Bijstand in Nederland: heb je er recht op en hoe vraag je die aan?

Bijstand is voor volwassenen in Nederland die te weinig inkomen hebben om van te leven. De gemeente vult het inkomen van je huishouden aan tot het bedrag dat bij je situatie past. De regels staan in de Participatiewet. Je moet aan alle voorwaarden van de Rijksoverheid (Externe website, opent in een nieuw tabblad) voldoen:

• Je woont in Nederland. Je bent Nederlander of hebt een geldig verblijfsrecht.
• Je bent minimaal 18 jaar en hebt de AOW-leeftijd nog niet bereikt. Dit is de leeftijd waarop je staatspensioen krijgt volgens de Algemene Ouderdomswet.
• Je huishouden heeft te weinig inkomen en vermogen om van te leven.
• Je kunt niet eerst een andere vorm van hulp gebruiken, zoals WW (werkloosheidsuitkering) of studiefinanciering.
• Je zit niet in de gevangenis of voorlopige hechtenis.

Vanaf de AOW-leeftijd vraag je de SVB (Sociale Verzekeringsbank) (Externe website, opent in een nieuw tabblad) naar AIO (aanvullende inkomensvoorziening ouderen). Dit is inkomenssteun voor ouderen.

Je huishouden bepaalt mede of je recht hebt op bijstand en hoeveel je krijgt. Een echtgenoot of geregistreerde partner telt normaal als partner. Ben je duurzaam gescheiden, dus blijvend uit elkaar? Dan behandelt de wet je als ongehuwd. Bij ongehuwden is meestal sprake van een gezamenlijke huishouding als je dezelfde hoofdwoning deelt en voor elkaar zorgt. Je kunt voor elkaar zorgen door kosten te delen of op een andere manier te helpen. Alleen hetzelfde adres is dus niet genoeg. Beschrijf hoe je woont, voor elkaar zorgt en kosten verdeelt.

Ben je gewend dat een uitkering alleen afhangt van je eigen inkomen? Bij bijstand tellen ook het inkomen en vermogen van je partner mee.

De wet neemt in sommige situaties een gezamenlijke huishouding aan als je dezelfde hoofdwoning deelt. Bijvoorbeeld als uit jullie relatie een kind is geboren of de een het kind van de ander heeft erkend. De wet neemt dit ook aan bij een geldig samenlevingscontract dat jullie allebei verplicht om bij te dragen aan het huishouden.

Er zijn uitzonderingen voor bloed- en aanverwanten in de eerste graad, zoals een ouder en kind. De uitzondering geldt ook voor een volwassen voormalig pleegkind als de ouder een pleegvergoeding of kinderbijslag ontving. Er is daarnaast een uitzondering als een bijstandsgerechtigde met iemand gaat samenwonen om zorg te geven of te krijgen. Die uitzondering duurt zolang de zorg doorgaat. Het maakt niet uit of de twee mensen familie zijn.

De tabel laat zien wanneer het inkomen en vermogen van een andere bewoner meetellen. Soms verandert een bewoner alleen de berekening van de kostendelersnorm.

Bijstand uit de Participatiewet wordt betaald uit algemene middelen: geld van de overheid. De gemeente beslist of je recht hebt op bijstand en meldt je aanvraag aan de IND (Immigratie- en Naturalisatiedienst) (Externe website, opent in een nieuw tabblad). De IND beoordeelt apart je verblijfsrecht. De uitkomst hangt af van je vergunning of verblijfsrecht. De IND kan door de aanvraag besluiten je verblijf te beëindigen. Dat gebeurt niet automatisch.

Voor burgers van de EU (Europese Unie), de EER (Europese Economische Ruimte) en Zwitserland en hun familieleden geldt een aparte regel. Een aanvraag om geld uit algemene middelen beëindigt hun duurzame verblijfsrecht niet. Kies de rij die bij je nationaliteit of verblijfsrecht past en geef de IND je precieze verblijfsdoel, de einddatum van je vergunning en je verblijfsgeschiedenis.

