waarmee, waarover: pronombres relativos con preposición
Cuando una oración de relativo neerlandesa necesita una preposición: las cosas usan waar + preposición (de stoel waarop ik zit), las personas usan preposición + wie (de man met wie ik praat).
Una oración de relativo añade información sobre un sustantivo: de man die daar staat (el hombre que está ahí de pie). Vea die y dat para las formas básicas. Esta página trata el caso en que esa oración también necesita una preposición — en inglés, the book about which everyone talks, o the man with whom I work (el libro del que todos hablan, o el hombre con quien trabajo). El neerlandés maneja esas dos situaciones de forma distinta, según se hable de una cosa o de una persona.
Cómo se forma
Para una cosa, sustituya die o dat por waar y pegue la preposición detrás: de stoel waarop ik zit (la silla en la que me siento). Para una persona, mantenga la preposición y use wie: de vrouw met wie ik werk (la mujer con la que trabajo).
- Decida: ¿el sustantivo es una cosa o una persona?
- Para una cosa, empiece con waar y añada la preposición justo detrás; las dos se fusionan en una sola palabra: op → waarop, over → waarover, in → waarin, aan → waaraan, van → waarvan. Het boek waarover we praten. (El libro del que hablamos.)
- Para una persona, ponga la preposición primero y hágala seguir de wie: met wie, voor wie, aan wie. De docent met wie ik Nederlands oefen. (El profesor con quien practico neerlandés.)
Dos preposiciones cambian de grafía cuando se unen a waar: met se convierte en mee y tot se convierte en toe. Así que es waarmee (no waarmet) y waartoe. Es el mismo cambio que encuentra en erop, ermee, eraan y en palabras interrogativas como waarmee? (¿con qué?) — vea las palabras interrogativas.
| Preposición | Para una cosa (waar + prep) | Ejemplo |
|---|---|---|
| op (sobre) | waarop | de tafel waarop het ligt (la mesa sobre la que está) |
| over (acerca de) | waarover | het onderwerp waarover we spraken (el tema del que hablamos) |
| in (en) | waarin | het huis waarin ze woont (la casa en la que vive) |
| aan (a, de) | waaraan | het idee waaraan ik denk (la idea en la que pienso) |
| van (de, desde) | waarvan | de film waarvan ik hield (la película que me encantaba) |
| met (con) | waarmee | de pen waarmee ik schrijf (el bolígrafo con el que escribo) |
Separar waar de la preposición
Para las cosas, waar y su preposición a menudo se separan, con otras palabras intercaladas en medio. Tanto la versión unida como la separada son correctas, y la separada es habitual en el habla cotidiana.
- Unida: de stoel waarop ik zit. Separada: de stoel waar ik op zit. (la silla en la que me siento) — mismo significado.
- Het probleem waar we het over hadden. (El problema del que hablábamos.) Aquí waar se sitúa al principio y over se desliza al final.
- De trein waar ik elke dag mee reis. (El tren en el que viajo cada día.) El mee sigue viniendo de met.
La preposición se desplaza hacia el final de la oración, justo antes de los verbos — el mismo movimiento que ve con er: Ik reken erop se convierte en Ik reken er niet op.
Cuándo se usa
- Para una cosa o una idea, use siempre la forma con waar — nunca op dat ni met die. Diga het onderwerp waarover o het onderwerp waar ... over, no het onderwerp over dat.
- Para una persona, use preposición + wie: de buurman voor wie ik zorg (el vecino que cuido), de vriendin aan wie ik het gaf (la amiga a la que se lo di).
- Fíjese en que met se mantiene met delante de wie (met wie); solo se convierte en mee dentro del waarmee unido.
Errores que evitar
Dos errores aparecen a menudo. El primero es usar una forma con waar para una persona. En el habla cotidiana puede oír de arts waarmee ik een afspraak heb (el médico con el que tengo cita), pero el neerlandés cuidado, incluido el examen de inburgering, quiere de arts met wie ik een afspraak heb — preposición + wie para personas. El segundo error va en sentido contrario: poner una preposición delante de die o dat para una cosa. Die y dat no pueden ir tras una preposición, así que de brief waar we het over hadden (la carta de la que hablábamos) es correcta, mientras que de brief over die we het hadden es incorrecta.
- Vul in: *Dit is het huis ___ ik ben opgegroeid.* (crecí en)
- waarin
- in dat
- met wie
- waarmee
*Huis* es una cosa, así que la preposición *in* se une a *waar* → *waarin*. También podría separarlo: *het huis waar ik in ben opgegroeid.*
- ¿Cuál es la forma escrita estándar?
- de man waarmee ik praat
- de man met wie ik praat
- de man met die ik praat
- de man mee wie ik praat
*Man* es una persona, así que se mantiene la preposición y se usa *wie* → *met wie*. *Waarmee* para una persona se oye en el habla pero no es la forma estándar.
- ¿Qué le ocurre a *met* en *waar* + *met*?
- se queda en waarmet
- se convierte en waarmee
- se convierte en waarmet-e
- desaparece
*Met* cambia a *mee* cuando se une a *waar* → *waarmee* (para que siga siendo pronunciable). *Tot* cambia del mismo modo, a *waartoe*.
- Detecte el error: *De stoel over die we praatten is verkocht.*
- *stoel* debería ser *het stoel*
- *over die* debería ser *waarover* (o *waar ... over*)
- *praatten* debería ser *praten*
- no hay ningún error
Para una cosa no se puede poner una preposición delante de *die*. Use *waarover*: *De stoel waarover we praatten*, o sepárelo: *De stoel waar we over praatten.*
- Vul in: *De vriendin ___ ik dit boek gaf, is jarig.* (a quien le di este libro)
- waaraan
- aan wie
- aan die
- waarmee
*Vriendin* es una persona, así que use preposición + *wie* → *aan wie*. La forma *waaraan* se reserva para las cosas.
Póngase a prueba
Question 1 of 5
Vul in: Dit is het huis ___ ik ben opgegroeid. (crecí en)