Er is / er zijn: zeggen dat iets bestaat of aanwezig is

Er is een probleem. en Er zijn veel toeristen in de stad. kondigen iets nieuws aan. Dit heet presentatief er. Met zijn geeft de constructie aan dat iets bestaat of aanwezig is. Er verwijst hier niet naar een plaats. Het nieuwe onderwerp kan daardoor na het werkwoord staan.

Er is een pakket voor je. kondigt één pakket aan. Het onderwerp een pakket is enkelvoud, dus staat er is. In Er zijn twee pakketten voor je. is twee pakketten meervoud, dus staat er zijn. Het werkwoord hoort bij het onderwerp dat later in de zin staat, niet bij er. Bouw een neutrale mededeling in drie stappen op:

1. Begin een neutrale mededeling met er: Er ...
2. Kies de werkwoordsvorm die bij het latere onderwerp past: Er is bij een enkelvoudig onderwerp en Er zijn bij een meervoudig onderwerp.
3. Voeg het nieuwe onderwerp en eventuele details toe: Er zijn nog kaartjes voor de film.

Er staat een fiets in de gang. gebruikt staan in plaats van zijn. Presentatief er komt ook voor met liggen, zitten, hangen, komen en wonen. Elk werkwoord behoudt zijn gewone betekenis. Kies dus een werkwoord dat bij het onderwerp of zijn positie past.

In de kast staan (er) nog glazen. begint met een plaatsbepaling. Presentatief er is na zo'n begin soms optioneel. Weglating hangt af van context, regio en stijl. Een plaatsbepaling kan met of zonder presentatief er voorkomen.

Er staat een fiets in de gang. introduceert een fiets als nieuwe informatie. In dit neutrale patroon hoort presentatief er normaal bij een onbepaald onderwerp: een persoon of zaak die nog niet is aangewezen of genoemd. Zo'n onderwerp begint vaak met een, een getal of helemaal geen lidwoord. De pagina over het onbepaalde lidwoord en geen lidwoord legt deze vormen uit. Gebruik dit patroon in vier veelvoorkomende situaties:

• Kondig een of meer nieuwe zaken aan: Er staat een fiets in de gang. Er zijn nog kaartjes.
• Zeg dat er niets is: gebruik geen vóór een zelfstandig naamwoord in Er is geen les., of gebruik woorden als niets en niemand: Er is niets gebeurd. Er is niemand thuis.
• Vraag of er iets aanwezig is of wat er aanwezig is: Is er iets? Zijn er meer vragen? Wie komt er?
• Introduceer iemand in een verhaal: Er was eens een koning.

Een fiets heeft twee wielen. is een algemene uitspraak over een categorie en heeft daarom geen presentatief er. In Een monteur heeft mijn fiets gerepareerd. bedoelt de spreker één specifieke maar niet nader genoemde monteur. Ook deze lezing heeft geen presentatief er. Mijn buurman komt vanavond. heeft evenmin presentatief er. Mijn is een bezittelijk woord: het laat zien van wie of waarvan iets is. Onderwerpen die beginnen met de, het, een bezittelijk woord of een naam zijn bepaald en krijgen normaal geen presentatief er. Het lidwoord een bepaalt het patroon niet op zichzelf. De context bepaalt of je nieuwe, niet-specifieke informatie presenteert.