Heb je als EU-, EER- of Zwitsers burger of familielid geen duurzaam verblijfsrecht? Dan controleert de IND of je reële en daadwerkelijke arbeid verricht. In 2026 betekent dit dat je minimaal 40% van een normale werkweek werkt of minimaal 50% van de toepasselijke bijstandsnorm verdient. Voldoe je nog aan deze toets, dan beëindigt de aanvraag je verblijfsrecht niet. Leef je van andere middelen, vraag de IND dan welke inkomenseis geldt.

Werk je minder dan 40% van een normale volledige werkweek en verdien je minder dan 50% van de bijstandsnorm die voor jou geldt? Je werk kan toch reëel en daadwerkelijk zijn. De IND beoordeelt je persoonlijke omstandigheden, bijvoorbeeld of je loon doorloopt tijdens vakantie of ziekte.

Dit zijn netto maandbedragen inclusief vakantiegeld. Ze gelden vanaf 21 jaar tot de AOW-leeftijd, als je geen inkomen hebt dat meetelt en geen verlaging door de kostendelersnorm. Het bedrag voor een paar geldt voor beide personen samen.

De gemeente begint met dit bedrag: de bijstandsnorm. Daarna verwerkt de gemeente inkomen, terugbetalingen of maatregelen. De bedragen veranderen op 1 januari en 1 juli.

Een voorbeeld: je bent alleenstaand, 30 jaar en hebt recht op de volledige norm van juli 2026 van € 1.419,46. Je hebt geen inkomen dat meetelt en geen verlaging door de kostendelersnorm. De reservering van 5% voor vakantiegeld is ongeveer € 70,97. Er blijft ongeveer € 1.348,49 over voor de gewone maandelijkse betaling, vóór andere inhoudingen.

Van 18 tot en met 20 jaar krijg je een lagere jongerennorm. Van 21 tot en met 26 jaar geldt de volwassenennorm, maar met een aparte aanvraagroute. Vanaf de AOW-leeftijd kun je de SVB naar AIO vragen als je inkomen onder het gegarandeerde minimum ligt.

Huurtoeslag, zorgtoeslag en regelingen voor kinderen vraag je apart aan. Lees het overzicht van toeslagen.

De maandbedragen en de norm voor alleenstaande ouders staan in de Normenbrief 1 juli 2026, PDF, 206 KB (Externe website, opent in een nieuw tabblad).

De kostendelersnorm kan je bijstand verlagen als volwassenen van 27 jaar of ouder je woning delen. De berekening telt jou en je partner vanaf 21 jaar mee, plus huisgenoten die volgens de regel meetellen. De totaalkolom rekent alsof iedereen die meetelt bijstand krijgt, maar dat betekent niet dat iedereen daar recht op heeft.

Elke persoon met bijstand krijgt een percentage van de gehuwdennorm.

De volgende andere bewoners tellen niet mee voor de kostendelersnorm:

• Iemand jonger dan 27 jaar.
• Je partner als er geen andere persoon op het adres woont die meetelt.
• Een commerciële huurder, onderhuurder, kostganger, verhuurder of onderverhuurder met een echte commerciële overeenkomst en prijs.
• Een student die recht kan hebben op studiefinanciering of een tegemoetkoming studiekosten, of een student in de beroepsbegeleidende leerweg (BBL, werken en leren).
• Een mantelzorger die volgens de regel van 2026 tijdelijk intrekt om iemand met een intensieve zorgbehoefte te verzorgen.

Een commercieel contract rechtstreeks met jou geeft deze uitzondering niet aan bloed- of aanverwanten in de eerste of tweede graad. Daaronder vallen ouders, kinderen, broers, zussen en grootouders. Er kan wel een aparte uitzondering gelden als jullie allebei een commercieel contract hebben met dezelfde verhuurder die een derde partij is. Bewaar de schriftelijke contracten en betalingsbewijzen.

