Ik reken erop dat ...: er + voorzetsel vóór een bijzin

In Wij rekenen erop dat de aanvraag wordt goedgekeurd wijst erop vooruit naar de volgende bijzin. Het vervangt hier geen eerder genoemd zelfstandig naamwoord. Het Nederlands gebruikt dit patroon met er + vast voorzetsel omdat rekenen het voorzetsel op kiest. Een bijzin met dat kan niet simpelweg als op dat ... na dat voorzetsel staan.

Als een werkwoord, bijvoeglijk naamwoord of vaste uitdrukking een voorzetsel kiest en het complement een hele bijzin is, kan er + voorzetsel die bijzin in de hoofdzin aankondigen. Dit heet een voorlopig voorzetselvoorwerp.

Het gekozen voorzetsel hoort bij de uitdrukking: rekenen op, slagen in, leiden tot, twijfelen over. Leer die combinatie eerst bij vaste werkwoorden met een voorzetsel. Maak er daarna er + voorzetsel van wanneer de voorzetselgroep een bijzin aankondigt.

De uitdrukking bepaalt of de volgende inhoud een mededeling, vraag of handeling is. Je krijgt daardoor een bijzin met dat, een indirecte vraag of een infinitiefzin met te.

Behoud na dat, of of een vraagwoord de gewone bijzinvolgorde: dat de afspraak doorgaat, niet dat gaat de afspraak door. Pas bij een infinitief de gewone regels voor om + te en scheidbare werkwoorden toe: erin slagen het formulier in te vullen.

Sommige uitdrukkingen hebben het voorlopige voorzetselvoorwerp normaal nodig. Zonder die vorm kan het vaste voorzetsel nergens staan. De zin is dan in de bedoelde betekenis geen standaardtaal.

Behoud bij slagen in + infinitiefzin met te de vorm erin: We zijn erin geslaagd de fout te herstellen. Bij aandringen op + bijzin met dat luidt het neutrale geschreven patroon: De bewoners drongen erop aan dat er een onderzoek kwam. Leer dit als volledige vaste patronen en leid de vorm niet af uit een vertaling.

Andere uitdrukkingen laten de bijzin met of zonder de voorlopige vorm toe. Dit is lexicale variatie. Dat weglating bij de ene uitdrukking werkt, maakt haar bij een andere uitdrukking niet automatisch veilig.

Er bestaat geen korte test die voor elke uitdrukking voorspelt of weglating kan. Noteer voor betrouwbaar eigen gebruik de uitdrukking met een voorbeeldzin: erop rekenen dat, (erover) twijfelen of, (ervoor) zorgen dat. Controleer een minder bekende uitdrukking in een goed woordenboek.

Ja. Net als andere voornaamwoordelijke bijwoorden kunnen erop, ervan en ertoe aaneengeschreven zijn of door woorden in het middenstuk worden gesplitst. De grammaticale relatie blijft gelijk.

Verplaats de inhoudsbijzin niet naar het midden van de hoofdzin. Hij volgt normaal op de werkwoordelijke eindgroep: Wij zijn ervan overtuigd dat dit werkt. Een sterk vooropgeplaatste versie heeft een hervattende constructie met daar + voorzetsel nodig, bijvoorbeeld Dat dit werkt, daarvan zijn wij overtuigd. Dat is een gemarkeerd informatiepatroon, geen reden om het voorzetsel weg te laten.

Gebruik voorlopig het als het de plaats van een onderwerp of lijdend voorwerp vult: Het is jammer dat ... en Ik vind het jammer dat .... Gebruik er + voorzetsel als de bepalende uitdrukking een vast voorzetsel kiest: Ik reken erop dat ... en Ik ben ervan overtuigd dat ....

• Zet het vaste voorzetsel niet rechtstreeks vóór dat: schrijf erop dat, niet op dat.
• Vervang een verplichte vorm niet door niets: Ik reken erop dat ..., niet Ik reken dat ....
• Noem niet elk patroon optioneel omdat zorgen dat mogelijk is. Verplichte en optionele patronen verschillen per uitdrukking.
• Houd de inhoudsbijzin aan de rechterrand, na de werkwoordelijke eindgroep.
• Gebruik het eigen voorzetsel van de uitdrukking: slagen in → erin, leiden tot → ertoe, uitgaan van → ervan uitgaan.

Herhaal er met een voorzetsel, vaste voorzetsels en de woordvolgorde in bijzinnen. De pagina over om ... te behandelt doelzinnen en niet de patronen met een vast voorzetsel.