Modale werkwoorden voor vermoedens en berichten: zal wel, moet wel, kan niet en zou

In Het licht brandt nog; Noor moet nog op kantoor zijn geeft moet een conclusie op basis van aanwijzingen. Het drukt geen verplichting voor Noor uit.

Gebruik kan (wel) voor een mogelijkheid, kan niet voor iets wat je uitsluit, moet (wel) voor een dwingende conclusie, zal (wel) voor een waarschijnlijk vermoeden en zou voor onbevestigde informatie uit een andere bron.

1. Bepaal of je je eigen inschatting geeft of informatie van iemand anders doorgeeft.
2. Kies het modale werkwoord dat bij de bron en kracht van die inschatting past.
3. Gebruik een gewone infinitief voor een toestand of gebeurtenis op het relevante moment: De arts kan nog in gesprek zijn.
4. Maak je nu een inschatting over een eerdere gebeurtenis, laat dan kan, moet of zal de persoonsvorm en zet het andere werkwoord in de voltooide infinitief: Ze moet de datum verkeerd gelezen hebben.

Het partikel wel staat vaak bij deze inschattingen. Het is gebruikelijk bij kan en zal en kan een gevolgtrekking met moet versterken, maar het modale werkwoord draagt de hoofdbetekenis. De categorieën overlappen ook: ze beschrijven hoe de spreker een conclusie presenteert, geen vaste percentages.

Bij je eigen huidige inschatting blijft kan, moet of zal de persoonsvorm. Het andere werkwoord staat in de voltooide infinitief: een voltooid deelwoord met de infinitief hebben of zijn. Ook berichtgevend zou kan met zo'n voltooide infinitief worden gecombineerd.

Kies hebben of zijn zoals in de gewone voltooide tijd. Het modale werkwoord als persoonsvorm geeft je oordeel nu; de voltooide infinitief plaatst de beoordeelde gebeurtenis eerder.

Vergelijk Mina heeft langer moeten werken met Mina moet langer gewerkt hebben. In de eerste zin staat een verplichting in het verleden. In de tweede trekt de spreker nu een conclusie over werk in het verleden. De algemene pagina over modale werkwoorden behandelt de gewone betekenissen van vaardigheid, toestemming en verplichting.

• Gebruik kan (wel) als de uitspraak één reële mogelijkheid blijft: De storing kan tijdelijk zijn.
• Gebruik kan niet als je aanwijzingen de uitspraak uitsluiten: De aanvraag kan niet al zijn goedgekeurd; het gesprek is pas morgen.
• Gebruik moet (wel) als de beschikbare feiten je naar één conclusie leiden: Er liggen verse voetafdrukken in de hal; iemand moet binnen zijn geweest.
• Gebruik zal (wel) voor een gewone waarschijnlijkheid of aanname: De receptie zal wel gesloten zijn. De context onderscheidt deze betekenis van de toekomende tijd met zullen.
• Gebruik berichtgevend zou als je informatie toeschrijft zonder die zelf te bevestigen: De aannemer zou de regels hebben overtreden. Met een bepaling met volgens kun je de bron noemen.

Gewoon modaal gebruik beschrijft de vaardigheid, plicht of toekomstige handeling van het onderwerp. De betekenissen op deze pagina beoordelen of een hele uitspraak waar is.

Berichtgevend zou heeft dezelfde vorm als voorwaardelijk zou. Een genoemde of impliciete informatiebron maakt de berichtgevende lezing waarschijnlijker. Een voorwaarde met als wijst op de voorwaardelijke lezing.

• Zet moeten niet in de verleden tijd alleen omdat de gebeurtenis waarover je een conclusie trekt eerder plaatsvond. Gebruik voor een conclusie die je nu trekt moet + voltooid deelwoord + hebben/zijn: Hij moet de afslag gemist hebben.
• Lees niet elk moet als een instructie. In Het alarm staat aan; de deur moet al gesloten zijn trekt de spreker een conclusie.
• Presenteer berichtgevend zou niet als bewijs. De vorm markeert informatie uit een andere bron, terwijl de spreker zich niet volledig aan de waarheid ervan verbindt.
• Houd de voltooide infinitief bij elkaar aan het einde van een hoofdzin: Ze kan het bericht verkeerd gelezen hebben.

Herhaal de gewone betekenissen en vormen bij modale werkwoorden. Vergelijk waarschijnlijkheid met de onvoltooid toekomende tijd en onderscheid berichtgevend zou van de voorwaardelijke vorm en de voltooide toekomende en voorwaardelijke tijd.