Inkomen kan je bijstand verlagen, maar sommige betalingen tellen niet mee. Geef de bedragen op waar het aanvraagformulier naar vraagt. De gemeente past de onderstaande regels toe.

De regel om 15% van het loon van jongeren vrij te laten gaat landelijk in op 1 januari 2027. Gemeenten mogen de regel al in 2026 toepassen. Vraag je gemeente of zij dat doet voordat je je uitkering berekent. De officiële uitleg in de Kamerbrief (Externe website, opent in een nieuw tabblad) beschrijft die keuze en de mogelijke verlenging na 1 jaar.

In bepaalde situaties kan de gemeente ook ander arbeidsinkomen vrijlaten. Stuur je volledige loonstrook. Vraag welke vrijlating uit artikel 31 van de Participatiewet de gemeente toepast en voor welke periode.

Deze grenzen gelden voor geld en bezittingen die bij de gewone vermogenstoets meetellen. Voor de woning waarin je zelf woont geldt een aparte regel.

Bij de gewone vermogenstoets tellen onder meer betaal- en spaarrekeningen, contant geld, beleggingen en waardevolle bezittingen mee. Ook een tweede woning of vakantiewoning in Nederland of het buitenland telt mee. De gemeente trekt schulden alleen af als je de terugbetalingsplicht kunt bewijzen. Studieschuld telt niet als aftrekbare schuld. Dat geldt ook voor schulden die je nog niet hoeft terug te betalen, zoals sommige familieschulden. Geef geen vermogen weg en verberg het niet om recht op bijstand te krijgen. Gebruik je vermogen boven de grens om van te leven? Bewaar afschriften van je noodzakelijke uitgaven.

Voor een woning waarin je zelf woont geldt in 2026 een aparte overwaardegrens van € 67.500. Overwaarde is de waarde van je woning min de hypotheek die je nog moet aflossen. Je moet in de woning wonen en aan de andere voorwaarden voldoen. Onder de grens is de bijstand een gift. Meestal hoef je niet te verkopen of een extra hypotheek te nemen als je woonkosten vergelijkbaar zijn met passende huur. Boven € 67.500 bepaalt de gemeente of bijstand mogelijk is. Als je die krijgt, is het een lening die je moet terugbetalen. De gemeente kan je woning als zekerheid voor de lening gebruiken. Deze regels gelden ook voor een woonboot of woonwagen.

1. Kijk op de bijstandspagina van je gemeente voor het aanvraagformulier en de documentenlijst. Een geldig paspoort, identiteitskaart, verblijfsdocument of rijbewijs wordt als identiteitsbewijs geaccepteerd. Controleer welke bankafschriften en documenten over je woning, huishouden, inkomen en vermogen nodig zijn.

2. Ben je jonger dan 27? Lees vóór de aanvraag de regels voor jongeren. Normaal zoek je na je melding eerst 4 weken naar werk of onderwijs. Vraag rechtstreeks aan bij de gemeente of via werk.nl (Externe website, opent in een nieuw tabblad). Gebruik de officiële aanvraagroutes (Externe website, opent in een nieuw tabblad). Bewaar de bevestiging, datum, tijd en ingediende bestanden.

3. Geef aan wanneer je inkomen stopte. Vraag je maximaal 3 maanden bijstand met terugwerkende kracht? Leg uit waarom en stuur bewijs mee. De gemeente mag dit toekennen, maar hoeft dat niet.

4. Geef ontbrekende informatie binnen de schriftelijke termijn. Heb je meer tijd nodig, vraag dit dan schriftelijk en bewaar bewijs.

Deze termijnen gelden voor een gewone aanvraag. Vraag de gemeente om een verlenging en de reden daarvoor schriftelijk te bevestigen.

Het minimale voorschot steeg op 1 januari 2026 van 90% naar 95%. De aanvraagpagina van de Rijksoverheid noemt nog 90%. Het huidige artikel 52 van de Participatiewet bepaalt dat het voorschot minimaal 95% is van de verwachte bijstand na verrekening van inkomen.

