Het Nederlandse trema (¨): geïnteresseerd, ideeën, België

Het trema is het dubbele puntje dat je soms boven een klinker ziet: geïnteresseerd, ideeën. Het vertelt je dat twee klinkerletters die naast elkaar staan bij verschillende lettergrepen horen en als twee aparte klanken gelezen moeten worden, niet aan elkaar geplakt tot één.

Zet een trema op de tweede van twee klinkerletters wanneer die letter een nieuwe lettergreep opent en het paar anders als één klank gelezen zou worden. Het Nederlands heeft veel klinkercombinaties van twee letters — ee, ie, oe, ei, ui, oo — die normaal één klank vormen, dus zonder de puntjes zou de lezer de letters aan elkaar plakken.

1. Zoek een plek waar twee klinkerletters samenkomen maar bij verschillende lettergrepen horen: idee + -en → de twee e's van idee en de e van de uitgang zouden eruitzien als één lange ee.
2. Markeer de klinker die de nieuwe lettergreep begint met een trema: ideeën (i-dee-en). De puntjes vallen op de derde e, die de laatste lettergreep opent.
3. Het trema staat altijd op de tweede klinker van de botsing, nooit op de eerste: coördinatie (niet cöordinatie), reünie, geïnteresseerd.

Het trema is geen accent: het zegt niets over klemtoon en verandert nooit welke lettergreep de nadruk krijgt. Dat is de taak van de accenttekens.

Samengestelde getallen die op twee, drie enzovoort zijn gebouwd, houden het trema waar de klinkers botsen.

• tweeëntwintig — de ë scheidt de ee van twee van het verbindingswoord en.
• drieëndertig, drieënveertig: hetzelfde patroon na drie.

Wanneer de klinkerbotsing gebeurt op de naad waar twee hele woorden tot een samenstelling worden geplakt, verving de spellingshervorming van 1996 het oude trema door een koppelteken. Een trema blijft binnen één woord; een koppelteken markeert de verbinding tussen twee woorden.

• zee + egel → zee-egel, met een koppelteken.
• na-apen, auto-ongeluk, toe-eigenen: allemaal samenstellingen, allemaal met een koppelteken.
• Vergelijk zeeën: hier is -en alleen een meervoudsuitgang, geen tweede woord, dus het houdt het trema.

De meest gemaakte fout is de puntjes helemaal weglaten, omdat het Engels ze niet gebruikt. Zonder het trema verleidt geinteresseerd de lezer om ei als één klank te zeggen (zoals in trein), en geeft ideeen geen aanwijzing waar je de reeks e's moet breken. Zet echter geen trema waar de klinkers juist bij elkaar horen. Sommige woorden spellen het klinkerpaar gewoon als één klank, dus zijn er geen puntjes nodig: financieel, politie. En een kleine groep Latijnse en Franse uitgangen — -eum, -eus, -ei, -ien — is vrijgesteld van de trema-regel, dus museum (mu-se-um) krijgt geen puntjes, ook al vallen zijn e en u in aparte lettergrepen.