen of de POH-GGZ (praktijkondersteuner voor geestelijke gezondheidszorg) inschakelen. De basisverzekering vergoedt deze huisartsenzorg zonder verplicht eigen risico. Een bedrijfsarts kan helpen bij problemen rond je werk en naar de GGZ (geestelijke gezondheidszorg) verwijzen. Heb je nog geen huisarts? Lees Een huisarts vinden en gebruiken. De volgende stap hangt af van de hulp die je nodig hebt:

Voor verzekerde GGZ heb je meestal een geldige verwijzing nodig. Zorg die direct nodig is, is een uitzondering. Vraag dus eerst acute hulp en regel het papierwerk later. Weigert je huisarts een verwijzing? Dan moet de huisarts uitleggen waarom. Vraag welke hulp de huisarts wel adviseert. Bij een overstap binnen de GGZ heb je geen nieuwe huisartsverwijzing nodig. De aanbieder informeert je huisarts.

Ben je gewend zelf een psycholoog of psychiater te kiezen zonder verwijzing? Begin voor verzekerde GGZ in Nederland meestal bij je huisarts en controleer de verwijzing en je polis.

Vanaf 18 jaar kan de basisverzekering geneeskundige GGZ vergoeden. Daarvoor gelden voorwaarden. Onderzoek en behandeling kunnen worden vergoed bij een stoornis uit de DSM-5, het handboek voor het indelen van psychische stoornissen. Dat kan ook als er een gegrond vermoeden van zo’n stoornis is. De behandeling moet bewezen werken. Ook moet je aan de voorwaarden voor een verwijzing en je polis voldoen. Je kunt al hulp vragen als je nog geen diagnose hebt.

De officiële vergoedingsregels voor de GGZ (Externe website, opent in een nieuw tabblad) maken onderscheid tussen hulp in de huisartspraktijk en specialistische behandeling. Hieronder staat welke zorg de basisverzekering kan betalen en welke kosten je zelf kunt krijgen.

Een voorbeeld: je hebt in 2026 al € 200 van je verplichte eigen risico betaald. Voor verzekerde GGZ kun je dat jaar nog de resterende € 185 betalen. Dit voorbeeld geldt zonder vrijwillig eigen risico. Een rekening van een aanbieder zonder contract of een eigen bijdrage voor medicijnen kan extra kosten geven. Lees Hoe het eigen risico van je zorgverzekering werkt voor alle regels.

Met een naturapolis (een zorgverzekering met zorg via aanbieders die een contract hebben) kan de vergoeding lager zijn bij een aanbieder zonder contract met je verzekeraar. Voor sommige klinieken heb je vooraf toestemming van de verzekeraar nodig. Vraag de aanbieder welke zorg hij wil geven. Vraag daarna je verzekeraar: ‘Heeft deze aanbieder een contract? Wordt deze zorg vergoed? Heb ik toestemming nodig? Wat betaal ik zelf?’ Bewaar het schriftelijke antwoord.

De verzekering betaalt zorg die aan de voorwaarden hierboven voldoet. Past verzekerde GGZ niet bij je situatie? Dan kunnen de huisarts, POH-GGZ, gemeente, je werk of sociale hulp nog steeds ondersteuning bieden.

Voor de GGZ gelden de Treeknormen: afspraken over de maximale wachttijd. De norm is vier weken vanaf je eerste contact met de aanbieder tot het eerste gesprek, de intake. Daarna is de norm tien weken van intake tot behandeling. Dit zijn normen, geen beloofde afspraakdata. Aanbieders publiceren hun wachttijden. Vraag naar de actuele wachttijd voor je klachten en de locatie waar je zorg wilt.

Sinds januari 2026 berekent de NZa (Nederlandse Zorgautoriteit) (Externe website, opent in een nieuw tabblad) wachttijden van aanbieders met één locatie uit declaraties. Aanbieders met meerdere locaties leveren nog maandelijks gegevens aan. Gebruik de actuele wachttijd die de aanbieder publiceert als je om zorgbemiddeling vraagt.

Duurt het wachten op de intake of behandeling langer dan de norm? Vraag je verzekeraar dan om bemiddeling. Tijdens het wachten kun je deze stappen nemen:

• Behoud je plek op de oorspronkelijke wachtlijst terwijl je naar een snellere mogelijkheid zoekt.
• Vraag je verzekeraar om zorgbemiddeling, ook wel wachtlijstbemiddeling genoemd. Geef je verwijzing, aanbieder, genoemde data, mogelijke reisafstand, taalbehoefte en medische beperkingen door.
• Vraag je huisarts of POH-GGZ om steun tijdens het wachten. Neem opnieuw contact op als je klachten veranderen of je veiligheid in gevaar komt.
• Vraag andere passende aanbieders naar de wachttijd voor de intake én de behandeling. Controleer het contract met je verzekeraar en eventuele toestemming voordat je overstapt.

De behandelaar moet uitleggen welke diagnose en behandeling hij voorstelt. Ook moet hij de alternatieven, risico’s en het verwachte resultaat uitleggen. Je moet de uitleg kunnen begrijpen. Je beslist samen met de behandelaar en mag behandeling weigeren of stoppen.

