Zou en zouden: vorm en gebruik

Ik zou nog even wachten. Met zou en zouden geef je vaak aan wat er in een denkbeeldige situatie gebeurt. Je maakt er ook een verzoek zachter mee of beschrijft iets dat vanuit een moment in het verleden nog in de toekomst lag. Het zijn verledentijdsvormen van zullen, maar zou plaatst de handeling niet automatisch in het verleden.

Gebruik zou bij een onderwerp in het enkelvoud en zouden bij een onderwerp in het meervoud. In een mededelende hoofdzin is zou/zouden de persoonsvorm en staat het hele werkwoord aan het einde: Ik zou de blauwe jas kiezen. Staat er nog een hulpwerkwoord, dan blijven de twee hele werkwoorden bij elkaar: Ik zou morgen kunnen komen.

Bij u gebruikt het moderne Standaardnederlands meestal zou u. In oudere of zeer formele teksten kun je zoudt u tegenkomen. Voor een denkbeeldige gebeurtenis in het verleden gebruik je de voltooid voorwaardelijke wijs: Ik zou het hebben gedaan. Dat is een ander patroon dan gewoon zou + het hele werkwoord.

Als ik meer tijd had, zou ik vaker koken. Dit veelgebruikte patroon heeft de onvoltooid verleden tijd in de bijzin met als en zou/zouden + het hele werkwoord in de hoofdzin. Had stelt de situatie hier als onwerkelijk voor; het verwijst niet naar een eerder tijdstip. Na als staan de werkwoorden aan het einde van de bijzin, zoals uitgelegd bij onderschikkende voegwoorden.

Onvoltooid verleden tijd + zou is één standaardpatroon. Je kunt ook zou in de bijzin met als gebruiken: Als ik meer tijd zou hebben, zou ik vaker koken. In de hoofdzin kan ook een onvoltooid verleden tijd staan in plaats van zou. Deze varianten kunnen dezelfde onwerkelijke betekenis uitdrukken.

Voor advies is het patroon zou/zouden + moeten + het hele werkwoord. Gebruik zou moeten niet voor elke plicht. Bij een duidelijke plicht of dringende vraag gebruikt het Nederlands vaak alleen moeten: Wat moeten we nu doen?

• Laat de vorm bij het onderwerp passen: ik/jij/hij/zij zou in het enkelvoud, maar wij/jullie/zij zouden in het meervoud. Wij zou is geen Standaardnederlands.
• Houd de gewone en de voltooide vorm uit elkaar: zou gaan gaat over een denkbeeldige handeling in het heden of de toekomst, terwijl zou zijn gegaan een denkbeeldige gebeurtenis in het verleden beschrijft.
• Neem niet aan dat elke verleden tijd na als naar het verleden verwijst. In Als ik meer tijd had... beschrijft had een onwerkelijke situatie in het heden.

Vergelijk zou/zouden met zal/zullen bij de toekomende tijd. Ga voor een denkbeeldige gebeurtenis in het verleden verder met de voltooid toekomende tijd en de voltooid voorwaardelijke wijs. Bekijk voor de plaats van werkwoorden na als en dat de onderschikkende voegwoorden.