Elkaar: wederkerigheid en onderling bezit in het Nederlands

Elkaar betekent meestal dat leden van een groep iets over en weer doen: Sana en Noor helpen elkaar. De zin noemt de deelnemers. De vorm zelf wijst ze niet aan en garandeert niet in elke vaste uitdrukking een volledig wederkerige betekenis. Elkaar verandert niet met de persoon of het geslacht.

Johan en Pieter verdedigen elkaar. Bij deze twee personen verdedigt Johan Pieter en verdedigt Pieter Johan. In het duidelijkste patroon op B1-niveau noemt het onderwerp minstens twee deelnemers.

De groep waarnaar elkaar verwijst, staat normaal grammaticaal in het meervoud en is vaak het onderwerp. Het Nederlands staat ook een algemeen enkelvoudig onderwerp en sommige verzamelnamen toe: Je moet elkaar helpen. Het stel kuste elkaar. Zie deze gevallen als uitbreidingen van het duidelijke meervoudspatroon. Vaste uitdrukkingen kunnen zich weer anders gedragen.

We hebben elkaar gisteren nog gezien. Bij één persoonsvorm staat elkaar normaal na die persoonsvorm. Met een infinitief of voltooid deelwoord aan het einde blijft het vóór het laatste werkwoord staan. De rest van de zin bepaalt de precieze plaats. Als een werkwoord of uitdrukking een voorzetsel vereist, zet je dat direct vóór elkaar.

De rest van de zin bepaalt de precieze woordvolgorde. Vergelijk dit patroon met de plaats van korte voorwerpsvoornaamwoorden.

De kinderen dragen elkaars jassen. Voeg -s toe voor wederkerig bezit en zet elkaars aan het begin van de zelfstandignaamwoordgroep die het bezit noemt. Het bezit loopt tussen leden van de groep: elke jas is van een ander kind.

• Gebruik elkaar als er geen bezit is: Ze kennen elkaar.
• Gebruik elkaars vóór een zelfstandig naamwoord van het bezit: Ze kennen elkaars namen.
• Schrijf elkaars als één woord zonder apostrof, niet elkaar's.

Elkaar is de gewone neutrale vorm: We kennen elkaar. Voor bezit gebruik je elkaars: We kennen elkaars namen. Elkander klinkt formeel en vaak verouderd, zoals in Wanneer zullen wij elkander eindelijk weer eens ontmoeten? Mekaar is informeel en vaak regionaal: Ze hebben mekaar al jaren niet gezien. De situatie en het gewenste register bepalen dus welke vorm past.

De klanten kwamen na elkaar binnen. Hier geeft na elkaar een volgorde aan. Het zegt niet dat de klanten een handeling op elkaar richten. Leer de betekenis van de hele uitdrukking.

Sommige combinaties houden een duidelijke onderlinge relatie. Andere drukken een volgorde, een rangschikking of een vaste uitdrukking uit. De hele constructie bepaalt de betekenis.

Johan en Pieter verdedigen elkaar. verbindt twee verschillende leden van de groep. Een wederkerend voornaamwoord zoals zich laat elke handeling terugwijzen naar dezelfde deelnemer: Johan en Pieter verdedigen zich. De wederkerende vorm verandert met het onderwerp; elkaar niet.