hebben of zijn? Het hulpwerkwoord van de voltooide tijd kiezen

De Nederlandse voltooid tegenwoordige tijd is opgebouwd uit een hulpwerkwoord plus een voltooid deelwoord: Ik heb gewerkt. Het hulpwerkwoord is meestal hebben, maar een groep werkwoorden krijgt in plaats daarvan zijn: Zij is naar huis gefietst. Deze pagina laat zien hoe je de juiste kiest.

Gebruik zijn als het werkwoord een beweging naar een doel of een verandering van toestand beschrijft; gebruik hebben voor al het andere. De meeste werkwoorden krijgen hebben, dus behandel zijn als het bijzondere geval dat je uit je hoofd leert.

Twee groepen werkwoorden krijgen zijn:

• Werkwoorden van beweging naar een bestemming: gaan, komen. Ik ben naar de winkel gegaan.
• Werkwoorden die een verandering van toestand aangeven — het onderwerp wordt iets nieuws, begint, eindigt of sterft: worden, beginnen, gebeuren, sterven. De film is begonnen.

Een paar veelvoorkomende werkwoorden krijgen zijn en zijn het waard om als vaste lijst te onthouden:

Let op: zijn neemt zichzelf als hulpwerkwoord — de voltooide tijd van zijn is ben ... geweest, niet heb ... geweest.

Werkwoorden als lopen, fietsen, rijden, zwemmen en vliegen kunnen beide hulpwerkwoorden krijgen. De richting van de handeling beslist.

• Er wordt een bestemming of richting genoemd → zijn: Ik ben naar het station gelopen.
• Geen bestemming, alleen de bezigheid of hoelang die duurde → hebben: Ik heb twee uur gelopen.

Hetzelfde werkwoord kan beide kanten op: Ze heeft de hele middag gefietst maar Ze is naar Utrecht gefietst.

Twee soorten werkwoorden houden hebben, ook al lijken ze beweging of verandering te beschrijven.

• Overgankelijke werkwoorden — werkwoorden met een lijdend voorwerp (iets waarop de handeling gericht is): Ik heb de deur gesloten. Vergelijk hetzelfde werkwoord zonder voorwerp, dat een toestand beschrijft: Het café is gesloten.
• Wederkerende werkwoorden — werkwoorden die met me, je, zich worden gebruikt: Ik heb me gewassen. Hij heeft zich vergist.

Engelstaligen grijpen overal naar hebben, omdat het Engels alleen have gebruikt (I have gone, I have become). Let op de zijn-werkwoorden hierboven: Ik ben gegaan, niet ik heb gegaan; Hij is geworden, niet hij heeft geworden. Twijfel je bij een bewegingswerkwoord, vraag je dan af of er een bestemming wordt genoemd — zo ja, gebruik zijn.