Onscheidbare werkwoorden (werkwoorden waarvan het eerste deel vast blijft zitten): verkopen, betalen en ontmoeten

Ik verkoop morgen mijn fiets. Houd ver- in elke vorm vast aan het werkwoord en voeg in de voltooide tijd geen ge- toe: Ik heb mijn fiets verkocht. Bij begindelen die zowel in scheidbare als onscheidbare werkwoorden voorkomen, geeft de klemtoon een aanwijzing. Zoek een onbekend werkwoord op in een woordenboek. Een onscheidbaar werkwoord houdt zijn eerste deel vast; een scheidbaar werkwoord kan dat deel elders in de zin zetten.

Ik betaal, ik betaalde en betaald houden allemaal be- vast. Een voltooid deelwoord is de werkwoordsvorm die je in de voltooide tijd met hebben of zijn gebruikt, zoals betaald. Een regelmatig werkwoord krijgt de gewone uitgangen voor verleden tijd en voltooid deelwoord. Een sterk werkwoord verandert van klinker en heeft vaak een voltooid deelwoord op -en. Andere onregelmatige vormen leer je bij het werkwoord.

• Houd het voorvoegsel vast in de tegenwoordige en onvoltooid verleden tijd: betalen → ik betaal, hij betaalt, ik betaalde; verkopen → ik verkoop, ik verkocht.
• Laat bij een regelmatig werkwoord ge- weg en gebruik de gewone uitgang -d/-t bij de stam (de basis voor de vervoeging): betalen → betaald, ontmoeten → ontmoet, vertellen → verteld.
• Laat bij een sterk of onregelmatig werkwoord ge- weg en behoud de aangeleerde verleden tijd en het voltooid deelwoord: verkopen → verkocht → verkocht, begrijpen → begreep → begrepen.

Bekijk voor het hele systeem hoe je het voltooid deelwoord vormt.

De zes onbeklemtoonde voorvoegsels be-, er-, ge-, her-, ont- en ver- blokkeren een extra ge- in het voltooid deelwoord. Zo krijg je betaald, erkend, gebeurd, herhaald, ontdekt en verteld.

De eerste letters alleen bepalen de vorm niet. Het begindeel moet echt het onbeklemtoonde voorvoegsel zijn. In bédelen ligt de klemtoon op be-, dus het voltooid deelwoord is gebedeld.

Zoek een onbekend werkwoord met her- op in een woordenboek. Onbeklemtoond her- blokkeert ge-: herhalen → herhaald. Bij beklemtoond her- verschillen de vormen: herinrichten → heringericht, heroverwegen → heroverwogen en herstructureren → geherstructureerd. Herbergen vormt geherbergd, omdat de eerste letters daar niet het voorvoegsel her- zijn.

Sommige eerste delen geven net als een bijwoord een richting of resultaat aan, zoals door. Bij zulke combinaties wijst klemtoon op het eerste deel meestal op scheiding; klemtoon op het werkwoord wijst op onscheidbaarheid. dóórlopen is scheidbaar: Na de pauze lopen we door. doorlópen is onscheidbaar: We doorlopen de hele procedure.

Gebruik de klemtoonproef alleen bij een bijwoordachtig eerste deel plus een werkwoord. Stofzuigen is onscheidbaar, hoewel de hoofdklemtoon op het eerste deel ligt. Bij een onbekend patroon geeft het woordenboek de doorslag. Bekijk ook hoe je tussen scheidbare en onscheidbare werkwoorden kiest.

Ik verkoop morgen mijn fiets. houdt ver- vast in verkoop. De volledige werkwoordsvorm blijft heel en staat op de gewone plaats.

Beide volgordes in de voltooide bijzin zijn correct. De keuze tussen heb verkocht en verkocht heb verandert de volgorde in de werkwoordgroep; het voltooid deelwoord zelf blijft heel.

De voltooide tijd combineert een voltooid deelwoord met een hulpwerkwoord: hebben of zijn. Ik heb betaald. gebruikt hebben, maar Zij is een eigen zaak begonnen. gebruikt zijn. Onscheidbaarheid bepaalt het hulpwerkwoord niet; het werkwoord en de betekenis doen dat.

Ik verkoop mijn fiets. is één werkwoordsvorm. Ik heb mijn fiets verkocht. krijgt geen extra ge-.