er is / er zijn: zeggen dat iets bestaat

Om te melden dat iets bestaat of aanwezig is, zet je in het Nederlands het kleine woordje er vooraan in de zin: Er is een probleem. Er zijn veel toeristen in de stad. De er verwijst hier niet naar een plaats — het houdt de plek van het onderwerp open, zodat datgene wat je introduceert (meestal iets wat de luisteraar nog niet kent) achter het werkwoord kan volgen.

Zet de woorden in de volgorde er + werkwoord + datgene wat je aankondigt, en laat het werkwoord zijn enkelvoud of meervoud kiezen op basis van dat zelfstandig naamwoord en niet op basis van er: gebruik is bij één ding, zijn bij meerdere. Er is een pakket voor je. Er zijn twee pakketten voor je.

1. Begin met er: Er ...
2. Voeg het werkwoord toe in de vorm die het volgende zelfstandig naamwoord vraagt: Er is (één) of Er zijn (meerdere).
3. Noem dat zelfstandig naamwoord en eventuele extra details: Er zijn nog kaartjes voor de film.

Het werkwoord is niet altijd zijn. Vaak kies je een werkwoord dat aangeeft hoe iets in de ruimte staat of ten tonele verschijnt — staan, liggen, zitten, hangen, komen, wonen:

Er neemt alleen de eerste plaats in als niets anders dat doet. Begin je de zin met een tijd of plaats, dan blijft het werkwoord op de tweede plaats en schuift er er meteen achter: Vandaag is er een probleem. Als de zin met een plaatsbepaling begint, laat je er meestal helemaal weg: Op tafel ligt een brief.

Gebruik er is / er zijn wanneer het onderwerp iets is wat de luisteraar nog niet kent — iets nieuws of onbepaalds, niet een bepaald ding dat jullie allebei al in gedachten hebben. Dat is hetzelfde soort onderwerp dat een of helemaal geen lidwoord krijgt (zie een en wanneer het Nederlands het lidwoord weglaat).

• Het onderwerp heeft een, een getal of geen lidwoord: Er staat een fiets in de gang. Er zijn nog kaartjes.
• Het onderwerp is een vaag woord zoals iemand, iets of geen: Er belt iemand aan. Er gebeurt hier nooit iets.
• Je laat iets nieuws in het verhaal vallen: Er was eens een koning.

Zodra het onderwerp bepaald is — vastgelegd door de, het, een naam of een bezittelijk voornaamwoord — valt er niets onbekends meer te introduceren, dus vervalt er en schrijf je een gewone zin: De bus komt eraan., niet Er komt de bus.

Veel mensen grijpen hier naar het, omdat het lijkt alsof je het is zegt. Voor bestaan gebruik je in het Nederlands er, niet het: Er is een probleem, niet Het is een probleem — die laatste zin betekent dat je naar één bepaald ding wijst dat je al in gedachten hebt. Houd het voor het weer, de tijd en identiteit (Het regent, Het is drie uur, Het is mijn broer), en gebruik er om te zeggen dat iets er is.