Wat mag er binnen de Nederlandse werkwoordgroep staan?

Zowel ... dat Lotte het formulier in had kunnen vullen als ... dat Lotte het formulier had kunnen invullen is standaardtaal. In de eerste zin staat het losse voorvoegsel in vóór de hele werkwoordgroep; in de tweede blijft invullen aaneengeschreven.

Houd niet-werkwoordelijk materiaal standaard buiten de werkwoordgroep. Een gedocumenteerd scheidbaar voorvoegsel of een element dat met het hoofdwerkwoord een bijzonder hechte uitdrukking vormt, kan een uitzondering zijn.

1. Markeer de volledige werkwoordgroep aan het einde, zoals had kunnen invullen.
2. Controleer of het hoofdwerkwoord scheidbaar is. Bij invullen kan het voorvoegsel in aan vullen blijven of direct vóór de hele werkwoordgroep staan.
3. Zet dat voorvoegsel normaal niet tussen twee hulpwerkwoorden. had in kunnen vullen is zeldzaam en de algemene aanvaardbaarheid ervan is onzeker.
4. Is het materiaal geen scheidbaar voorvoegsel, controleer dan of het bij een vaste uitdrukking hoort, zoals melding maken of te woord staan.
5. Zet een gewoon voorwerp, een bijwoord van wijze of een onbekende combinatie vóór de hele werkwoordgroep.

Geen van de eerste twee varianten is beter Nederlands. Splitsing komt vaker voor met een infinitief en in een langere werkwoordgroep. De aaneengeschreven vorm komt in het algemeen vaker voor, evenals in schrijftaal, in België en wanneer het hoofdwerkwoord een deelwoord is. ... dat Lotte het formulier had ingevuld is dus gebruikelijker dan ... dat Lotte het formulier in had gevuld.

Dit is een gevorderde uitbreiding van de plaatsing van scheidbare voorvoegsels. Het gaat om de vraag of een voorvoegsel over de grens van de werkwoordgroep heen staat. Het bepaalt niet de onderlinge volgorde van de werkwoorden. Gebruik voor die afzonderlijke keuze de volgorde binnen een werkwoordgroep met drie werkwoorden.

Sommige korte bijvoeglijke naamwoorden en woorden uit vaste meerwoordige uitdrukkingen kunnen direct vóór het hoofdwerkwoord binnen een werkwoordgroep staan. In de behoudende variant staat dat materiaal vóór de volledige groep. De onderbroken variant is gedocumenteerd, maar de natuurlijkheid ervan kan per spreker en uitdrukking verschillen.

Deze grens is geen volledige lijst die je alleen uit de betekenis kunt afleiden. Ook de bronnen beschrijven onzekerheid en variatie tussen sprekers. Leer een onderbroken vorm als onderdeel van de uitdrukking en kies bij twijfel de behoudende plaatsing.

Een gewoon voorwerp of bijwoord van wijze onderbreekt de werkwoordgroep normaal niet in de standaardtaal die in het hele taalgebied wordt gedeeld. Zet beide vóór alle afsluitende werkwoorden: ... dat Farah het rapport zorgvuldig had gelezen.

Regionaal Belgisch Nederlands laat meer materiaal binnen werkwoordgroepen toe, waaronder sommige gewone voorwerpen, bijwoorden en richtingsbepalingen. Dat is gedocumenteerde regionale variatie, geen willekeurige woordvolgorde. Zet voor tekst die voor het hele Nederlandse taalgebied bedoeld is deze elementen vóór de volledige werkwoordgroep.

• Bij een scheidbare hoofdinfinitief kun je het werkwoord bijeenhouden of het voorvoegsel direct vóór de hele werkwoordgroep zetten.
• Verwacht de variant met gesplitst voorvoegsel vaker in Nederlandse spreektaal en de ongesplitste variant vaker in schrijftaal en Belgisch Nederlands.
• Herken onderbreking in een beperkt aantal vaste uitdrukkingen zoals blijk geven of te woord staan. Zet bij twijfel het niet-werkwoordelijke deel vóór de hele groep.
• Zet een gewoon voorwerp of bijwoord van wijze vóór alle werkwoorden in de gedeelde standaardtaal.
• Behandel een richtingsbepaling binnen de werkwoordgroep als regionale Belgische variatie. Gebruik de positie buiten de groep als standaard voor het hele taalgebied.

• Zet een scheidbaar voorvoegsel niet standaard tussen twee hulpwerkwoorden. Gebruik in had kunnen vullen of had kunnen invullen, niet het twijfelachtige had in kunnen vullen.
• Trek uit heeft blijk gegeven geen regel voor elk zelfstandig naamwoord en werkwoord. Een hechte vaste uitdrukking staat dat patroon toe; een gewoon lijdend voorwerp niet in de gedeelde standaardtaal.
• Noem een Belgische richtingsbepaling binnen de werkwoordgroep niet overal fout. De vorm is regionaal; kies de buitenpositie als je een gedeelde geschreven vorm nodig hebt.
• Gebruik deze pagina niet om de werkwoorden te herschikken. De plaatsing van voorvoegsels en niet-werkwoordelijk materiaal is één keuze; rode, groene of middenvolgorde van werkwoorden is een andere.

Herhaal de plaatsing van scheidbare voorvoegsels, scheidbare en onscheidbare werkwoorden en de gewone werkwoordgroep aan het einde. Houd dit patroon gescheiden van de woordvolgorde in het aan het-duratief en van de werkwoordvolgorde binnen de groep.