deze, die, dit en dat: aanwijzende voornaamwoorden

Met een aanwijzend voornaamwoord wijs je iemand of iets aan: deze, die, dit of dat. Zo maak je duidelijk welke persoon of welk ding je bedoelt.

In deze fiets en dit huis kies je beide keren de vorm voor iets dichterbij of voor iets dat je extra benadrukt. De vormen verschillen omdat fiets bij de hoort en huis bij het.

1. Koppel de vorm aan het zelfstandig naamwoord. Een de-woord in het enkelvoud krijgt deze of die; een het-woord in het enkelvoud krijgt dit of dat. Zie de of het?.
2. Gebruik in het meervoud deze of die, want elk zelfstandig naamwoord in het meervoud krijgt de: het boek wordt deze boeken of die boeken.
3. Kies vervolgens hoe je iets aanwijst. Deze en dit verwijzen vaak naar iets dichterbij of leggen er extra nadruk op. Die en dat verwijzen vaak naar iets verder weg en kunnen neutraler klinken. De fysieke afstand is een handig beginpunt, maar niet de enige factor.

Het lidwoord bepaalt de vorm. De uitgangen helpen je die vorm te onthouden, maar zijn niet de grammaticale reden: de, deze en die eindigen op -e; het, dit en dat eindigen op -t.

Dit huis, niet dit het huis: het aanwijzend voornaamwoord staat direct vóór het zelfstandig naamwoord en vervangt de of het. Zo verandert de trein in deze trein.

Als je het zelfstandig naamwoord weglaat, of één of meer mensen voorstelt met Dit is … of Dat zijn …, gelden extra regels. Zie die en dat als vervangers: aanwijzen zonder het zelfstandig naamwoord.