Vaste Nederlandse werkwoord-voorzetselcombinaties: wachten op, denken aan

Ik wacht op de uitslag. Bij deze betekenis kiest wachten het voorzetsel op. Het werkwoord en het voorzetsel vormen een vaste combinatie: leer daarom wachten op als één geheel.

Leer wachten op, niet alleen wachten. Schrijf het werkwoord en het voorzetsel als losse woorden. Pas de werkwoordsvorm aan het onderwerp en de tijd aan, maar behoud het gekozen voorzetsel als je dezelfde betekenis uitdrukt.

1. Noteer de volledige combinatie met de betekenis: luisteren naar.
2. Voeg een zin toe met de persoon of zaak na het voorzetsel: Sam luistert naar de radio.
3. Verander de tijd zonder het gekozen voorzetsel te veranderen: Ik wacht op de bus. Ik wachtte op de bus. Ik heb op de bus gewacht.

Deelnemen aan combineert een scheidbaar werkwoord met een vast voorzetsel. De hoofdzin is Wij nemen deel aan de cursus. Hier is deel het scheidbare werkwoorddeel van deelnemen. Het vaste voorzetsel aan leidt de cursus in.

Ik wacht al uren. is een volledige zin. Noem je de persoon of zaak, dan gebruikt wachten het voorzetsel op: Ik wacht op de bus. ‘Vast’ betekent dat bij dit gebruik van het werkwoord dit voorzetsel is gekozen. Het betekent niet dat de hele voorzetselgroep altijd aanwezig moet zijn.

Een werkwoord kan voor een andere betekenis een andere constructie kiezen. Ik moet steeds aan mijn oma denken. gebruikt denken aan. Ik moet nog even over het voorstel denken. gebruikt denken over. Leer de betekenis samen met de combinatie.

Een vast voorzetsel leidt na het werkwoord een persoon of zaak in. Een scheidbaar werkwoorddeel hoort bij het werkwoord zelf en verplaatst zich volgens de regels voor scheidbare werkwoorden. Sommige zinnen bevatten beide.

Ik vertrouw op het plan. en Ik denk aan dat voorstel. zijn gewone constructies van een voorzetsel met een zelfstandignaamwoordgroep. Het is het lidwoord voor plan en dat hoort bij voorstel. Beide blijven na het voorzetsel staan.

Een voornaamwoord staat los als er geen zelfstandig naamwoord achter staat. Verwijst dat voornaamwoord naar een zaak of situatie, dan gebruikt het Nederlands gewoonlijk er, daar of waar met het voorzetsel. Gebruik in dit patroon normaal geen los het, dat of wat.

Het voornaamwoordelijke woord en het voorzetsel kunnen naast elkaar staan of door andere woorden van elkaar gescheiden zijn. Schrijf ze aan elkaar als ze direct naast elkaar staan: erop, daaraan, waarop. Schrijf ze los als er andere woorden tussen staan: er vaak aan, waar we op wachten. Deze pagina toont wat dat voor vaste combinaties betekent; er + een voorzetsel behandelt het volledige patroon.

De losse kernbetekenis van een voorzetsel voorspelt de combinatie niet altijd. Zeg bij deze betekenissen wachten op, deelnemen aan en luisteren naar. Leer daarom telkens het werkwoord, het voorzetsel en de betekenis samen. De pagina over kernbetekenissen van voorzetsels legt uit wat voorzetsels op zichzelf betekenen; de werkwoord-voorzetselcombinatie vertelt welk voorzetsel dit werkwoord kiest.