Het gerundium: het werkwoord als zelfstandig naamwoord (het roken)

Een Nederlands werkwoord kan als zelfstandig naamwoord worden gebruikt — een ding waar je een lidwoord vóór kunt zetten. Het Engels doet dit met de -ing-vorm (smoking, reading); het Nederlands gebruikt de kale infinitief met het: Het roken is verboden. Dit werkwoord-als-naamwoord heet een gerundium.

Neem de infinitief zoals hij is en zet het ervoor — aan het werkwoord verandert niets. Het geldt als een onzijdig zelfstandig naamwoord, dus het krijgt het en vormt nooit een meervoud.

1. Begin bij de infinitief (de woordenboekvorm op -en): roken, eten, lezen.
2. Zet het ervoor om er een zelfstandig naamwoord van te maken: het roken, het eten (de bezigheid of het voedsel), het lezen.
3. Laat het werkwoord ongewijzigd — er wordt geen uitgang toegevoegd of weggehaald. Het gedraagt zich vanaf nu als een gewoon het-woord.

Om te benoemen waarop de handeling gericht is, voeg je van plus het object toe achter het gerundium: het roken van sigaretten, het leren van een taal.

Het lidwoord het valt vaak weg als het gerundium het onderwerp is of een plaats vult waar geen lidwoord nodig is. Het werkwoord is nog steeds een zelfstandig naamwoord: Roken is slecht voor je gezondheid. Fietsen is gezond.

• Om een bezigheid als een ding te benoemen — als onderwerp of voorwerp van een zin: Het zwemmen valt me zwaar. Zij is bang voor vliegen.
• Na een voorzetsel, waar het Engels ook -ing gebruikt: na het eten, voor het slapengaan, bij het opstaan.
• Met een bijvoeglijk naamwoord of aanwijzend voornaamwoord ervoor, die dan de gewone het-woorduitgang krijgen: dat harde werken, het vele reizen.

Verwar het gerundium niet met een verwant zelfstandig naamwoord op -ing. Het lenen is de kale bezigheid van lenen, terwijl de lening het concrete resultaat is — de lening die je afsluit. Net zo benoemt het openen de handeling van iets openen, maar de opening is de opening zelf: een gat of een gebeurtenis. Het gerundium benoemt de kale handeling; het -ing-zelfstandig naamwoord benoemt een ding of een uitkomst.

De Engelse -ing wordt hier de Nederlandse infinitief, niet de Nederlandse -d-vorm. Die -d-vorm (rokend, lachend) is het tegenwoordig deelwoord als bijvoeglijk naamwoord: een rokende man, maar het roken (de bezigheid).