Düzensiz Hollandaca çoğullar: steden, kinderen, musea

Hollandaca isimlerin çoğu çoğulunu -en veya -s ile yapar. Küçük bir grup ikisini de yapmaz: de stad (şehir) stadden değil de steden (şehirler) olur ve het kind (çocuk) de kinderen (çocuklar) olur. Bu çoğulları tek tek öğrenmeye değer.

Tek bir kural yoktur; bu çoğullar ezberleyeceğin üç küçük gruba ayrılır. Bir sözcüğün hangi gruba ait olduğunu bir kez bildin mi, biçim sabittir.

1. Son hecede değişen bir ünlü: stad → steden, schip → schepen.
2. -en yerine -eren eki: kind → kinderen, ei → eieren.
3. Ödünç sözcüklerde Latince -a ve -i ekleri: museum → musea, musicus → musici.

Bu grupta -en eklediğinde son hecenin ünlüsü değişir. Çoğu zaman kısa bir ünlü uzar, çünkü fazladan hece onu açar (bununla ilgili daha fazlası açık ve kapalı heceler sayfasında); birkaç sözcükte ise ünlü harfin kendisi değişir.

Dikkat et: schip ve lid, i’yi e ile değiştirir; stad ise a’yı e ile değiştirir. Aynı i → e değişimi de smid (demirci) → de smeden örneğinde de görülür. Düzenli, kısa ünlülü bir çoğul son ünsüzü ikiye katlardı (man → mannen gibi), ama burada ünlü uzadığı için ünsüz tek kalır: stad, steden’de tek bir d tutar, stadden değil.

Yaklaşık on beş isim çoğulunu düz -en yerine -eren ile yapar. Bu kapalı bir kümedir: ona yeni sözcük ekleyemezsin ve tekilde hiçbir ipucu yoktur, bu yüzden onu ezberlenecek kısa bir kelime listesi gibi düşün. Her üye kendi başına bir het sözcüğüdür ve — her Hollandaca çoğul gibi — çoğul olunca de’ye geçer: het kind → de kinderen.

İki yazım notu da zaten bildiğin kurallardan gelir. Lam’ın kısa bir a’sı vardır, bu yüzden o ünlüyü kapalı tutmak için ekten önce m ikiye katlanır — de lammeren, tıpkı man → mannen’deki katlanma gibi. Ve kalf’ın f’si, ünlüler arasında kalınca v’ye yumuşar; bu, v, f olur; z, s olur başlığı altında ele alınan değişimdir ve onunla sıradan çoğullarda da karşılaşırsın, örneğin de brief (mektup) de brieven olduğunda.

Latinceden ödünç alınan sözcükler Latince çoğulunu koruyabilir. -um ile biten isimler onu -a ile değiştirir; insanları belirten, -us ile biten isimler ise onu -i ile değiştirir. Bunların çoğunun -s ile yapılan gündelik bir Hollandaca çoğulu da vardır ve o da aynı derecede doğrudur.

-um sözcüklerinde yazıda daha yaygın olan biçim -a’dır (musea, centra). İnsanları belirten -us → -i sözcüklerinin normalde yalnızca Latince çoğulu vardır: de musici dersin, de musicussen demezsin.

Birkaç isim hem -en hem de -eren çoğulunu korur ve ikisi birbirinin yerine geçmez: her ek farklı bir anlama kilitlenir, bu yüzden anlama göre seçersin.

• het been: gündelik çoğul de benen’dir (bacaklar); -eren biçimi de beenderen — ekten önce araya bir d girerek — kemikler, yani iskeletteki türden kemikler anlamına gelir.
• het blad: de bladen, düz yapraklardır (sayfalar, tepsiler, bir derginin sayıları); de bladeren ise bir ağaçta biten yapraklardır.

Benzer görünen bir durumu ayırmakta fayda var. Bazen bambaşka iki isim aynı yazımı paylaşır. Het pad (patika) düzenli çoğulu de paden’i alır, ama de pad (kara kurbağası) tamamen farklı bir sözcüktür ve de padden yapar. Burada hangi çoğulun ait olduğunu, bir ismin anlam kaymasının değil, tanımlığın (de/het) kendisi söyler.

Tuzak, bu isimleri düzenli sanmaktır. stad’ın steden’i ya da kind’in kinderen’i aldığını tekilden duymanın veya görmenin bir yolu yoktur — stadden ve kinden düpedüz yanlıştır. Biçim öngörülemez olduğu için, bu isimlerin her birini çoğuluyla birlikte öğren; tıpkı bir ismi de mi het mi tanımlığıyla birlikte öğrendiğin gibi.