Nederlandse vraagwoorden: wie, wat, welk(e) en wat voor (een)

In het Nederlands gebruik je wie, wat, welk(e) en wat voor (een). Haakjes geven aan dat een deel verandert of kan worden weggelaten: kies welk of welke en gebruik een alleen in sommige vragen met wat voor.

Gebruik wie voor een persoon en wat voor een ding of handeling. Gebruik welk(e) om één optie uit een bekende groep te kiezen. Met wat voor (een) vraag je naar een soort of type.

De persoonsvorm is de werkwoordsvorm die verandert met het onderwerp of de tijd. Zet in een hoofdvraag het vraagwoord of de hele vraagwoordgroep vooraan en de persoonsvorm op de tweede plaats. Als de vraagwoordgroep niet het onderwerp is, komt het onderwerp na de persoonsvorm: Wat lees je? en Welke trein neem je?

Een onderwerpsvraag vraagt wie of wat de handeling uitvoert. De vraagwoordgroep is dan al het onderwerp, dus na de persoonsvorm komt geen tweede onderwerp: Wie belt er? en Welke trein vertrekt om acht uur? Bij veel onderwerpsvragen gebruikt het Nederlands er: Wie belt er? Niet iedere onderwerpsvraag krijgt er: Wie is je docent? Zie woordvolgorde bij open vragen en presentatief er.

Het Nederlands heeft geen aparte vorm voor ‘wie’ als voorwerp. Zet bij een persoon het voorzetsel vóór wie: Met wie ga je? en Over wie praat je?

Als je naar een ding vraagt, gebruik je in neutraal Nederlands van Nederland meestal een *waar-*vorm: Waarmee schrijf je? en Waarover praat je? Bij met wordt het tweede deel mee. Vormen zoals met wat en over wat komen voor in echovragen, spreektaal en regionaal Nederlands. Leer de *waar-*vorm als neutrale standaard en bekijk het bredere patroon bij er en waar met voorzetsels.

Vraag naar de eigenaar met van wie: Van wie is deze fiets? Een apart vraagwoord voor bezit kent het dagelijks Nederlands niet. Het antwoord houdt van vast: Van mij. of Van Anna. Het eenwoordige wiens hoort in formele schrijftaal; schrijf zelf van wie. Zie bezit met van.

Gebruik vóór een zelfstandig naamwoord welk bij een enkelvoudig het-woord. Gebruik welke bij een enkelvoudig de-woord en bij elk meervoud.

Soms laat je een zelfstandig naamwoord weg omdat het uit de context duidelijk is. De vorm past dan normaal nog steeds bij dat woord: Ik heb twee boeken. Welk wil je? Hier is boek weggelaten. Dat is een het-woord, dus zelfstandig welke is geen algemene regel. Zie welke en wat voor voor zelfstandige vormen en keuzes met welk(e) van.

Gebruik wat voor (een) als het antwoord een soort of type moet noemen. Bij één ding zijn beide vormen mogelijk: Wat voor boek lees je? en Wat voor een boek lees je?

Vóór een meervoud of een stofnaam laat neutraal Nederlands van Nederland een weg: Wat voor boeken lees je? en Wat voor koffie drink je? Zie welke en wat voor voor het volledige onderscheid en andere plaatsen in de zin.

Het vragende wat staat normaal niet direct vóór een zelfstandig naamwoord. Gebruik dus niet wat boek. Gebruik welk boek bij een bekende keuze of wat voor (een) boek als je naar een type vraagt. In Wat lees je? staat wat zelfstandig.

Een ander, niet-vragend wat kan wel vóór een meervoud of een stofnaam staan. Het betekent ‘enkele’ of ‘een beetje’: Ik heb wat vragen. Wil je wat water?

• Bekijk alle Nederlandse vraagwoorden.
• Vergelijk identificatie- en typevragen bij welke en wat voor.
• Bekijk de woordsoorten in het overzicht van de en het.