Hoe vorm je het Nederlandse voltooid deelwoord (ge- ... -d/-t)

Het voltooid deelwoord is de vaste werkwoordsvorm waarmee je de voltooide tijden bouwt: gewerkt in Ik heb gewerkt. Het verandert nooit om overeen te komen met het onderwerp. Bij de meeste werkwoorden bouw je het met één patroon.

Zet ge- vóór de stam (het werkwoord zonder de -en-uitgang) en voeg -t of -d toe aan het einde: ge- + stam + -t/-d. De keuze tussen -t en -d is dezelfde als in de verleden tijd.

1. Zoek de stam: haal -en van de infinitief af. werken → werk, luisteren → luister.
2. Zet ge- aan het begin.
3. Kies de uitgang met 't kofschip: als de stam eindigt op t, k, f, s, ch of p, voeg dan -t toe; anders -d. werk → gewerkt, luister → geluisterd.

Je schrijft nooit twee dezelfde medeklinkers aan het einde van een deelwoord. Een stam die al op t of d eindigt, houdt daarom zijn enkele letter en krijgt er niets bij: praten → gepraat, melden → gemeld.

Werkwoorden die beginnen met de onbeklemtoonde voorvoegsels be-, er-, ge-, her-, ont- of ver- krijgen geen ge-. Het voorvoegsel neemt die plaats in; je voegt nog steeds -t of -d toe.

• betalen → betaald
• vertellen → verteld
• ontmoeten → ontmoet (stam ontmoet eindigt al op t)
• herhalen → herhaald
• gebeuren → gebeurd

Werkwoorden op -eren horen niet bij deze groep: ze houden ge- zoals elk regelmatig werkwoord, en omdat de stam op r eindigt, krijgen ze -d: studeren → gestudeerd, feliciteren → gefeliciteerd.

Een groep veelvoorkomende werkwoorden — de sterke werkwoorden — bouwt het deelwoord anders: ze houden ge- maar eindigen op -en, en vaak verandert de klinker van de stam. Deze leer je één voor één.

• lopen → gelopen
• lezen → gelezen
• schrijven → geschreven
• nemen → genomen

Het voltooid deelwoord is op zichzelf geen tijd; het is een bouwsteen voor andere vormen, altijd met dezelfde vorm:

• In de voltooid tegenwoordige tijd: Ik heb gewerkt.
• In de voltooid verleden tijd: Ik had gewerkt.
• Als bijvoeglijk naamwoord vóór een zelfstandig naamwoord: een gebakken ei.

De meest voorkomende fout is ge- toevoegen aan een werkwoord met een voorvoegsel: het is betaald, niet gebetaald; verteld, niet geverteld. Het voorvoegsel doet het werk van ge- al. Een tweede valkuil is de uitgang: volg 't kofschip, dus fietsen geeft gefietst met -t (de stam fiets eindigt op s), niet gefietsd.