Hollandacada isim söylenmeden kullanılan sıfatlar
İsmin yerini tutan sıfat, tam isim öbeğindeki biçimini korur. Tekil kişi isimleri ve soyut isimler -e kullanır. Çoğul kişi isimleri -n ekler. iets ya da niets sonrasında sıfat genellikle -s kullanır.
Welke fiets wil je? De rode. (Hangi bisikleti istersin? Kırmızı olanı.) cümlesinde fiets (bisiklet) bağlamdan anlaşıldığı için söylenmez. Hollandacada de zieke (hasta kişi), de zieken (hasta kişiler) ve het mooie (güzel yön) gibi sıfatlardan türemiş isimler de vardır. Bu biçimler birbirine benzer, ancak tanımlıkları ve ekleri farklı kurallara uyar.
Hangi kalıp eksiz biçimi, -e, -n ya da -s kullanır?
Önce hangi kalıba ihtiyacın olduğunu belirle. İsmin yerini tutan sıfat, tam isim öbeğinin kullanacağı biçimi korur. Sıfattan türeyen kişi isimleri ve soyut isimler genellikle -e biçimini kullanır. Çoğul bir kişi ismi -n ekler. iets (bir şey), niets (hiçbir şey) ve benzer sözcüklerden sonra sıfat genellikle -s kullanır.
| Kalıp | Kural | Örnek ve anlamı | Ek |
|---|---|---|---|
| Bilinen de-sözcüğü düşürülmüş | Tam öbekteki tanımlığı ya da belirleyiciyi ve sıfat biçimini koru. | de rode fiets → de rode (kırmızı bisiklet → kırmızı olan) | -e |
| Belirsiz tekil het-sözcüğü düşürülmüş | Tam öbekte kullanılan -e'siz biçimi koru. | een kort werkstuk → een kort (kısa ödev → kısa olan) | ek yok |
| Kişi ismi, tekil | Kişi ismi bir de-sözcüğüdür ve -e kullanır. | de zieke (hasta kişi); de bekende (tanıdık kişi) | -e |
| Kişi ismi, çoğul | Gerçek bir çoğul kişi ismi, -n ekini -e biçimine ekler. | de zieken (hasta kişiler); de bekenden (tanıdık kişiler) | -e + -n |
| Soyut düşünce | İsim bir het-sözcüğüdür ve belirli tekilde -e kullanır. | het goede (iyi olan); het mooie (güzel yön); het moeilijke (zor kısım) | -e |
| iets, niets, wat ve benzer sözcüklerden sonra | Genellikle -s ekle. Sıfat s sesiyle bitiyorsa başka bir s ekleme. -e'siz biçime bak. | iets moois (güzel bir şey); niets nieuws (yeni hiçbir şey); wat lekkers (lezzetli bir şey); iets fris (taze bir şey) | -s; s sesinden sonra başka s yok |
İlk iki satırda düşürülen isim anlamın bir parçası olmaya devam eder. Kişi isimleri ve soyut isimler, bağlamdan belirli bir isim tamamlanmadan anlaşılabilir. iets moois içinde hiçbir isim düşürülmez; bu ayrı bir -s yapısıdır.
Neden bazen de zieke, bazen de zieken kullanılır?
Yalnızca gerçek bir çoğul kişi ismi -n alır. Çoğul bir isim doğrudan bağlamdan tamamlanabiliyorsa sıfat, o isimden önceki biçimini korur. Şeyleri anlatan düşürülmüş bir isim, kişi çoğulunun -n ekini hiçbir zaman almaz.
| Durum | Ek | Örnekler ve yazım notu |
|---|---|---|
| Bağımsız çoğul kişi ismi | -n | de zieken (hasta kişiler), de bekenden (tanıdık kişiler), de doden (ölüler). Çoğulu -e biçiminden oluştur: dood → dode → doden. Açık hecelerdeki tek o, ünlünün uzun kalmasını sağlar. Açık ve kapalı hecelere bak. |
| Bağlamdan tamamlanabilen çoğul kişi ismi | -n yok | De gezonde soldaten mogen gaan; de zieke moeten blijven. (Sağlıklı askerler gidebilir; hasta olanlar kalmalı.) Burada zieke, zieke [soldaten] anlamına gelir. |
| Düşürülmüş çoğul şey ismi | -n yok | We verkopen witte druiven en blauwe. (Beyaz ve mavi üzüm satıyoruz.) Burada blauwe, blauwe [druiven] anlamına gelir. |
de ya da het ne zaman kullanılır?
Somut bir isim düşürüldüğünde onun tanımlığını koru: De derde oplossing is de goede. (Üçüncü çözüm doğru olandır.) oplossing (çözüm) bir de-sözcüğü olduğu için yerine geçen biçim de kullanır. Soyut bir düşünce het-sözcüğüdür: Doe altijd het goede. (Her zaman doğru olanı yap.) zieke gibi bir kişi ismi de de-sözcüğüdür: de zieke. Tanımlığı yalnızca sıfata göre değil, kalıba ve anlama göre seç.
- Kişi ismi olarak kullanıldığında *de zieke* ne demektir?
- hastalık
- hasta kişi
- hastane
- hasta bir şey
*Zieke*, *ziek* (hasta) sıfatından türeyen bir kişi ismidir. Bir de-sözcüğüdür ve tekilde *-e* ile biter: *de zieke* (hasta kişi).
- Cümleyi tamamla: *In het ziekenhuis liggen veel ___.* (Hastanede çok sayıda hasta var.) *ziek* sözcüğünü çoğul kişi ismi olarak kullan.
- *zieken*
- *zieke*
- *ziekes*
- *ziek*
Gerçek bir çoğul kişi ismi, *-n* ekini *-e* ile biten tekil biçime ekler: *zieke → zieken*. Bu yüzden cümlede *veel zieken* (çok sayıda hasta) kullanılır.
- Soyut *___ mooie van de zomer* (yazın güzel yönü) öbeğini hangi tanımlık tamamlar?
- *de*
- *een*
- *het*
- *geen*
Sıfattan türeyen soyut bir isim het-sözcüğüdür: *het mooie van de zomer* (yazın güzel yönü). Kişi ismi ise *de zieke* örneğindeki gibi de-sözcüğüdür.
- *Welke fiets wil je? ___* (yeni olanı)
- *De nieuw.*
- *Het nieuwe.*
- *Een nieuwe.*
- *De nieuwe.*
*Fiets* (bisiklet) bir de-sözcüğüdür. Bu yüzden yerine geçen biçim *de*'yi ve sıfatın *-e* biçimini korur: *De nieuwe.* (Yeni olanı.) Çoğul kişi ismi oluşturulmadığı için *-n* yoktur.
- Hangi öbek “güzel bir şey” anlamına gelir?
- *iets mooie*
- *iets moois*
- *iets mooi*
- *iets mooies*
*iets* (bir şey) sonrasında *mooi* (güzel) genellikle *-s* alır: *iets moois* (güzel bir şey). Bu *-s* kalıbıdır, sıfatın *-e* biçimi değildir.
Kendini test et
Question 1 of 5
Kişi ismi olarak kullanıldığında de zieke ne demektir?