Voorlopig het: Het is duidelijk dat ... en Ik vind het vervelend dat ...

In Het is duidelijk dat de regels veranderen kondigt het de bijzin achteraan aan. Het verwijst niet naar een het-woord. In deze functie heet het een voorlopig onderwerp. Dezelfde plaatshouder kan een lijdend voorwerp aankondigen in Ik vind het vervelend dat de afspraak uitvalt.

Voorlopig het vult tijdelijk de plaats van het onderwerp of lijdend voorwerp. De bijzin die de inhoud geeft, staat aan de rechterrand. Die bijzin kan beginnen met dat, of of een vraagwoord. Het kan ook een infinitiefzin met (om) te zijn.

De plaatshouder en de laatste bijzin horen bij elkaar, maar hebben een andere taak. Het vult de grammaticale plaats in de hoofdzin; de laatste bijzin draagt de inhoud. Daarom kun je het niet uit elk patroon verwijderen. Om dezelfde reden moet het verdwijnen als je de inhoudsbijzin zelf op de eerste zinsplaats zet.

Gebruik het als voorlopig onderwerp wanneer een bijvoeglijk of zelfstandig naamwoord een situatie beoordeelt en de bijzin met die situatie later volgt. Het patroon is het + zijn + beoordeling + bijzin.

Laat het onderwerp niet weg omdat dat in een andere taal wel kan. Schrijf Het is belangrijk dat je tekent, niet Is belangrijk dat je tekent. Een Nederlandse hoofdzin heeft normaal een uitgedrukt onderwerp. Het gewone lege onderwerp bij weer, tijd, licht en temperatuur staat apart op de pagina over het als leeg onderwerp.

Na vinden, achten of noemen met een bijvoeglijk naamwoord is de plaatshouder als lijdend voorwerp gewoonlijk verplicht. Het patroon is onderwerp + beoordelend werkwoord + het + bijvoeglijk naamwoord + bijzin.

Het bijvoeglijk naamwoord is noodzakelijk in dit patroon: je kent een eigenschap toe aan de situatie in de bijzin. Vergelijk Ik vind dat het voorstel duidelijker moet. Daar kiest vinden rechtstreeks een bijzin met dat en is er geen bijvoeglijk naamwoord dat om voorlopig het vraagt.

Bij enkele werkwoorden die rechtstreeks een bijzin kunnen krijgen, waaronder betreuren, waarderen en appreciëren, kunnen sprekers voorlopig het gebruiken of weglaten. Beide vormen kunnen standaardtaal zijn.

Breid deze optionaliteit niet uit naar elk werkwoord. In neutraal Nederlands heeft Ik vind het prettig dat ... wel het nodig. Gewone werkwoorden van denken en zeggen leiden hun bijzin meestal rechtstreeks in: Ik denk dat ..., Ze zegt dat .... Leer het volledige patroon bij het werkwoord; behandel het niet als een vrij in te voegen vulwoord.

Als de inhoudsbijzin zelf de eerste zinsplaats bezet, vervangt hij daar de plaatshouder. Verwijder voorlopig het. De persoonsvorm volgt op de vooropgeplaatste bijzin, want de hoofdzin houdt de V2-volgorde.

Vul dezelfde plaats niet dubbel: Dat Noor niet komt, vind ik het jammer is in de bedoelde structuur fout. Een lange bijzin vooraan kan zwaar klinken. De versie met voorlopig het is daarom vaak makkelijker te verwerken, maar waar vooropplaatsing mogelijk is, zijn beide volgordes grammaticaal.

Een gekloofde zin gebruikt het + zijn om één persoon, zaak, tijd of woordgroep sterk te benadrukken. Een constructie die op een betrekkelijke bijzin lijkt, geeft de rest van de boodschap: Het was de buurvrouw die de sleutel vond.

Gekloofde zinnen zijn gemarkeerde nadrukconstructies. Ze vervangen niet standaard elke neutrale zin. Gewone woordvolgorde met spreeknadruk of een zorgvuldig gekozen eerste zinsdeel klinkt vaak natuurlijker. Gebruik de gekloofde zin wanneer juist het contrast telt.

Deze pagina gaat over het op de plaats van een onderwerp of lijdend voorwerp. Een uitdrukking met een vast voorzetsel gebruikt een ander mechanisme: Ik reken erop dat je komt en Dat leidt ertoe dat de procedure verandert. Die combinaties horen bij er + voorzetsel vóór een bijzin. Vervang hun er + voorzetsel niet door het en neem die patronen niet over in de regels hierboven.

• Laat het onderwerp niet weg: Het is duidelijk dat ..., niet Is duidelijk dat ....
• Behoud het in het neutrale patroon vinden + bijvoeglijk naamwoord: Ik vind het belangrijk dat ....
• Verwijder het als de inhoudsbijzin vooropstaat: Dat iedereen tekent, is noodzakelijk.
• Behandel optioneel het als werkwoordspecifiek. Dat het na betreuren kan wegblijven, maakt het niet optioneel na vinden + bijvoeglijk naamwoord.
• Gebruik er + voorzetsel, niet voorlopig het, als een patroon met een vast voorzetsel de bijzin aankondigt.

Vergelijk presenterend er, de woordvolgorde in bijzinnen en om ... te. Herhaal de onderwerps- en voorwerpsvoornaamwoorden voor verwijzend het.