Hollandaca birleşik isimler: parçaları bitişik yaz
Hollandacada iki veya daha fazla kelime tek bir birleşik isim oluşturabilir. Son isim genellikle de veya het seçimini ve çoğulu belirler. Bazı birleşik isimlerde kısa çizgi veya bağlayıcı öge gerekir.
Hollandacada de keukentafel (mutfak masası) tek kelime olarak yazılır. Bu ad, keuken (mutfak) ile tafel (masa) kelimelerini birleştirir; Hollandacada bu tür birleşik isimlere samenstelling denir.
Temel anlamı son isim verir
Düzenli Hollandaca birleşik isimlerde son isim ana ögedir. Birleşik ismin temel anlamını o verir; önceki parça bu anlamı daha özel hâle getirir. De keukentafel (mutfak masası), bir tafel (masa) türüdür; keuken (mutfak) türü değildir.
| Parçalar | Birleşik isim | Son isim | Anlam |
|---|---|---|---|
| tand (diş) + arts (doktor) | de tandarts | arts | diş hekimi |
| voor (ön) + deur (kapı) | de voordeur | deur | ön kapı |
| stad (şehir) + huis (ev) | het stadhuis | huis | belediye binası |
| appel (elma) + taart (turta) | de appeltaart | taart | elmalı turta |
| eet (eten fiilinden, yemek) + kamer (oda) | de eetkamer | kamer | yemek odası |
İlk parça ne olabilir?
- İlk parça bir isim olabilir: appel + taart → de appeltaart (elmalı turta).
- Yerleşmiş bir birleşik isimde ilk parça sıfat olabilir: klein (küçük) + geld (para) → het kleingeld (bozuk para). Buna karşılık rode jurk (kırmızı elbise) gibi sıradan sıfat–isim grupları ayrı yazılır.
- İlk parça bir edat veya zarf olabilir: achter (arka) + deur (kapı) → de achterdeur (arka kapı).
- Bir fiil, normal gövde yazımıyla gövdesini verebilir: eten (yemek) → eet + kamer → de eetkamer (yemek odası).
Bağlayıcı ögeleri tanı
Bazı birleşik isimlerde parçaların arasına bir bağlayıcı öge gelir.
| Parçalar | Birleşik isim | Bağlayıcı öge |
|---|---|---|
| verjaardag (doğum günü) + feest (parti) | verjaardagsfeest (doğum günü partisi) | -s- |
| pan (tava) + koek (kek) | pannenkoek (krep) | -en- |
| kind (çocuk) + boek (kitap) | kinderboek (çocuk kitabı) | -er- |
Bağlayıcı ögeyi ayrı kelimelere bakarak güvenilir biçimde seçemezsin. Kelimenin tamamını öğren veya kontrol et; yazım kalıpları için birleşik kelimelerdeki bağlayıcı ögelere bak.
Tanımlığı ve çoğulu son isim belirler
Ana öge, birleşik ismin de veya het tanımlığını ve çoğul kalıbını belirler. Türkçede tanımlık yoktur; burada bu terim Hollandacadaki de ve het için kullanılır. Bu dersteki düzenli birleşik isimlerde önceki parçayı değiştirme ve çoğulu son isimde oluştur.
| Son isim | Birleşik isim | Çoğul |
|---|---|---|
| de deur → deuren | de voordeur | voordeuren |
| het huis → huizen | het stadhuis | stadhuizen |
| de taart → taarten | de appeltaart | appeltaarten |
| de arts → artsen | de tandarts | tandartsen |
Son isim kuralıyla birçok birleşik ismin biçimini tahmin edebilirsin: huis het alan bir kelimedir; bu yüzden stadhuis ve ziekenhuis (hastane) de het alır. Yerleşmiş bir kelime düzenli kalıba uymuyorsa veya ana ögeyi bulamıyorsan sözlüğe bak.
Kısa çizgi gerekmiyorsa birleşik ismi bitişik yaz
Türkçede “mutfak masası” ve “ön kapı” iki kelimeyle yazılır. Hollandacada aynı anlamlar tek kelimeyle yazılır: keukentafel ve voordeur. keuken tafel veya tand arts yazma.
Bazı birleşik isimler doğrudan bitişmek yerine kısa çizgi gerektirir. Birleşik sözcüklerde kısa çizgi sayfası zorunlu durumları, isteğe bağlı açıklık çizgisini ve eksiltme çizgisini ele alır. Boşluk, bu iki yazımdan birinin yerine geçmez.
Uzun birleşik isimleri sağdan sola çözümle
Hollandaca, var olan birleşik isimlerden daha uzun birleşik isimler kurabilir. Sağdaki isimden başla, sonra bloklar hâlinde sola ilerle.
- badkamer (banyo) + deur (kapı) → de badkamerdeur (banyo kapısı). Bu bir deur (kapı) türüdür; bu yüzden de alır.
- ziektekosten (sağlık giderleri) + verzekering (sigorta) → de ziektekostenverzekering (sağlık sigortası). Bu bir verzekering (sigorta) türüdür; bu yüzden de alır.
Birleşik ismi dört adımda kontrol et
- Son ismi bul: bu genellikle ana ögedir.
- Temel anlamı kavramak ve de ya da het seçmek için ana ögeyi kullan.
- Bütün birleşik isim için ana ögenin çoğul kalıbını kullan.
- Parçaları bitişik yaz; sonra kısa çizgi veya bağlayıcı öge gerekip gerekmediğini kontrol et.
- *De stad* + *het huis*: birleşik isim hangi tanımlığı alır?
- *het stadhuis*
- *de stadhuis*
- *de* veya *het*
- tanımlık yok
Son isim ana ögedir. *Huis* het alan bir kelimedir; bu yüzden düzenli birleşik isim *het stadhuis* olur.
- *Appeltaart* birleşiğinin ana ögesi hangisidir?
- *appel* (elma)
- *taart* (turta)
- *fruit* (meyve)
- *oven* (fırın)
Son isim ana ögedir ve temel anlamı taşır. Bu yüzden *appeltaart* bir *taart* (turta) türüdür; elma türü değildir.
- Çoğulu tamamla: *twee ___*. Tekil biçim *voordeur*.
- *voordeurs*
- *voorendeuren*
- *voordeuren*
- *voordeur*
Ana ögenin çoğul kalıbını kullan. *Deur* → *deuren* olduğu için *voordeur* → *voordeuren* olur.
- *keuken* + *tafel* için doğru yazım hangisidir?
- *keukentafel*
- *keuken tafel*
- *keuken-tafel*
- *keukentafle*
Bu düzenli birleşik isimde kısa çizgi gerekmez; parçalar bitişik yazılır: *keukentafel*.
- *badkamer* + *deur* için doğru yazım hangisidir?
- *badkamer deur*
- *badkamerdeur*
- *bad-kamerdeur*
- *badkamers deur*
Düzenli bir Hollandaca birleşik isim tek sözcük olarak yazılır: *badkamerdeur*. Bu bir *deur* türüdür ve burada ayrı bir yazım kuralı kısa çizgi gerektirmez.
Kendini test et
Question 1 of 5
De stad + het huis: birleşik isim hangi tanımlığı alır?