Onregelmatige Nederlandse meervouden: steden, kinderen, musea

De meeste Nederlandse zelfstandige naamwoorden vormen hun meervoud met -en of -s. Een kleine groep doet geen van beide: de stad wordt de steden, niet stadden, en het kind wordt de kinderen. Deze meervouden leer je het beste stuk voor stuk.

Er is geen enkele regel; deze meervouden vallen in drie kleine groepen die je uit je hoofd leert. Zodra je weet tot welke groep een woord hoort, ligt de vorm vast.

1. Een veranderde klinker in de laatste lettergreep: stad → steden, schip → schepen.
2. De uitgang -eren in plaats van -en: kind → kinderen, ei → eieren.
3. De Latijnse uitgangen -a en -i bij leenwoorden: museum → musea, musicus → musici.

In deze groep verandert de klinker van de laatste lettergreep als je -en toevoegt. Vaak wordt een korte klinker lang doordat de extra lettergreep hem openbreekt (meer hierover bij open en gesloten lettergrepen); bij een paar woorden verandert de klinkerletter zelf.

Merk op dat schip en lid de i voor een e verruilen, en stad de a voor een e. Dezelfde wisseling i → e zie je in de smid → de smeden. Een gewoon meervoud met korte klinker zou de laatste medeklinker verdubbelen (zoals in man → mannen), maar omdat de klinker hier lang wordt, blijft de medeklinker enkel: stad houdt één d in steden, niet stadden.

Ongeveer vijftien zelfstandige naamwoorden vormen hun meervoud met -eren in plaats van gewoon -en. Dit is een gesloten groep: je kunt er geen nieuwe woorden aan toevoegen en het enkelvoud geeft geen aanwijzing, dus behandel het als een kort rijtje woordjes om uit je hoofd te leren. Elk lid is op zichzelf een het-woord en — zoals elk Nederlands meervoud — wordt het de zodra het meervoud is: het kind → de kinderen.

De twee spellingnotities komen voort uit regels die je al kent. Lam heeft een korte a, dus verdubbelt de m vóór de uitgang om die klinker gesloten te houden — de lammeren, dezelfde verdubbeling als in man → mannen. En de f van kalf verzacht tot een v zodra hij tussen klinkers staat; dit is de verandering die je vindt onder v wordt f, z wordt s, en je komt hem ook tegen bij gewone meervouden, zoals wanneer de brief de brieven wordt.

Woorden die uit het Latijn geleend zijn, kunnen hun Latijnse meervoud houden. Zelfstandige naamwoorden op -um vervangen dat door -a, en woorden voor personen op -us vervangen dat door -i. Veel hiervan hebben ook een alledaags Nederlands meervoud op -s, dat net zo goed is.

Bij de -um-woorden is de -a-vorm in geschreven taal de gangbaarste (musea, centra). De -us → -i-woorden voor personen hebben meestal alleen het Latijnse meervoud: je zegt de musici, niet de musicussen.

Een paar zelfstandige naamwoorden houden zowel een -en- als een -eren-meervoud, en die twee zijn niet uitwisselbaar: elke uitgang hoort bij een andere betekenis, dus je kiest op basis van de betekenis.

• het been: het gewone meervoud is de benen; de -eren-vorm de beenderen — met een d die vóór de uitgang wordt ingeschoven — betekent botten, zoals die in een skelet.
• het blad: de bladen zijn platte vlakken (pagina's, dienbladen, de nummers van een tijdschrift), terwijl de bladeren de bladeren zijn die aan een boom groeien.

Een geval dat erop lijkt, is het uit elkaar houden waard. Soms delen twee totaal verschillende woorden dezelfde spelling. Het pad (waarover je loopt) heeft het gewone meervoud de paden, maar de pad (het dier) is een heel ander woord en maakt de padden. Hier vertelt het lidwoord, niet een verschuiving in de betekenis van één woord, welk meervoud erbij hoort.

De valkuil is deze woorden als regelmatig behandelen. Je kunt aan het enkelvoud niet horen of zien dat stad steden krijgt of dat kind kinderen krijgt — stadden en kinden zijn gewoon fout. Omdat de vorm onvoorspelbaar is, leer je elk van deze woorden samen met zijn meervoud, net zoals je een zelfstandig naamwoord leert met zijn lidwoord de of het.