Nederlandse wederkerende voornaamwoorden (me, je, zich, zichzelf)

Een wederkerend voornaamwoord kaatst de handeling terug op het onderwerp: de doener en de ontvanger zijn dezelfde persoon. Ik was me — ik ben zowel degene die wast als degene die gewassen wordt. Veel Nederlandse werkwoorden eisen zo'n voornaamwoord, ook waar het Engels er geen gebruikt: Ik vergis me.

Kies het wederkerend voornaamwoord dat bij het onderwerp past — me, je, zich of ons — en zet het direct na het werkwoord. Alleen zich is een apart woord dat je nog niet kent van de voorwerpsvoornaamwoorden; de andere hergebruiken bekende vormen.

Dus zich dekt hij, zij, het, het meervoud zij en het beleefde u. Voor ik, jij, wij en jullie is het wederkerend voornaamwoord hetzelfde woord als het gewone voorwerpsvoornaamwoord (me, je, ons, je).

• Bij echte wederkerende werkwoorden, die in het woordenboek met zich staan: zich vergissen, zich herinneren, zich haasten, zich vervelen. Ik herinner me je naam niet.
• Voor alledaagse handelingen die mensen bij zichzelf doen: zich wassen, zich aankleden, zich scheren. Hij scheert zich elke ochtend.
• Gebruik zichzelf (en mezelf, jezelf, onszelf) alleen voor echte nadruk of contrast — als het punt is dat het onderwerp, en niemand anders, het doelwit is: Ze heeft zichzelf geknipt.

Het wederkerend voornaamwoord staat direct na de persoonsvorm (het vervoegde werkwoord), vooraan in de zin — niet naast het werkwoord waar het bij hoort wanneer dat werkwoord naar het einde is verplaatst.

• Gewone zin: Ik verveel me op zondag.
• In de voltooide tijd blijft het voornaamwoord tegen het hulpwerkwoord aan, terwijl het hoofdwerkwoord achteraan wacht: Hij heeft zich vergist.
• In een vraag volgt het voornaamwoord op het werkwoord dat vooraan staat: Verveel je je? — hier is het eerste je het onderwerp, het tweede je is wederkerend.

Engelstaligen laten het wederkerend voornaamwoord weg, omdat de Engelse vertaling vaak geen voornaamwoord heeft: I am mistaken, I remember, I hurry bevatten geen myself. In het Nederlands is het voornaamwoord bij deze werkwoorden niet optioneel — zeg Ik vergis me, niet Ik vergis; Ik herinner me dat, niet Ik herinner dat; We haasten ons, niet We haasten. De omgekeerde valkuil is zichzelf te veel gebruiken: voor een gewoon zich wassen is het kale zich genoeg — Hij wast zich, niet Hij wast zichzelf, tenzij je echt bedoelt dat hij het deed en niet iemand anders.