Woordvolgorde in betrekkelijke bijzinnen en indirecte vragen

Nog twee soorten bijzinnen volgen dezelfde woordvolgorde als een gewone bijzin: de betrekkelijke bijzin, die informatie over een zelfstandig naamwoord toevoegt (de man die naast ons woont), en de indirecte vraag, die een vraag weergeeft in plaats van hem te stellen (Ik weet niet waar hij woont). In beide reist de persoonsvorm naar het einde.

Een betrekkelijke bijzin begint met een betrekkelijk voornaamwoord (die, dat, wie of wat) dat in de plaats komt van het zelfstandig naamwoord dat het beschrijft, en — omdat het een bijzin is — gaat de persoonsvorm naar het einde. Welk voornaamwoord je kiest, hangt af van het zelfstandig naamwoord:

• Gebruik die voor een de-woord en voor elk meervoud: de man die hier werkt, de kinderen die buiten spelen.
• Gebruik dat voor een het-woord: het huis dat te koop staat.

Welk voornaamwoord je ook kiest, het opent de bijzin in de plaats van het zelfstandig naamwoord en al het andere volgt erachter, met het werkwoord achteraan: het boek dat ik gisteren gekocht heb.

De keuze tussen die en dat is dezelfde de/het-verdeling als bij het lidwoord, volledig behandeld bij betrekkelijke voornaamwoorden die en dat.

Een indirecte vraag is een vraag die in een grotere zin verstopt zit, meestal na uitdrukkingen als Ik weet niet ... of Kun je me vertellen .... Hij gedraagt zich ook als een bijzin, dus het werkwoord gaat naar het einde — ook al zou dezelfde vraag, direct gesteld, het werkwoord vooraan houden.

• Een vraag met een vraagwoord (met wie, wat, waar, wanneer, hoe, waarom) houdt zijn vraagwoord maar stuurt het werkwoord naar het einde: direct Waar woont hij? wordt indirect Ik weet niet waar hij woont.
• Een ja/nee-vraag wordt een of-zin: direct Komt ze? wordt indirect Ik vraag me af of ze komt.
• Een scheidbaar werkwoord blijft aan het einde aan elkaar plakken: Weet jij hoe laat de winkel opengaat?

Zie vraagwoorden voor de volledige reeks wie/wat/waar-vormen.

Zoals in elke bijzin verzamelen meerdere werkwoorden zich samen aan het einde. De persoonsvorm staat naast het voltooid deelwoord of de infinitief: Ik weet niet wie dat gedaan heeft. Zij vroeg of ik haar kon helpen. De volgorde binnen die stapel is dezelfde als in de werkwoordelijke eindgroep.

De valkuil is dat je de volgorde van de directe vraag aanhoudt nadat je de vraag in een zin hebt gestopt. Een directe vraag draait het werkwoord en het onderwerp om (Waar woont hij?), maar een indirecte vraag mag dat niet: Ik weet niet waar hij woont, nooit Ik weet niet waar woont hij. Hetzelfde geldt voor betrekkelijke bijzinnen — de stad waar hij woont, niet de stad waar woont hij. Zodra een bijzin begint met die/dat/wie/wat/waar/of, zet je de persoonsvorm achteraan.