De voltooid tegenwoordige tijd

De voltooid tegenwoordige tijd is de alledaagse verleden tijd van het gesproken Nederlands: Ik heb gegeten. Hij verbindt een hulpwerkwoord met een voltooid deelwoord.

Neem hebben of zijn in de tegenwoordige tijd en voeg het voltooid deelwoord toe, dat naar het einde van de zin verhuist: Ik heb een brief geschreven.

1. Kies het hulpwerkwoord: meestal hebben; een vaste groep werkwoorden neemt in plaats daarvan zijn. Zie hebben of zijn?.
2. Vervoeg het hulpwerkwoord bij het onderwerp: ik heb, jij hebt, hij heeft, wij/jullie/zij hebben.
3. Zet het voltooid deelwoord aan het einde van de zin: Ze heeft de hele dag gewerkt.

Bij een zijn-werkwoord is het patroon hetzelfde, maar is het hulpwerkwoord ben / bent / is / zijn: Ik ben naar huis gegaan.

Het hulpwerkwoord staat op de tweede plaats, zoals elk vervoegd werkwoord; het deelwoord wacht helemaal achteraan. Al het andere stapelt zich ertussen op, zodat de twee vormen als boekensteunen om de zin heen staan.

• Ik heb gisteren een nieuwe fiets gekocht.
• In een vraag springt het hulpwerkwoord naar voren, maar het deelwoord blijft aan het einde: Heb je de film gezien?

• Voor een afgeronde handeling, vooral als je spreekt: Ik heb je moeder gesproken.
• In gesprekken verkiest het Nederlands de voltooid tegenwoordige tijd boven de onvoltooid verleden tijd voor één afgeronde handeling; beide zijn correct.
• Als je een verhaal vertelt, verdelen de twee tijden het werk: de voltooid tegenwoordige tijd noemt het belangrijkste dat gebeurde, terwijl de onvoltooid verleden tijd de achtergrond eromheen schildert. Ze is gevallen; het regende en de weg was glad. Hier is is gevallen de hoofdgebeurtenis, en vullen regende en was het tafereel in waarin het gebeurde.

Engelstaligen grijpen overal naar hebben, omdat het Engels de voltooide tijd alleen met have bouwt. Een groep Nederlandse werkwoorden neemt in plaats daarvan zijn: Ik ben gevallen, niet ik heb gevallen; Zij is gekomen, niet zij heeft gekomen. De regel om te kiezen staat op hebben of zijn?. Een tweede gewoonte om af te leren, is het deelwoord in het midden laten staan: het is Ik heb de hele dag gewerkt, niet Ik heb gewerkt de hele dag.