er in de betekenis 'ervan': Ik heb er drie

Als je iets telt maar het zelfstandig naamwoord weglaat, vult het Nederlands het gat met er. Je kunt niet zomaar Ik heb drie zeggen; je voegt er toe in de betekenis 'ervan': Hoeveel appels heb je? — Ik heb er drie. Dit is de hoeveelheids-er, waar geen enkel Engels woord tegenover staat.

Telkens wanneer je een geteld zelfstandig naamwoord vervangt door alleen een getal of hoeveelheid, zet je er vóór het hoeveelheidswoord. Het patroon is er + (getal of hoeveelheidswoord), zonder het zelfstandig naamwoord.

1. Laat het zelfstandig naamwoord dat je telt weg: Ik heb drie appels → Ik heb ... drie.
2. Zet er op de plaats van het zelfstandig naamwoord, vóór de hoeveelheid: Ik heb er drie.
3. Dit werkt met elk getal of hoeveelheidswoord: Ik heb er twee, er veel, er weinig, er genoeg, er geen.

Van oorsprong is deze er een verkorte ervan, dus in een langere zin hoor je soms nog de volledige van vóór het werkwoord staan: Ik heb er drie van gegeten. In het dagelijks Nederlands laat je de van meestal weg en draagt er alleen de betekenis.

De hoeveelheids-er heeft altijd een getal of hoeveelheid nodig om op te leunen. Er moet een hoeveelheidswoord volgen: Ik heb er veel is goed, maar een kaal Ik heb er is geen volledig antwoord — dan laat je de er helemaal weg (Ik heb ze) of je houdt de hoeveelheid.

Het woordje er komt vroeg in het middenstuk van de zin, vlak na het werkwoord (en na het onderwerp in een omgekeerde zin). Het getal of de hoeveelheid blijft verderop, tegen het eind.

• Eenvoudig: Ik heb er gisteren drie gekocht.
• In een vraag glipt het onderwerp ertussen: Heb je er nog twee?
• In telzinnen kom je er twee keer tegen — één keer om te zeggen dat iets bestaat, één keer voor de hoeveelheid: Er zijn er nog maar twee.

Veel mensen laten de er weg en schrijven Ik heb drie, wat voor Nederlandse oren onaf klinkt. Zodra het zelfstandig naamwoord weg is, is de er niet optioneel — zeg Ik heb er drie. Verwar deze tel-er niet met de er die met een voorzetsel combineert (Ik denk eraan — zie erop, ermee, eraan); de hoeveelheids-er staat altijd naast een getal of hoeveelheid.