Van zin naar naamwoordgroep: de behandeling van de aanvraag door de gemeente

In De behandeling van de aanvraag door de gemeente duurt zes weken verpakt één naamwoordgroep een hele zin: De gemeente behandelt de aanvraag. De handeling is behandeling, het getroffen voorwerp volgt op van en de handelende partij volgt op door.

Begin bij het zelfstandig naamwoord dat een handeling of toestand uitdrukt en reconstrueer alleen de rollen die de woordgroep werkelijk noemt.

1. Zoek het afgeleide kernwoord. Handelingsnamen eindigen vaak op -ing of -atie, al heeft het Nederlands ook andere lexicale vormen.
2. Reconstrueer het verwante werkwoord: behandeling wijst op behandelen en evaluatie op evalueren.
3. Toets bij een overgankelijke handelingsnaam de van-groep als de getroffen zaak of het thema: van de aanvraag wordt het lijdend voorwerp de aanvraag.
4. Toets een door-groep als handelende partij: door de gemeente wordt het onderwerp de gemeente.
5. Zet een attributief bijvoeglijk naamwoord terug in de bijbehorende bepaling van wijze, tijd of eigenschap: zorgvuldige behandeling wordt zorgvuldig behandelen.
6. Bouw een actieve of passieve zin, maar verzin geen handelende partij als de naamwoordgroep die ongenoemd laat.

De eerste rij kun je ook passief ontvouwen: De aanvraag wordt zorgvuldig door de gemeente behandeld. De naamwoordgroep zelf dwingt geen actieve of passieve vorm af; beide versies kunnen dezelfde rollen zichtbaar maken.

De uitgang is een aanwijzing en geen mechanisch recept. Leer het gevestigde zelfstandig naamwoord samen met het bijbehorende werkwoord of bijvoeglijk naamwoord.

De uitgangen lopen hier niet volledig parallel. Met -ing en -atie kunnen gebeurtenisnamen van werkwoorden worden afgeleid. -Heid vormt normaal een abstract zelfstandig naamwoord van een bijvoeglijk naamwoord en betekent ongeveer ‘het ... zijn’. De uitgang hoort bij de ontleedmethode voor compacte naamwoordgroepen, maar niet bij het rechtstreekse sjabloon met lijdend voorwerp en handelende partij.

Nee. Bij een overgankelijke gebeurtenis en een expliciete handelende partij met door is de koppeling bijzonder duidelijk: de beoordeling van het dossier door de jurist betekent dat de jurist het dossier beoordeelt. Zonder dat volledige kader kan van een andere overgenomen rol uitdrukken.

Als beide rollen ertoe doen, is de expliciete volgorde handelingsnaam + van-thema + door-handelende partij het duidelijkste patroon. Bij een zelfstandig naamwoord dat van een overgankelijk werkwoord is afgeleid, kan van ook de handelende partij aanduiden, maar die lezing is minder neutraal dan door. Ook een bezittelijk voornaamwoord kan dubbelzinnig zijn: haar beoordeling kan een beoordeling zijn die zij geeft of die zij ondergaat. Reconstrueer het basiswerkwoord en gebruik de context; ken aan van niet één vaste betekenis toe.

Het B1-patroon voor een zelfstandig gebruikt werkwoord behoudt de infinitief zelf. Deze pagina behandelt de sterker zelfstandignaamwoordelijke afleiding en de bijbehorende rolverdeling.

Afgeleide gebeurtenisnamen gedragen zich veel meer als gewone zelfstandige naamwoorden: ze krijgen bepalers en bijvoeglijke bepalingen, en hun overgenomen deelnemers verschijnen normaal in voorzetselgroepen na het zelfstandig naamwoord. Kopieer niet simpelweg de interne woordvolgorde van de oorspronkelijke zin.

Werk steeds met één kernwoord tegelijk. In de goedkeuring van het plan door de raad na de beoordeling van de risico's door de commissie zijn er twee handelingskernen.

1. goedkeuring: de raad (door de raad) keurt het plan (van het plan) goed.
2. beoordeling: de commissie (door de commissie) beoordeelt de risico's (van de risico's).
3. na verbindt de twee gebeurtenissen: de beoordeling gebeurt vóór de goedkeuring.
4. Geen enkele woordgroep noemt wie het plan heeft opgesteld of de risico's heeft veroorzaakt. Voeg die rollen bij het ontvouwen dus niet toe.

Nominaliseringen zijn normaal Nederlands en kunnen de handeling zelf tot onderwerp van de tekst maken. Een stapeling wordt moeilijk leesbaar als de rollen niet meer zijn te reconstrueren, maar dat is een duidelijkheidskwestie en geen regel dat naamwoordgroepen op zichzelf slechte stijl zijn.

• Verwacht ze in beleidsmatige, academische, administratieve en juridische teksten waarin een gebeurtenis of resultaat als een zaak wordt besproken.
• Gebruik er een als de handeling zelf het onderwerp is of als de handelende partij al bekend is of bewust ongenoemd blijft.
• Voeg een door-groep toe als het benoemen van de handelende partij dubbelzinnigheid voorkomt en die partij ertoe doet.
• Ontvouw een compacte woordgroep tot zinnen om te controleren wie elke handeling uitvoert en wat haar ondergaat.
• Geef in je eigen tekst de voorkeur aan een zin met persoonsvorm als meerdere geneste van-groepen de rollen verbergen die de lezer moet zien.

• Neem niet aan dat elke van-groep een lijdend voorwerp is. Bij aankomst en vertrek stelt ze het onderwerp of thema van de zin voor.
• Verzin geen handelende partij als geen door-groep of context die levert.
• Vorm niet mechanisch van elk werkwoord een zelfstandig naamwoord op -ing; gevestigde zelfstandige naamwoorden kunnen de verwachte vorm blokkeren of veranderen.
• Behandel -heid niet als nog een uitgang van werkwoord naar handelingsnaam. De uitgang vormt normaal van een bijvoeglijk naamwoord een eigenschap of toestand.
• Laat een bijwoord niet onverboegd vóór een gewoon afgeleid zelfstandig naamwoord staan: gebruik snelle stijging, niet snel stijging.

Vergelijk dit patroon van afgeleide zelfstandige naamwoorden met de eenvoudigere zelfstandig gebruikte infinitief. Herhaal de lijdende vorm voor een alternatieve ontvouwing met een handelende partij bij door, bezit met van voor het ruimere gebruik van van en samengestelde zelfstandige naamwoorden als een terugkerende relatie in één woord wordt verpakt.