Hoeveelheids-er: Ik heb er drie

Hoeveel appels heb je? Ik heb er drie. Het getal drie blijft staan en uit de vraag begrijp je het zelfstandig naamwoord appels. Dit is de hoeveelheids-er. Die verwijst naar een telbaar zelfstandig naamwoord dat duidelijk is uit de context.

We hebben zes stoelen. We verkopen er twee. Een hoofdtelwoord of hoeveelheidsaanduiding kan blijven staan als het herhaalde telbare zelfstandig naamwoord verdwijnt. Uit de context moet nog steeds duidelijk zijn wat je telt.

1. Begin met de volledige naamwoordgroep: We verkopen twee stoelen.
2. Behoud de hoeveelheid twee en laat het herhaalde zelfstandig naamwoord stoelen weg.
3. Voeg er toe op de normale plaats in de zin: We verkopen er twee.

Ik heb er één. Ik heb er een paar. Behoud één, want dit is het getal één. Behoud een in een paar en een stuk of tien, want het woord hoort bij de hoeveelheidsaanduiding. Andere veelgebruikte mogelijkheden zijn weinig, meer en genoeg.

Gebruik hoeveelheids-er als je een aantal of hoeveelheid uit de groep in de context bedoelt, niet een specifieke verzameling. Laat geen woord als de vóór het getal staan: er de drie is uitgesloten. Gebruik Ik heb die drie. voor drie specifieke zaken. Gebruik Ik heb er drie. voor drie willekeurige zaken uit de groep. Alle verwijst naar de hele verzameling en past daarom ook niet in dit patroon. Zeg Ik heb ze allemaal.

Wil je nog wijn? Ik heb nog genoeg. De hoeveelheids-er verwijst in het Standaardnederlands naar telbare zelfstandige naamwoorden zoals glazen, niet naar een niet-telbaar zelfstandig naamwoord zoals wijn. Zeg Ik heb er genoeg. als de context genoeg glazen bedoelt. Zeg Ik heb genoeg. als het om genoeg wijn gaat.

Ik heb vier mokken. Mijn zus heeft er drie met een blauw oor. Na de hoeveelheid kan een voorzetselgroep staan. Er kan ook een betrekkelijke bijzin op volgen: Ik heb er drie die nog werken. Een bijvoeglijk naamwoord vóór het zelfstandig naamwoord kan in het Standaardnederlands normaal niet blijven staan bij hoeveelheids-er. Herhaal het zelfstandig naamwoord in plaats van er drie blauwe te schrijven.

Ik heb er gisteren drie gekocht. Bij neutrale woordvolgorde staat onbeklemtoond er vroeg na de persoonsvorm en normaal vóór de hoeveelheid. Er kunnen andere woorden tussen staan. De twee hoeven dus niet naast elkaar te staan.

• Ja-neevraag: Heb je er nog twee?
• Hoeveel-vraag: Hoeveel heb je er gekocht? Het vraagwoord gaat naar voren.
• Hoeveelheid voorop voor nadruk: Drie heb ik er gekocht.

Hoeveel kaartjes heb je? Ik heb er geen. Gebruik geen voor de hoeveelheid nul. Zet niet vóór een andere hoeveelheid om die te ontkennen: Ik heb er niet veel.

Een existentiële er en een hoeveelheids-er kunnen samen voorkomen. In Er staat er nog één. introduceert de eerste er het onderwerp en verwijst de tweede naar het weggelaten telbare zelfstandig naamwoord. Vergelijk Er staan er nog twee. De persoonsvorm staat in het enkelvoud bij één en in het meervoud bij meer dan één telbaar element. Een maataanduiding kan als hoeveelheid blijven staan: Daar liggen nog een kilo of twee appels. Daar liggen er nog een kilo of twee. De meervoudsvorm liggen komt overeen met het weggelaten woord appels.