Het tegenwoordig deelwoord als bijvoeglijk naamwoord (de lachende man)

Het tegenwoordig deelwoord is de Nederlandse tegenhanger van het Engelse -ing-bijvoeglijk naamwoord: de lachende man, kokend water. Het beschrijft een zelfstandig naamwoord dat de handeling zelf uitvoert.

Voeg -d toe aan de infinitief; als het vóór een zelfstandig naamwoord staat, krijgt het daarna -e zoals elk ander bijvoeglijk naamwoord.

1. Begin bij de hele infinitief, niet bij de stam: lachen, koken, slapen.
2. Voeg -d toe: lachen → lachend, koken → kokend, slapen → slapend. Dit is het kale tegenwoordig deelwoord.
3. Vóór een zelfstandig naamwoord voeg je de bijvoeglijke -e toe waar de regel voor de -e-uitgang dat vraagt: de lachende man, het slapende kind, huilende kinderen.

Of het deelwoord -e krijgt, volgt de gewone regels voor het bijvoeglijk naamwoord. Het krijgt -e na de/het en in het meervoud (de lachende man, lachende mensen), maar geen -e vóór een het-woord zonder lidwoord — daarom blijft het kokend water (zie wanneer een bijvoeglijk naamwoord geen -e krijgt).

• Om een zelfstandig naamwoord te beschrijven dat actief iets doet: een lopende rekening, stromend water, een rijdende trein.
• Als bijwoord, om te beschrijven hoe iets gebeurt: Ze liep zingend naar huis. Hij kwam huilend binnen.
• In vaste tijdsuitdrukkingen: de komende weken, volgende week, het lopende jaar — allemaal tegenwoordige deelwoorden van komen, volgen en lopen.

Allebei kunnen ze als bijvoeglijk naamwoord vóór een zelfstandig naamwoord staan, maar ze betekenen het tegenovergestelde. Het tegenwoordig deelwoord (-d) is actief — het zelfstandig naamwoord voert de handeling uit. Het voltooid deelwoord is passief of afgerond — de handeling is met het zelfstandig naamwoord gedaan.

• kokend water (het water kookt) vs gekookt water (iemand heeft het gekookt).
• de vallende bladeren (vallen nu) vs de gevallen bladeren (al gevallen).
• een lachend kind vs een verwend kind (van verwennen).