Ben je jonger dan 27, kies dan hieronder de regels die bij je huishouden en omstandigheden passen.

• Normaal zoek je na je melding eerst 4 weken naar onderwijs of werk. Bewaar het bewijs dat de gemeente vraagt. Accepteert de gemeente je zoekbewijs en voldoe je aan alle voorwaarden? Dan heb je ook recht op bijstand over de zoekperiode.
• Is je echtgenoot, geregistreerde partner of partner in een gezamenlijke huishouding 27 jaar of ouder? Dan kun je direct aanvragen. Je moet tijdens die 4 weken wel zoeken. Een gewone huisgenoot van 27 jaar of ouder geeft geen uitzondering op de wachttijd.
• Een kwetsbare jongere of iemand in een moeilijke situatie kan direct hulp krijgen. De gemeente beslist op basis van je persoonlijke omstandigheden.
• Van 18 tot en met 20 jaar krijg je de lagere jongerennorm.
• Gebruik voor je bedrag de tabellen over de landelijke norm, kostendelers en inkomen hierboven. Heb je pas onderwijs verlaten waarvoor studiefinanciering of een tegemoetkoming studiekosten mogelijk was? Dan kan de gemeente je norm tot 6 maanden na het verlaten van dat onderwijs verlagen.

Je ouders moeten je tot je 21e onderhouden. Ben je 18 tot en met 20 jaar en hebben je ouders te weinig geld? Of kun je redelijkerwijs niet eisen dat zij je onderhouden? Dan moet de gemeente je jongerennorm verhogen. Dit kan bijvoorbeeld gelden als je ouders zijn overleden of de relatie verstoord is. Vanaf juli 2026 is de verhoging € 762,24 per maand. Het totaal mag niet hoger zijn dan de volwassenennorm die bij je situatie past. De gemeente mag de verhoging terugvragen van ouders die hun onderhoudsplicht niet nakomen.

Je inlichtingenplicht begint bij je aanvraag: je moet de gemeente relevante informatie geven. Werk- en re-integratieplichten beginnen al bij je melding voor de aanvraag, vóór het besluit over je uitkering. Meld relevante wijzigingen zodra ze gebeuren.

Voor sommige werkplichten kun je een ontheffing krijgen. Ben je alleenstaande ouder en zorg je volledig voor een kind jonger dan 5 jaar? Dan kun je om ontheffing vragen. Je moet wel gebruikmaken van hulp om werk te vinden, zoals taal- of sollicitatietraining. Voor een alleenstaande ouder met een kind jonger dan 12 geldt de plicht om werk te aanvaarden alleen als kinderopvang beschikbaar is. De gemeente moet ook controleren of je voldoende scholing hebt en het werk aankunt. Bij dringende redenen, zoals zorgtaken, kan de gemeente je tijdelijk van alle of sommige werkplichten ontheffen. Ook een mantelzorger kan tijdelijk een ontheffing krijgen. Ben je duurzaam en volledig arbeidsongeschikt? Dan heb je geen arbeidsplicht, re-integratieplicht of plicht tot een tegenprestatie.

Heb je ook een brief gekregen over je inburgering? Lees Wie moet inburgeren in Nederland? over die aparte plicht.

Vraag naar bijzondere bijstand als je noodzakelijke bijzondere kosten niet kunt betalen. Krijg je een afwijzing, verlaging of besluit om geld terug te betalen? Controleer de redenen en de termijn voor bezwaar.

Bijzondere bijstand is voor noodzakelijke bijzondere kosten die door bijzondere omstandigheden ontstaan. Je kunt die kosten niet uit je inkomen of vermogen betalen. Algemene bijstand is voor gewone kosten van levensonderhoud. Je gemeente bepaalt of de kosten voor bijzondere bijstand in aanmerking komen. Vraag waar mogelijk voordat je de kosten maakt. Vraag om de lokale schriftelijke regel en het bewijs dat je moet geven.

