iemand (biri), niemand (hiç kimse), iets (bir şey), niets (hiçbir şey), men (insan/insanlar): Hollandaca belirsiz zamirler

Er staat iemand voor de deur. cümlesinde kapıda biri vardır. Iemand yerine niemand gelince cümle olumsuz olur: Er staat niemand voor de deur. kapıda hiç kimsenin olmadığını söyler. Şeyler için de iets (bir şey) ile niets (hiçbir şey) arasında aynı karşıtlık vardır. Bu zamirler bir kişiye, şeye veya duruma adını vermeden gönderme yapar. Önce kişi ile şey, sonra olumlu anlam ile olumsuz anlam arasında seçim yap. Men (insan/insanlar), genel je (insan/sen) ve belirsiz ze (onlar) da kimden söz edildiğini açıkça belirtmeden insanları anlatır.

Kişiler için iemand ve niemand kullan. Şeyler, durumlar veya bilgiler için iets ve niets kullan. Her çiftte n- ile başlayan biçim zaten olumsuzdur.

Türkçede soru ve koşullarda çoğu zaman “biri” veya “bir şey” yeterlidir: “Birini gördün mü?” ve “Bir şey değişirse…”. “Herhangi biri” ve “herhangi bir şey” daha geniş ya da vurgulu bir anlam taşıyabilir. Hollandaca bu bağlamlarda genellikle iemand veya iets biçimini korur. Tarafsız bir olumsuz cümlede niemand veya niets kullanılır.

Iemand ve iets için doğal Türkçe karşılığı bağlam belirler; bu sözcükleri otomatik olarak “herhangi biri” veya “herhangi bir şey” diye çevirme. Dört Hollandaca biçimin hepsi özne veya nesne olabilir. Özne olduklarında fiil tekil olur.

Bir sıfat, iets veya niets ile belirtilen belirsiz şeyi doğrudan niteliyorsa -s ekle: iets leuks (güzel bir şey), niets nieuws (yeni hiçbir şey). Zamir ile sıfat, o niteliğe sahip “bir şey” veya “hiçbir şey” anlamında tek bir öbek oluşturur. Bu özel bir ektir; sıradan sıfat eki -e değildir.

Sıfat zaten s sesiyle bitiyorsa başka bir s yazma: iets fris (serinletici bir şey), niets logisch (mantıklı hiçbir şey).

Malzeme sıfatı, bir şeyin neden yapıldığını belirtir; örneğin houten (ahşap). Bu grup söz konusu yapıyı kullanmaz. iets van hout (ahşaptan yapılmış bir şey) de; iets houtens deme.

Üstünlük derecesi, bir niteliğin en yüksek derecesini belirtir; örneğin mooist (en güzel). Burada da cümleyi yeniden kurmak gerekir: iets wat het mooist is (en güzel olan bir şey) de; iets mooist veya iets mooists deme. Buradaki wat het mooist is, iets biçimini açıklayan kısa bir ilgi cümleciğidir. Daha geniş ek sistemi için bir sıfatın ne zaman -e almadığına bak.

Men (insan/insanlar), genel je (insan/sen) ve belirsiz ze (onlar), kimden söz edildiğini açıkça belirtmeden insanları anlatır. Kimi kapsadıkları, hangi fiil biçimini aldıkları ve hangi bağlamda doğal oldukları farklıdır.

• Men mag hier niet roken. (Burada sigara içilmez.) Fiil tekildir.
• In Nederland eet men vaak brood als lunch. (Hollanda'da insanlar öğle yemeğinde sık sık ekmek yer.) In Nederland öbeği ilk sırada gelir; bu yüzden eet fiili ikinci sırada kalır ve men ondan sonra gelir.
• Je weet maar nooit. (İnsan hiçbir zaman bilemez.) Bu, günlük bir genel ifadedir.
• Ze zeggen dat het gaat regenen. (Yağmur yağacağını söylüyorlar.) Ze, adı verilmeyen başka kişilere gönderme yapar.

Men yalnızca özne olabilir; nesne olamaz ve bir edattan sonra gelemez. Kendine ait bir iyelik veya nesne biçimi yoktur. Hollandaca aynı cümlecikte iyelik için zijn, dönüşlülük için zich kullanır: Men moet zijn paspoort meenemen. (İnsan pasaportunu yanında getirmeli.) Men vergist zich soms. (İnsanlar bazen yanılır.) Başka bir dilbilgisel işlev veya yeni bir cümlede yeniden gönderme gerekiyorsa iemand, mensen ya da edilgen bir cümle kullan.

Türkçede “hiç kimse” ve “hiçbir şey” olumsuz bir fiille kullanılır: “Hiç kimseyi tanımıyorum” ve “Hiçbir şey görmedim.” Standart Hollandacada ise tarafsız bir olumsuz cümlede bütün olumsuzluğu niemand veya niets taşır: Ik ken niemand. ve Ik heb niets gezien. Tek bir olumsuzluk anlatıyorsan niet veya geen ekleme. Ayrıca niet ile geen arasındaki seçime bak.

Günlük konuşmada ve bazı bölgesel çeşitlerde tek bir olumsuz anlam için iki olumsuz sözcük duyabilirsin: Ik heb niemand niet gezien veya Ik heb nooit geen tijd. Bu pekiştirme örüntüsüne olumsuzluk uyumu denir. Sınavlarda, resmî konuşmalarda ve yazıda kullanma; Ik heb niemand gezien ve Ik heb nooit tijd de. Bilinçli çift olumsuzluk farklıdır. Her olumsuzluk kendi anlamını katar; sonuç olumlu veya karşıtlık bildiren bir anlam olur.