Verkorte en beklemtoonde Nederlandse voornaamwoorden ('t, ie, 'm, ze)

De meeste Nederlandse voornaamwoorden bestaan in twee versies: een volle vorm die klemtoon draagt en een zwakke, verkorte vorm voor als het voornaamwoord onbelangrijk is. Heb jij het gezien? legt de nadruk op jij; Heb je 't gezien? laat de zin gewoon doorlopen. In alledaagse spreektaal is de verkorte vorm de normale.

Elk verkort voornaamwoord houdt dezelfde betekenis als zijn volle vorm; het wordt alleen korter uitgesproken (en soms geschreven), met een gemompelde e-klank. Sommige verkortingen zijn gewone woorden die je al kent — je (van jij), ze (van zij), we (van wij) — en horen in normale schrijftaal. Andere krijgen een apostrof ('t, 'm, 'k) of een koppelteken (heeft-ie) en blijven in informele spreektaal.

Onderwerpsvoornaamwoorden en hun verkorte vormen:

Voorwerpsvoornaamwoorden verkorten op dezelfde manier (dit zijn de vormen die je tegenkomt in de tabel met onderwerps- en voorwerpsvoornaamwoorden):

Verkort het voornaamwoord als het niet het belangrijke woord in de zin is — en dat is meestal zo.

• In gewone spreektaal, altijd als het voornaamwoord geen klemtoon krijgt: Weet je 't al?
• De woorden je, ze, we bestaan alleen als zwakke vorm. Ze kunnen helemaal geen klemtoon dragen, dus je gebruikt ze overal waar geen nadruk nodig is: We eten om zes uur.
• Voorwerpsvoornaamwoorden voor dingen en mensen die al bekend zijn: Ik heb 'm gisteren teruggegeven. Waar deze onbeklemtoonde voornaamwoorden in de zin staan, lees je in plaats van het voorwerpsvoornaamwoord.

Gebruik de volle vorm als het voornaamwoord zelf het punt is — als je het benadrukt of de ene persoon tegenover de andere zet.

• Contrast tussen personen: Jij betaalt, niet ik. Ik ga naar huis, maar zij blijft.
• Nadruk op wie iets doet of bezit: Dat is mijn jas, geef hem aan mij.
• je, ze, we kunnen geen klemtoon krijgen, dus voor deze betekenissen moet je overschakelen op jij, zij, wij: niet ze deed het voor nadruk, maar Zij deed het.

Het verkorte ie (voor hij) kan nooit aan het begin van een zin staan. Zeg Hij komt morgen, niet Ie komt morgen; maar na het werkwoord kan het wel: Komt-ie morgen? of Wanneer komt-ie? De andere verkorte vormen met een apostrof ('k, 't, 'm, d'r) horen in spreektaal en informele berichten. In formele schrijftaal — een examen, een brief, een officieel formulier — schrijf je de volle woorden ik, het, hem, haar.