De onvoltooid tegenwoordige tijd en hoe je hem gebruikt

De onvoltooid tegenwoordige tijd is de alledaagse tijd voor wat nu waar is of regelmatig gebeurt: ik werk, hij woont in Utrecht. Hij wordt gebouwd op de werkwoordstam.

Gebruik de stam voor ik, voeg -t toe aan de stam voor jij en hij/zij/het, en gebruik de hele infinitief voor alle meervoudsvormen.

1. ik → stam: ik werk, ik woon.
2. jij / je, hij / zij / het en u → stam + -t: jij werkt, hij woont, u werkt.
3. wij, jullie, zij (meervoud) → de infinitief: wij werken, jullie wonen, zij werken.

Twee spellingpunten volgen uit de stamregels. Als de stam al op -t eindigt, voeg je er geen tweede toe: rusten → hij rust, praten → hij praat. Een stam die op -d eindigt, krijgt ook de -t, ook al is die uitgang niet te horen als je het woord hardop zegt: rijden → hij rijdt, houden → jij houdt. Die valkuil heeft een eigen pagina: de -dt-regel.

Als jij of je direct na het werkwoord komt, verdwijnt de -t en houd je de kale stam over.

• Normale volgorde, onderwerp eerst: Jij werkt hard.
• In een ja/nee-vraag, werkwoord eerst: Werk jij morgen? — niet werkt jij.
• Als er iets anders vooraan staat: Vandaag ga je naar huis.

Dat wegvallen gebeurt alleen bij jij/je en alleen als het na het werkwoord komt. Elk ander onderwerp houdt de -t: Werkt hij?, Komt u?. De reden dat het werkwoord überhaupt verschuift, is de regel van de tweede plaats, die de persoonsvorm op de tweede plek in de zin houdt.

De Nederlandse tegenwoordige tijd bestrijkt meer terrein dan zijn Engelse tegenhanger, die vaak overschakelt op is/are + -ing of op een aparte toekomstvorm. Dit zijn de belangrijkste taken die hij vervult:

• Vaste gewoontes en routines: Zij belt haar moeder elke zondag. Ik sport twee keer per week.
• Iets wat op dit moment aan de gang is, waar het Engels is/are + -ing zou gebruiken: De baby slaapt. Ik drink koffie.
• Een gepland toekomstig voorval, samen met een tijdwoord: Morgen vertrek ik naar Berlijn. Volgende week begint de cursus.
• Algemene waarheden en als-voorwaarden: Water kookt bij honderd graden. Als je oefent, word je beter.

Als een situatie eerder begon en nog steeds doorgaat, blijft het Nederlands in de tegenwoordige tijd waar het Engels naar have + voltooid deelwoord grijpt. Het woord al signaleert deze lezing meestal: Ik werk hier al vijf jaar.

Twee fouten komen vaak voor. Ten eerste: een -t toevoegen aan de ik-vorm: het is ik werk, nooit ik werkt. Ten tweede: de -t houden op jij in een vraag: het is Werk jij?, niet werkt jij?. Als jij vóór het werkwoord staat, komt de -t terug: Jij werkt.