Düzensiz Hollandaca çoğullar: steden (şehirler), kinderen (çocuklar), musea (müzeler)
Ünlü değişimi olan Hollandaca çoğulları, küçük -eren grubunu, anlama bağlı biçimleri ve sözcüğe göre değişen Latince çoğulları öğren.
De stad → de steden (şehir → şehirler) örneğinde ünlü değişir; bu çoğulu isimle birlikte öğren. Hollandacada de ve het, isimlerin önüne gelen tanımlıklardır; Türkçede tanımlık yoktur. Hollandaca isimlerin çoğu -en veya -s kullanır. Ancak het kind → de kinderen (çocuk → çocuklar) ve het museum → de musea (müze → müzeler) gibi biçimleri yalnızca tekilden güvenle çıkaramazsın.
Bu sayfadaki çoğul örüntüleri
Ünlüsü değişen biçimleri ve -eren biçimlerini sözcük sözcük öğren. Latinceden alınan her sözcüğü kabul edilen bütün çoğullarıyla birlikte öğren. -heid ile biten isimler ise tek bir kurala uyar: çoğulları -heden olur.
- Ünlüsü değişen bir -en çoğulu: het schip → de schepen (gemi → gemiler).
- -eren eki: het ei → de eieren (yumurta → yumurtalar).
- Sözcükle birlikte öğrenilen, Latinceden kalma bir çoğul: de musicus → de musici (müzisyen → müzisyenler).
- Öngörülebilir bir ek, -heid → -heden: de mogelijkheid → de mogelijkheden (olanak → olanaklar).
Ünlüsü değişen -en çoğulları
Het schip → de schepen (gemi → gemiler) yine -en alır, ama tekildeki ünlü değişir. Bazı sözcüklerde kısa ünlü uzar; bazılarında ünlünün kendisi değişir. Açık ve kapalı heceler, uzun olduğunu bildiğin bir ünlünün nasıl yazıldığını açıklar. Hangi isimlerin değiştiğini yalnızca yazımdan anlayamazsın.
| Tekil | Çoğul | Değişim |
|---|---|---|
| het gat (delik) | de gaten | kısa a sesi → uzun a sesi |
| het bad (banyo) | de baden | kısa a sesi → uzun a sesi |
| de weg (yol) | de wegen | kısa e sesi → uzun e sesi |
| het schip (gemi) | de schepen | i sesi → uzun e sesi |
| het lid (üye) | de leden | i sesi → uzun e sesi |
| de stad (şehir) | de steden | a sesi → uzun e sesi |
i → e değişimi de smid → de smeden (demirci → demirciler) örneğinde de görülür. Stad → steden, istisnai bir a → e değişimidir. Düzenli de man → de mannen (adam → adamlar) örüntüsünü buraya uygulama: stadden diye bir sözcük yoktur. Değişen biçimi isimle birlikte ezberle.
-heid ile biten isimler: çoğulu -heden
De mogelijkheid → de mogelijkheden (olanak → olanaklar) örneğinde ekin kendisi değişir: -heid ile biten her isim bu eki -heden ile değiştirir. Bu yüzden bu grubu sözcük sözcük değil, grup olarak öğrenirsin. -heid eki ayrıca ismi bir de-sözcüğü yapar.
| Tekil | Çoğul |
|---|---|
| de mogelijkheid (olanak) | de mogelijkheden |
| de moeilijkheid (zorluk) | de moeilijkheden |
| de gelegenheid (fırsat) | de gelegenheden |
| de werkzaamheid (faaliyet) | de werkzaamheden |
| de overheid (kamu idaresi) | de overheden |
Tekile -en ekleme: mogelijkheiden diye bir sözcük yoktur.
-heid ile biten bir ismin çoğula ihtiyacı olup olmadığını anlam belirler. Bu isimlerin birçoğu bir niteliği adlandırır ve nitelik seyrek sayılır. Çoğulu, ayrı ayrı durumları saydığın yerde kullan: de werkzaamheden, bir iş tanımında sıralanan görevlerdir; de overheden ise de gemeente (belediye) ve de provincie (il) gibi ayrı ayrı idari makamlardır.
Sabit -eren çoğulları
Het kind → de kinderen (çocuk → çocuklar), -eren ile çoğul olan küçük ve sabit bir listeye aittir. Bir ismin bu listede olduğunu tekil biçim göstermez; bu yüzden bütün çifti öğren. Tablodaki örnekler tekilde het alır. Bütün Hollandaca çoğullar gibi çoğulda de alırlar.
| Tekil | Çoğul | Yazım notu |
|---|---|---|
| het kind (çocuk) | de kinderen | -eren dışında ek yazım değişikliği yok |
| het ei (yumurta) | de eieren | -eren dışında ek yazım değişikliği yok |
| het rund (bir baş sığır) | de runderen | -eren dışında ek yazım değişikliği yok |
| het volk (bir halk) | de volkeren | de volken biçimi de standarttır |
| het lam (kuzu) | de lammeren | m ikiye katlanır |
| het kalf (buzağı) | de kalveren | f harfi v olur |
Lammeren, kısa ünlüden sonra ünsüzü ikiye katlama kuralını uygular: çift m, a sesini kısa tutar. Kalveren, f/v yazım değişimini uygular: kalf sözcüğünün sonundaki f, ekten önce yeniden v olur; v/f ve z/s yazım değişimlerine bak. -eren ekinin kendisini yine ezberlemen gerekir.
