Nederlandse accenttekens: accent aigu (´), accent grave (`) en accent circonflexe (ˆ)
Het accent aigu (´) kan optionele nadruk aangeven in één en vóór of bij een vaste spelling horen, zoals in hé; het accent grave (`) en het accent circonflexe (ˆ) horen bij vaste spellingen.
In Ik wil dát boek geeft het accent aigu extra nadruk aan dát. In café, hè en enquête hoort het accent bij de spelling van het woord.
Welk accent gebruik je?
In dát geeft het accent aigu (´) optionele nadruk aan. In hè hoort het accent grave (`) bij de spelling; in enquête geldt dat voor het accent circonflexe (ˆ). Neem een vast accent precies over.
| Accent | Nederlandse naam | Functie | Voorbeelden |
|---|---|---|---|
| ´ acuut | accent aigu | Optionele nadruk of deel van een vaste spelling | dát, één, café, hé |
| ` gravis | accent grave | Deel van een vaste spelling; nooit een klemtoonteken | hè, scène, twee à drie |
| ˆ circumflex | accent circonflexe | Deel van een vaste spelling, vooral in Franse leenwoorden | enquête, crêpe, gêne |
Een trema heeft een andere functie. Het geeft aan dat bij de gemarkeerde klinker een nieuwe lettergreep begint.
Hoe voeg je een klemtoonteken toe?
Ik bedoel jóú, niet hem legt extra nadruk op jou. Een klemtoonteken is optioneel. Gebruik het als het een verkeerde lezing voorkomt of een tegenstelling verduidelijkt.
- Kies het deel van het woord dat extra nadruk nodig heeft.
- Voeg één accent aigu toe als de klank met één klinkerletter wordt geschreven: dát, wél, nú.
- Markeer de eerste twee klinkerletters als het beklemtoonde deel uit twee of meer klinkerletters bestaat: vóór, twéé, níéuw, móói.
- Markeer beide letters van ij. Veel toetsenborden kunnen geen accent aigu op j zetten. Daarom gebruiken schrijvers meestal één teken, zoals in blíjf.
- Schrijf Eén vraag is genoeg met alleen een accent op de tweede e. Volgens de officiële spelling krijgt de eerste hoofdletter aan het begin van een zin geen klemtoonteken. Een woord dat helemaal in hoofdletters staat, kan beide tekens behouden: ÉÉN.
Wanneer kan een accent aigu een verkeerde lezing voorkomen?
De accenten in één, vóórkomen en voorkómen maken de bedoelde lezing duidelijk. Gebruik het teken als de zin anders twee betekenissen kan hebben of op twee manieren kan worden uitgesproken.
| Vorm zonder accent | Mogelijke lezingen | Vorm met accent en lezing | Voorbeeld of beperking |
|---|---|---|---|
| een | het lidwoord of het getal één | één (precies het getal één) | Gebruik één om te laten zien dat je precies één bedoelt: Ik heb maar één vraag. Zie de hoofdtelwoorden. |
| voor | ten behoeve van, eerder of aan de voorkant | vóór (eerder of aan de voorkant) | Gebruik vóór als je de betekenis in tijd of plaats duidelijk wilt maken: Zet de fiets vóór het huis, niet erachter. Voor zonder accent blijft juist als de context duidelijk is. |
| voorkomen | gebeuren of verhinderen | vóórkomen (gebeuren); voorkómen (verhinderen) | Dit probleem kan vóórkomen legt de klemtoon op het eerste deel. We willen dit probleem voorkómen legt de klemtoon op het tweede deel. De accenten helpen de lezer het bedoelde werkwoord te kiezen. |
Welke accenten horen bij de spelling van een woord?
Café, scène en enquête behouden hun accenten in de officiële Nederlandse spelling. Deze tekens helpen aangeven hoe je de e leest. Daarom zijn ze verplicht en geen optionele klemtoontekens.
- Het accent aigu hoort bij woorden als café, privé, comité en hé.
- Het accent grave hoort bij woorden als scène, crème, première en hè. Het staat ook op à in twee à drie dagen en à la carte.
- Het accent circonflexe hoort bij woorden als enquête, crêpe en gêne.
Veel Franse woorden verliezen hun oorspronkelijke accenten als het Nederlands ze overneemt. Gebruik de spelling in een Nederlands woordenboek in plaats van elk accent uit het Frans over te nemen.
Waarom krijgen wél en hé een accent aigu, maar hè een accent grave?
Schrijf wél, niet wèl, als je nadruk toevoegt. Het accent aigu is het enige klemtoonteken in de huidige Nederlandse spelling. Het accent grave blijft deel van vaste spellingen zoals hè, scène en à la carte.
In Hé, wacht op mij! vraagt hé om aandacht. In Je komt morgen, hè? vraagt hè om een reactie of instemming. In sommige situaties kun je beide woorden gebruiken, maar het accent verandert de uitspraak en betekenis.
- Welke zin maakt duidelijk dat de spreker precies één vraag heeft?
- Ik heb maar een vraag.
- Ik heb maar één vraag.
- Ik heb maar èèn vraag.
- Ik heb maar ëën vraag.
De vorm *een* zonder accent kan het lidwoord of het getal één zijn. De vorm *één* maakt duidelijk dat het om precies één gaat. Het accent aigu staat op beide *e*'s.
- Welke zin gebruikt het juiste klemtoonteken om vóór en erna tegenover elkaar te zetten?
- Kom voor het eten, niet erna.
- Kom vóór het eten, niet erna.
- Kom vòòr het eten, niet erna.
- Kom vôôr het eten, niet erna.
*Vóór* krijgt een accent aigu op beide *o*'s. De tekens maken de tegenstelling met *erna* duidelijk. *Voor* zonder accent blijft juist als de context duidelijk is.
- Welk leenwoord is juist geschreven?
- enquete
- enquête
- enquéte
- enquète
*Enquête* heeft een accent circonflexe op *e* als deel van de officiële Nederlandse spelling.
- Welke spelling betekent een scène in een film?
- scene
- scène
- scéne
- scêne
*Scène* krijgt een accent grave als het een deel van een toneelstuk of film betekent. *Scene* zonder accent is een Engels leenwoord voor een sociaal of cultureel milieu, zoals in *muziekscene*.
- Welke zin gebruikt *hè* om instemming te vragen?
- Hé, wacht op mij!
- Je komt morgen, hè?
- He, wacht op mij!
- Hê, wacht op mij!
*Hè* heeft een accent grave en kan om een reactie of instemming vragen. *Hé* heeft een accent aigu en kan om aandacht vragen: *Hé, wacht op mij!*
Test jezelf
Question 1 of 5
Welke zin maakt duidelijk dat de spreker precies één vraag heeft?