Ja/nee-vragen in het Nederlands: zet het werkwoord voorop

Een ja/nee-vraag (een gesloten vraag) kun je met ja of nee beantwoorden. In het Nederlands zet je daarvoor het werkwoord voorop: Werk jij?

Neem de bewering en zet de persoonsvorm — het vervoegde werkwoord — vooraan, vóór het onderwerp. Anders dan in het Engels voegt het Nederlands geen hulpwoord toe: er is geen equivalent van do of does.

1. Begin met de bewering: Jij werkt in Amsterdam.
2. Wissel het onderwerp en de persoonsvorm om, zodat het werkwoord vooraan staat: Werk jij in Amsterdam?
3. Zet er een vraagteken achter. Verder verandert er niets — het werkwoord staat nog steeds op de tweede plaats die het in het Nederlands altijd heeft, alleen komt het onderwerp er nu achter (zie de regel van het werkwoord op de tweede plaats).

Als jij of je meteen na het werkwoord komt, verdwijnt de -t die jij normaal heeft: jij werkt maar Werk jij? / Werk je? Dit gebeurt alleen bij jij/je, en alleen als het na het werkwoord staat. Bij hij of zij blijft de -t staan: Werkt hij? Hetzelfde gebeurt bij onregelmatige werkwoorden — jij bent wordt Ben jij?, en jij hebt wordt Heb jij? Meer over deze uitgang in de tegenwoordige tijd.

• Bij een gewone vraag antwoord je met ja of nee: Werk je? — Ja. / Nee.
• Gebruik jawel om een ontkennende vraag positief te beantwoorden. Kom je niet? — Jawel, ik kom. Jawel werkt als het Duitse doch of het Franse si: het gaat in tegen de ontkenning.
• Binnen een zin is wel de positieve tegenhanger van niet: Ik werk niet. — Je werkt wel.

Wie Engels spreekt, grijpt al snel naar een do-hulpwoord, omdat je in het Engels Do you work? zegt. Het Nederlands kent zo'n woord niet. Maak dus geen Doe jij werken? — het werkwoord zelf gaat naar voren: Werk jij? Draai gewoon het onderwerp en de persoonsvorm om, en je hebt je vraag.