Accenten in het Nederlands: café, hé, vóór

Het Nederlands gebruikt drie accenttekens die uit het Frans komen: het accent aigu (´) in café, het accent grave (`) in hè en het accent circonflexe (ˆ) in enquête. Ze staan boven een klinker en vertellen je hoe je die leest of beklemtoont. (De twee puntjes van het trema zijn een apart teken en doen iets anders.)

Het accent aigu heeft twee taken — nadruk of een lange ee markeren in Nederlandse woorden, en op geleende Franse woorden blijven staan. Het accent grave en het accent circonflexe komen bijna alleen voor in leenwoorden en een paar vaste uitroepen.

Op alledaagse Nederlandse woorden is het accent aigu (´) een klemtoonteken: zet het op de klinker van het woord dat je wilt laten opvallen, of die klinker nu kort is (dát, wél) of lang. Een hoofdletter draagt het teken nooit, dus een woord met nadruk aan het begin van een zin blijft kaal. En als de beklemtoonde klank met een klinkerpaar wordt geschreven, krijgen beide letters samen een accent, zoals in twéé.

• Om het sleutelwoord in een zin te benadrukken: Ik wil dát boek. Ik bedoel jóú, niet hem.
• Om een (het lidwoord) te onderscheiden van één (het getal): Ik heb maar één vraag. Zie de telwoorden.
• Om voor (ten behoeve van) te onderscheiden van vóór (eerder, of aan de voorkant): Ik sta vóór je. Ik doe het voor je. Hier is het accent optioneel maar gebruikelijk.
• Om een paar als vóórkomen (gebeuren) en voorkómen (verhinderen) uit elkaar te houden: het accent laat zien welk deel de klemtoon draagt.

Woorden die uit het Frans geleend zijn, brengen hun accent mee, dus het teken hoort gewoon bij de spelling van het woord. Op een -é aan het eind is het teken belangrijk: laat je het weg, dan zakt de e weg tot een zwakke, onbeklemtoonde klank, maar het accent zegt je de volle Franse é-klank te geven, zoals in café of privé.

• Accent aigu (´): café, privé, cliché, comité.
• Accent grave (`): scène, crème, première, barrière.
• Accent circonflexe (ˆ): enquête, crêpe, gêne.

Het lastige paar is hé tegenover hè. Het accent aigu in hé lees je met een lange ee; het vraagt om aandacht of drukt een aangename verrassing of begroeting uit: Hé, wacht even! Hé, ben jij het? Het accent grave in hè lees je met een korte e; het zoekt instemming of drukt opluchting of teleurstelling uit: Wat warm, hè? De richting van het teken volgt de klank: é neigt naar een lange, heldere klinker (café), è naar een korte, open klinker (scène). Strooi het accent aigu niet ter versiering over woorden — het hoort alleen daar waar je een woord echt benadrukt of ergens tegenover zet.