Onjuiste of onvolledige informatie kan leiden tot herziening of beëindiging van je bijstand met terugwerkende kracht. Heb je door schending van je inlichtingenplicht te veel bijstand gekregen? Dan moet de gemeente dat normaal terugvorderen. Andere te veel betaalde bedragen mag zij terugvorderen. Bij dringende redenen kan de gemeente besluiten minder of niets terug te vragen. Heb je bewust informatie weggelaten of onjuist doorgegeven? Dan beoordeelt de gemeente of je een boete krijgt. Zij kijkt naar verwijtbaarheid, ernst en je financiële situatie. De boete mag niet hoger zijn dan de te veel ontvangen bijstand. In beperkte gevallen is een waarschuwing mogelijk.

Kom je een arbeids- of re-integratieplicht niet na? Dan moet de gemeente beoordelen of je dat kunt worden verweten en wat je persoonlijke omstandigheden zijn. Zonder verwijt mag zij je uitkering niet verlagen. Stuur zo mogelijk vooraf bewijs als ziekte, zorgtaken of toegankelijkheidsproblemen je verhinderen om een plicht na te komen.

1. Lees de datum van het besluit, de berekening, de feiten en de uitleg over bezwaar. Normaal moet je binnen 6 weken na bekendmaking van het besluit bezwaar maken.

2. Dien je bezwaar binnen de termijn in, ook als je nog advies nodig hebt. Vermeld je naam en adres, de datum, het besluit, je redenen en je handtekening. Gebruik het kanaal dat in de besluitbrief staat.

3. Voeg bewijs toe en vraag de gemeente om een ontvangstbevestiging. Bezwaar maken is gratis. Je hebt geen advocaat nodig.

Vraag een sociaal raadsman naar gratis hulp. Bij het Juridisch Loket (Externe website, opent in een nieuw tabblad) krijg je gratis persoonlijk advies als je inkomen en spaargeld aan de voorwaarden voldoen.

Is je situatie zo dringend dat je de beslissing op je bezwaar niet kunt afwachten? Dan kun je de rechter om een voorlopige voorziening (Externe website, opent in een nieuw tabblad) vragen: een tijdelijke maatregel. Er moet al een bezwaar of beroep lopen.

1. Bepaal je huishouden: een partner of gezamenlijke huishouding, een gewone huisgenoot of een aantoonbare commerciële afspraak.

2. Noteer al het huishoudinkomen, bankrekeningen, contant geld, beleggingen, waardevolle bezittingen, schulden, woningen en voertuigen. Neem ook geld en bezittingen in het buitenland mee.

3. Controleer de norm van juli 2026 voor je situatie. Houd rekening met apart gereserveerd vakantiegeld, inkomen dat meetelt en een mogelijke verlaging door de kostendelersnorm.

4. Is je verblijfsrecht aan voorwaarden gebonden? Vraag de IND of een vreemdelingenrechtadviseur om advies over je vergunning. Dreig je noodzakelijke uitgaven niet te kunnen betalen? Neem dan vandaag contact op met de gemeente.

5. Vraag snel aan en bewaar bewijs van de datum. Beantwoord verzoeken om ontbrekende informatie. Zet de termijn van 4 weken voor het voorschot en 8 weken voor het besluit in je agenda.

6. Meld na toekenning relevante wijzigingen meteen via het gemeentelijke kanaal en bewaar bewijs.

Bijstand en WW hebben verschillende voorwaarden. Vergelijk de definitief toegekende bijstand met je echte rekeningen en eventuele aparte toeslagen. Gebruik die bedragen voor je huishoudbudget.

• Je baan kwijt? Vraag een WW-uitkering aan.
• Kosten van levensonderhoud in Nederland: maak je maandbudget.
• Gratis en gesubsidieerde juridische hulp in Nederland.