Tijd–Wijze–Plaats: bijwoordelijke bepalingen ordenen in het Nederlands

In een Nederlandse hoofdzin staat de persoonsvorm (het vervoegde werkwoord) op de tweede plaats, en eventuele verdere werkwoorden worden helemaal naar het eind geduwd. Het stuk daartussen is het middenveld. Zie dat stuk als een antwoord op drie vragen na elkaar — wanneer?, hoe? en waar? — en het Nederlands houdt ze in precies die volgorde: de tijd leidt, de wijze volgt, de plaats sluit het veld af. De kinderen fietsen 's ochtends samen naar school.

De tijd gaat eerst, de wijze in het midden, de plaats aan het eind — Tijd–Wijze–Plaats, of kortweg TWP. Elke plek behandelt een van de drie vragen:

1. De tijd beantwoordt wanneer? — een punt op de klok of kalender: 's ochtends, straks, gisteren, om zeven uur.
2. De wijze beantwoordt hoe?, en strekt zich uit tot hoe lang?, hoe vaak? en met wie?: samen, met de auto, urenlang, alleen.
3. De plaats beantwoordt waar? of waarheen?: naar school, in de stad, thuis, bij oma.

Lees de rijen van links naar rechts en je krijgt De kinderen fietsen 's ochtends samen naar school, Wij eten vanavond gezellig bij vrienden en Hij heeft gisteren urenlang in de bibliotheek gestudeerd. Een lijdend voorwerp deelt, als dat er is, ook dit middenveld — zie het lijdend voorwerp plaatsen.

• De volgorde komt pas in beeld zodra twee of meer van deze bepalingen samenkomen. Eén losse bepaling heeft niets om zich tegen te ordenen: De kinderen fietsen naar school staat prima op zichzelf.
• De tijd is het vaste anker: het opent elke keer het middenveld. Wijze en plaats liggen losser — ze omwisselen (in de bibliotheek urenlang in plaats van urenlang in de bibliotheek) klinkt zelden fout, dus als je tussen die twee twijfelt, lig daar niet wakker van.
• Elke bepaling kan voor de nadruk naar voren springen, wat het onderwerp achter het werkwoord zet (inversie): 's Ochtends fietsen de kinderen samen naar school. De tijd is de gebruikelijke kandidaat om vooraan te zetten.
• Het Engels zet deze bepalingen bijna andersom op een rij. Waar het Nederlands met de tijd begint, hangt het Engels die meestal achteraan — cycle to school together in the morning — dus een zin die je woord voor woord uit het Engels vertaalt, klinkt een Nederlander rommelig in de oren.

De veelgemaakte misser is de Engelse gewoonte overnemen om de plaats vóór de tijd te noemen. Ik ben naar de tandarts gisteren geweest komt verkeerd over; een Nederlander zegt Ik ben gisteren naar de tandarts geweest, met het wanneer vóór het waar. Zodra een zin zowel een tijd als een plaats bevat, laat je de tijd eerst gaan.