Verplichte zorg is een wettelijke uitzondering. Die kan gelden als een psychische stoornis ernstig nadeel of een groot risico daarop veroorzaakt. Verplichte zorg is een laatste middel. Die mag pas als vrijwillige zorg niet mogelijk is. Er mag ook geen minder ingrijpend alternatief beschikbaar zijn dat werkt. De zorg mag niet zwaarder zijn dan nodig en moet naar verwachting werken. Voor verplichte zorg geldt een wettelijke procedure voor toestemming of acute situaties.

Vraag in de GGZ wie je regiebehandelaar is: de behandelaar die je zorg coördineert. Maak samen afspraken over je behandelplan. Spreek af wanneer je de voortgang bespreekt en wie je belt als je klachten erger worden.

Voor toestemming, privacy en inzage in je medisch dossier bestaan wettelijke uitzonderingen. Vraag je behandelaar hoe je het recht kunt gebruiken dat bij je vraag past.

Een huisarts, psychiater of andere wettelijk bevoegde voorschrijver mag binnen de eigen deskundigheid medicijnen voorschrijven. Een psycholoog mag op grond van die opleiding geen medicijnen voorschrijven.

Ook voor vergoede medicijnen geldt het eigen risico. Soms betaal je daarnaast een eigen bijdrage. Je verzekeraar kan een voorkeursmerk vergoeden. Is dat middel niet geschikt? Vraag de voorschrijver of apotheker dan naar medische noodzaak voor een ander middel.

Bespreek het altijd eerst met je voorschrijver als je medicijnen wilt veranderen of stoppen.

Vertel het vóór de verwijzing of intake als je je klachten niet goed in het Nederlands of Engels kunt uitleggen. Geef ook aan als je de uitleg niet begrijpt. Vertel dit aan de huisarts en de aanbieder. De aanbieder moet de taalbarrière beoordelen. Hij bepaalt of een professionele of andere passende tolk nodig is voor veilige zorg en toestemming op basis van begrijpelijke informatie.

Bij verzekerde GGZ-behandeling betaalt de verzekeraar een tolk die nodig is. Huisartspraktijken gebruiken verschillende regelingen om tolken te betalen. Vraag vóór de afspraak wie de tolk regelt, wie betaalt en of je zelf kosten kunt krijgen.

Ben je gewend zorggesprekken in je eerste taal te voeren? Ook als je dagelijks Nederlands gebruikt, vertel het vóór de intake als je je klachten niet goed kunt uitleggen of de behandelaar niet goed begrijpt.

De meeste psychische zorg voor jongeren onder 18 is jeugdhulp onder de Jeugdwet. Je gemeente betaalt die zorg. Een huisarts, jeugdarts of medisch specialist kan direct naar de jeugd-GGZ verwijzen. Vraag je gemeente vóór de behandeling of zij de aanbieder accepteert of een contract met hem heeft. Huisartsenzorg, POH-GGZ en voorgeschreven psychiatrische medicijnen kunnen onder de zorgverzekering blijven vallen.

Wie toestemming geeft voor behandeling en wie het dossier mag zien, verandert bij 12 en 16 jaar:

Bij jongeren van 12 tot en met 15 kan behandeling soms zonder toestemming van de ouders doorgaan. Dat mag als de behandeling duidelijk nodig is om ernstig nadeel te voorkomen. Het mag ook als de jongere de behandeling na een zorgvuldige afweging blijft willen, terwijl de ouder of voogd toestemming weigert. Ouders mogen zonder toestemming van het kind informatie zien die zij nodig hebben om over de behandeling te beslissen.

Kan een jongere een beslissing over behandeling niet begrijpen en afwegen? Dan moet soms een vertegenwoordiger beslissen. Vraag de behandelaar welke regel voor toestemming geldt.

Begin bij de huisarts bij problemen met alcohol, drugs, gokken of een andere verslaving. De huisarts kan je naar verslavingszorg verwijzen. Bij volwassenen betaalt de zorgverzekering meestal de behandeling als aan de voorwaarden is voldaan. Behandeling onder 18 valt meestal onder de Jeugdwet. Voor verslavingszorg voor volwassenen kunnen ook wachtlijsten en zorgbemiddeling gelden.

Kies hieronder de route die bij je situatie past. Neem tijdens het wachten opnieuw contact op met je behandelaar als je toestand verandert.

Je krijgt bij SKGZ 90 dagen extra als je verzekeraar je niet goed heeft verteld hoe je SKGZ kunt bereiken.

Hebben psychische klachten invloed op je inburgering? Lees de gids over medische ontheffing en aangepaste examens om te zien welke mogelijkheden je kunt nagaan.

Bel 112 bij direct levensgevaar. Kies voor andere acute psychische hulp het contact dat bij je situatie past:

Je huisarts of huisartsenpost kan de regionale crisisdienst inschakelen. Die is dag en nacht beschikbaar. Voor acute zorg geldt de gewone verplichting voor een verwijzing niet. Lees Spoedeisende zorg in Nederland voor andere situaties waarin je dringend zorg nodig hebt.

Deze pagina’s helpen je bij andere stappen rond zorg en inburgering:

• Een huisarts vinden en gebruiken in Nederland
• Een zorgverzekering regelen als nieuwkomer
• Medische ontheffing en aangepaste examens voor inburgering