Twee onderwerpen met en, of of noch: welke werkwoordsvorm?

Een onderwerp kan uit twee of meer delen bestaan die met en, of of noch zijn verbonden. In De arts en de assistent zijn klaar vormen twee afzonderlijke personen samen een meervoudig onderwerp. Daarom is de werkwoordsvorm zijn.

Gebruik het meervoud voor gewone afzonderlijke leden met en. Controleer daarna of het verbindingswoord of de betekenis een gedocumenteerd enkelvoudig of variabel patroon oplevert.

1. Zoek het volledige onderwerp en het verbindingswoord: en, zowel ... als, noch ... noch, of of een ander paar.
2. Controleer of een lid meervoudig is. Een meervoudig lid maakt het hele nevengeschikte onderwerp normaal meervoudig, binnen de specifieke regels per verbindingswoord hieronder.
3. Vraag bij en of de leden afzonderlijke personen of zaken noemen. Afzonderlijke leden krijgen normaal een meervoudige persoonsvorm.
4. Controleer de bijzondere enkelvoudsgevallen: één referent met twee benamingen, één geheel, herhaald elk/ieder, zelfstandig gebruikte werkwoorden of een presenterende zin met er.
5. Herschrijf in verzorgde taal een zin met of wanneer de leden botsende persoons- of getalsvormen vereisen.

De bepaler helpt bij de test voor één referent. Mijn buurman en beste vriend woont hiernaast presenteert één persoon met twee beschrijvingen. Mijn buurman en mijn beste vriend wonen hiernaast presenteert normaal twee personen en krijgt daarom het meervoud.

Elk verbindingswoord heeft een eigen congruentiepatroon. Bij verschillende paren laten twee enkelvoudige leden een enkelvoudige persoonsvorm toe of hebben ze daarvoor een voorkeur. Een meervoudig lid vereist meestal het meervoud.

Het enkelvoud na zowel ... als is de norm bij twee enkelvoudige leden in de derde persoon, geen algemeen verbod op het meervoud. Is een van beide leden meervoudig, gebruik dan een meervoudige persoonsvorm. Bij twee enkelvoudige leden na noch ... noch kunnen beide getallen standaardtaal zijn; het enkelvoud is altijd beschikbaar.

Een onderwerp als Jan of ik vraagt één werkwoord tegelijk bij Jan en ik te passen. Spontane spreektaal kan het dichtstbijzijnde lid volgen. Verzorgde schrijftaal vermijdt vormen als Jan of ik heeft/heb/hebben dat gemeld. Schrijf Een van ons heeft dat gemeld of herhaal het werkwoord: Jan heeft dat gemeld of ik heb het gemeld.

Ook gemengd getal kan dit probleem veroorzaken: mijn ouders of mijn zus zal/zullen komen. Geef elk alternatief een eigen zin of gebruik een woordgroep als een van hen wanneer de getalskeuze van de boodschap afleidt.

• Gebruik het meervoud met en als je afzonderlijke personen of zaken kunt aanwijzen: De huurder en de verhuurder ondertekenen het contract.
• Gebruik het enkelvoud als één gedeelde bepaler duidelijk twee benamingen aan één persoon geeft, of als herhaald elk/ieder de mededeling over elk lid apart verdeelt.
• Kies bij variabele patronen de vorm die bij je bedoelde lezing past. Enkelvoud kan één geheel presenteren; meervoud kan de afzonderlijke delen benadrukken.
• Kies in een regeloefening met twee enkelvoudige leden in de derde persoon na zowel ... als het traditionele enkelvoud. Herken het meervoud als correct werkelijk gebruik.

• Pas op zowel ... als geen algemene meervoudsregel toe. Twee enkelvoudige leden in de derde persoon krijgen traditioneel een enkelvoudige persoonsvorm, terwijl meervoud in de praktijk ook correct is.
• Leid uit en alleen niet af dat er één referent is. De gedeelde bepaler in mijn buurman en beste vriend ondersteunt één persoon; herhaald mijn vormt normaal twee naamwoordgroepen.
• Dwing na of met gemengde personen niet één twijfelachtige werkwoordsvorm af. Door de zin te herschrijven krijgt elk onderwerp een duidelijk passende persoonsvorm.

Herhaal nevenschikkende voegwoorden, de vormen van de onvoltooid tegenwoordige tijd, de onregelmatige werkwoorden zijn en hebben en het verschil met onderschikkende voegwoorden. De betekenissen en parallelle vormen van de paren staan bij reeksvormers.