Sözcüğe göre değişen Latince çoğullar
Het museum → de musea (müze → müzeler), Hollandacada Latinceden kalma bir çoğulu korur. Tekilde -um gibi bir son, olası biçimleri daraltır; ama çoğulu tek başına belirlemez. -um ile biten birçok sözcük -a alabilir; bazılarında -s ile yapılan Hollandaca çoğul da vardır. -icus ile biten ve insanları belirten isimler genellikle -ici çoğulunu alır. Her sözcük için kabul edilen biçimleri kontrol et ve öğren.
| Tekil | Kabul edilen çoğul biçimi veya biçimleri |
|---|---|
| het museum (müze) | de musea; de museums |
| het centrum (merkez) | de centra; de centrums |
| de musicus (müzisyen) | de musici |
| de politicus (politikacı) | de politici |
| de technicus (teknisyen) | de technici |
Hem musea/museums hem de centra/centrums standarttır; bu iki isimde musea ve centra daha yaygındır. Örüntüyü benzer ekli her sözcüğe uygulama. Het album → de albums (albüm → albümler), alba değil. Het criterium (ölçüt) için de criteria kullanılır, criteriums değil.
-us ile biten sözcüklerde de çoğul, sözcüğe bağlıdır. Başka birçok isim -ussen alır: de cursus → de cursussen (kurs → kurslar) ve het virus → de virussen (virüs → virüsler). Buna karşılık de musici denir, de musicussen değil.
Anlama bağlı çoğul biçimleri
Bu isimlerde hangi çoğulların kabul edildiğini anlam belirler:
- Het been (bacak veya kemik), bacak anlamında de benen olur. Kemik anlamında hem de benen hem de de beenderen kabul edilir. Bu nedenle beenderen her zaman kemikleri gösterir; benen sözcüğünün anlamını bağlam belirler.
- Het blad (ağaç yaprağı, levha veya sayfa), ağaç yaprağı anlamında de bladeren ya da de bladen olur. Levha, tepsi veya dergi sayısı gibi diğer anlamlarda de bladen kullanılır.
Het pad (patika) ile de pad (kara kurbağası) iki ayrı isimdir. Patikanın çoğulu de paden, kara kurbağasının çoğulu de padden olur.
Bu çoğulları düzenlileştirme veya iki kez işaretleme
Stadden veya kinden gibi düzenli görünen bir biçim uydurma; yalnızca eke bakarak Latince çoğul da kurma. Musea's ve medici's gibi çift çoğullar da yanlıştır: musea ve medici zaten çoğuldur. Her ismi de veya het tanımlığıyla ve kabul edilen bütün çoğullarıyla birlikte öğren.
- Boşluğu doldur: *Ik heb drie grote ___ bezocht.* (Üç büyük ___ ziyaret ettim.) *stad* (şehir) sözcüğünü kullan.
- *stads*
- *stadden*
- *steden*
- *staden*
*Stad* sözcüğünün sabit çoğulu *de steden* biçimidir: *a* uzun bir *e* sesine dönüşür. Düzenli görünen *stadden* yanlıştır.
- *het kind* için doğru çoğul hangisidir?
- *de kinds*
- *de kinderen*
- *de kinden*
- *de kindes*
*Kind*, *-eren* alan küçük ve sabit listededir: *het kind → de kinderen* (çocuk → çocuklar).
- *Het museum* sözcüğünün Latinceden kalma çoğulu hangisidir?
- *musei*
- *musa*
- *musea*
- *museana*
*Museum* sözcüğünün Latinceden kalma çoğulu *de musea* biçimidir. *De museums* da standarttır, fakat soru Latince biçimi soruyor. *-um* ile biten her isim iki seçeneği de kabul etmez.
- *de musicus* (müzisyen) sözcüğünün çoğulu nedir?
- *de musicussen*
- *de musici*
- *de musica*
- *de musicusen*
*Musicus* bir kişiyi belirtir ve *-icus* ile biter; bu yüzden çoğulu *musici* olur, tıpkı *politicus → politici* gibi. Bu örüntüyü *-us* ile biten her sözcüğe uygulama.
- *Het been* bacak anlamındaysa hangi çoğulu kullanırsın?
- *de beenderen*
- *de benen*
- *de beens*
- *de benened*
Bacaklar için *de benen* kullanılır. *Been* kemik anlamındaysa hem *de benen* hem de *de beenderen* kabul edilir; *beenderen* özellikle kemikleri gösterir.
Kendini test et
Question 1 of 5
Boşluğu doldur: Ik heb drie grote ___ bezocht. (Üç büyük ___ ziyaret ettim.) stad (şehir) sözcüğünü kullan.