Onscheidbare werkwoorden in het Nederlands (verkopen, betalen, ontmoeten)

Een onscheidbaar werkwoord is een samengesteld werkwoord waarvan het voorvoegsel voorgoed vastzit: het komt nooit los zoals bij een scheidbaar werkwoord. verkopen, betalen en ontmoeten houden hun voorvoegsel in elke vorm: Ik verkoop mijn fiets, Ik heb mijn fiets verkocht. De aanwijzing is de klemtoon — die ligt op de stam (ver-KÓ-pen), niet op het voorvoegsel.

Behandel een onscheidbaar werkwoord als één enkelvoudig werkwoord: het voorvoegsel blijft staan in de tegenwoordige en de verleden tijd, en het voltooid deelwoord krijgt geen ge- — het voorvoegsel staat waar ge- normaal zou staan.

1. Tegenwoordige en onvoltooid verleden tijd: vervoeg het hele woord, met voorvoegsel en al. betalen → ik betaal, hij betaalt, ik betaalde. Het voorvoegsel gaat nooit naar het eind.
2. Voltooid deelwoord: laat ge- weg en voeg de gewone -d/-t aan de stam toe (het voorvoegsel vult de ge--plek al). betalen → betaald, verkopen → verkocht, ontmoeten → ontmoet.

Vergelijk twee deelwoorden naast elkaar: het scheidbare opgebeld heeft ge- in het midden, het onscheidbare betaald heeft helemaal geen ge-. Meer over de gewone regel in hoe je het voltooid deelwoord vormt.

Zes voorvoegsels zijn in de regel onscheidbaar, en alle zes zijn onbeklemtoond. Leer dit korte lijstje en je herkent de meeste onscheidbare werkwoorden meteen.

• be-: beginnen, betalen, begrijpen
• ge-: geloven, gebeuren
• ver-: verkopen, vertellen, vergeten
• ont-: ontmoeten, ontdekken
• her-: herhalen, herkennen
• er-: erkennen

In de regel krijgt geen van deze een ge- in het deelwoord: begonnen, geloofd, verteld, ontdekt, herhaald, erkend. De enige kanttekening is een paar her--werkwoorden waarin her- niet het echte voorvoegsel is (de klemtoon valt elders); die houden wél ge- — herbergen → geherbergd. De alledaagse werkwoorden hierboven volgen allemaal de regel. Een handvol andere voorvoegsels (om-, onder-, over-, door-, voor-, mis-, vol-, aan-) kan scheidbaar of onscheidbaar zijn, afhankelijk van het werkwoord; daar beslist de klemtoon — zie scheidbaar of onscheidbaar?.

• In elke tijd blijft het werkwoord heel: Zij vertelt een verhaal (tegenwoordige tijd), Zij vertelde een verhaal (verleden tijd), Zij heeft een verhaal verteld (voltooide tijd).
• In een bijzin gaat het werkwoord naar het eind, maar het blijft nog steeds één geheel: … omdat ik mijn huis heb verkocht.
• Kies het hulpwerkwoord zoals gewoonlijk: de meeste nemen hebben (Ik heb betaald), maar vergeten en beginnen kunnen zijn nemen bij een verandering van toestand (De les is begonnen).

Twee fouten komen vaak voor. Ten eerste ge- aan het deelwoord toevoegen: geverkocht en gebetaald zijn fout — onscheidbare werkwoorden krijgen geen ge-, dus het is verkocht en betaald. Ten tweede het werkwoord splitsen: Ik koop mijn fiets ver is fout; verkopen komt nooit los → Ik verkoop mijn fiets. Twijfel je, luister dan naar de klemtoon: op het voorvoegsel splitst het, op de stam blijft het heel.