De voorwaardelijke wijs met zou en zouden

De voorwaardelijke wijs is hoe je in het Nederlands would uitdrukt: Ik zou nog even wachten. Je bouwt hem met zou of zouden plus een infinitief, en je gebruikt hem voor denkbeeldige situaties, beleefde verzoeken en dingen die zouden gebeuren. Zou is de verledentijdsvorm van zullen, hetzelfde hulpwerkwoord achter de toekomende tijd — maar hier wijst hij op iets hypothetisch, niet op echte verleden tijd.

Gebruik zou bij een enkelvoudig onderwerp en zouden bij een meervoudig onderwerp, en zet het hoofdwerkwoord onveranderd achteraan: Ik zou graag komen.

Om would have te zeggen — een hypothese over het verleden — voeg je hebben of zijn en een voltooid deelwoord toe: Ik zou het gedaan hebben. Hij zou eerder gekomen zijn. Die vorm heeft een eigen pagina: voltooid toekomende tijd en voltooid voorwaardelijke wijs.

• Hypothetische als-dan-situaties. Het als-deel krijgt de onvoltooid verleden tijd, en het gevolg krijgt zou/zouden: Als ik rijk was, zou ik een huis kopen. De verleden tijd was betekent hier geen verleden tijd — hij markeert de situatie als denkbeeldig. Voor de woordvolgorde na als, zie onderschikkende voegwoorden.
• Beleefde verzoeken en aanbiedingen, zachter dan een gewone vraag: Zou u me de weg kunnen wijzen? Ik zou graag een kopje koffie willen.
• Gerapporteerde of geplande gebeurtenissen — wat gezegd werd of zou gebeuren: Hij zei dat hij later zou komen. De trein zou om acht uur vertrekken.
• Should, uitgedrukt als zou + moeten + infinitief: Je zou minder koffie moeten drinken. Het Nederlands heeft geen enkel woord voor should; deze combinatie vult het gat.

Houd het onderscheid enkelvoud/meervoud scherp: het is ik/jij/hij zou maar wij/jullie/zij zouden. De -den weglaten (wij zou) is fout. Voeg ook geen voltooid deelwoord toe als je alleen would bedoelt: would go is zou gaan (een infinitief), terwijl would have gone zou gegaan zijn is (deelwoord + hulpwerkwoord). Grijp alleen naar het deelwoord als je would have bedoelt.