welke en wat voor (een): een specifiek exemplaar of een soort

Om één specifiek ding uit een groep te kiezen, gebruikt het Nederlands welk of welke; om naar het soort of type te vragen, gebruikt het wat voor (een). Vergelijk Welke trein neem je? met Wat voor trein is het?.

Gebruik welke vóór de-woorden en alle meervouden, en welk vóór een enkelvoudig het-woord. De vorm volgt het lidwoord van het zelfstandig naamwoord, precies zoals bij de de/het-verdeling.

• de-woord → welke: Welke trein neem je? — de trein.
• enkelvoudig het-woord → welk: Welk boek lees je? — het boek.
• meervoud (altijd de) → welke: Welke schoenen zijn van jou?.
• op zichzelf, zonder zelfstandig naamwoord erachter → altijd welke: Welke wil je?.

Gebruik wat voor (een) om naar het type of de aard van iets te vragen — niet om één ding uit een bekende groep te kiezen. wat alleen vraagt naar een ding zelf; zet je voor erbij, dan vraag je naar het soort.

• Wat voor auto heb je? — vraagt naar het type, niet naar welke specifieke.
• In het enkelvoud voeg je vaak een toe: Wat voor een huis zoeken jullie?. Zowel wat voor als wat voor een is correct; de een is optioneel en gangbaar in de spreektaal.
• In het meervoud geen een: Wat voor boeken lees je?.

Wat voor is het ene geval waarin wat naast een voorzetsel kan staan zonder een waar-woord te worden (vergelijk de regel waar + voorzetsel): In wat voor buurt woon je?.

• welke kiest één specifiek ding uit een bekende groep: Welke jas is van jou? — uit de jassen die voor je liggen.
• wat voor vraagt naar het type of de kenmerken, zonder een vaste groep in gedachten: Wat voor jas zoek je?.

De veelgemaakte misser is welk/welke niet laten kloppen met het lidwoord van het zelfstandig naamwoord. Het is Welke fiets (de fiets), niet Welk fiets; en Welk huis (het huis), niet Welke huis. Nog één punt: als het zelfstandig naamwoord wegvalt, gebruik je altijd welke, ook bij een het-woord — (het boek) Welke heb je gelezen?.