Mocht je vragen hebben: voorwaarden met de persoonsvorm vooraan

In Mocht je nog vragen hebben, dan kun je ons bellen staat de persoonsvorm mocht vooraan en markeert hij de voorwaarde zonder het woord als. Dit formele maar gebruikelijke patroon komt voor in brieven, instructies, voorstellen en hypothetische redeneringen.

Laat als weg, zet de persoonsvorm op de eerste plaats van de voorwaarde en begin de gevolgzin normaal met dan. Het onderwerp volgt op de eerste persoonsvorm, net als in een ja-neevraag.

De hele voorwaardelijke zin staat vóór de komma. In de gevolgzin neemt dan de eerste zinsplaats in en veroorzaakt het gewone V2-inversie: dan versturen we, niet dan we versturen.

Het eerste woord is het werkwoord dat in de overeenkomstige bijzin met als de persoonsvorm zou zijn. De werkwoordstijd en de keuze van een modaal werkwoord geven aan of de voorwaarde open, voorzichtig mogelijk of in strijd met de feiten is.

Neem niet aan dat alleen mocht deze constructie kan inleiden. Ook zelfstandige werkwoorden in de tegenwoordige tijd en de verleden vormen was, waren, had en hadden kunnen dat. Ze hebben allemaal een persoonsvorm op de eerste plaats en een voorwaardelijke relatie met het gevolg erna.

Voorwaardelijk mocht(en) presenteert een situatie als werkelijk mogelijk maar onzeker. Het maakt een instructie vaak ook tactvoller: Mocht je verhinderd zijn, laat het ons dan weten. Hier betekent mocht geen toestemming in het verleden.

Gebruik voorwaardelijk mocht niet voor een onmogelijke gebeurtenis in het verleden. Voor ‘als ik het had geweten’ gebruik je de voltooid-verleden vorm met de persoonsvorm vooraan: Had ik het geweten, dan ... Je kunt ook de volledige voltooid voorwaardelijke vorm gebruiken.

Gebruik dan voor een neutrale standaardformulering. Het verbindt het gevolg duidelijk met de voorwaarde die met de persoonsvorm begint. Er bestaan twee patronen zonder dan, maar beide zijn aan een bepaald register gebonden.

De veiligste keuze voor een leerder is daarom persoonsvorm–onderwerp ..., dan + persoonsvorm–onderwerp .... Zo voorkom je ook dat een lange eerste zin als losse vraag wordt gelezen.

Een ja-neevraag en een voorwaarde met de persoonsvorm vooraan hebben intern dezelfde woordvolgorde. De interpunctie, intonatie en het daaropvolgende gevolg laten de functie zien.

Beslis tijdens het lezen niet al bij de eerste persoonsvorm dat je een vraag hebt gevonden. Lees door tot de komma en zoek naar dan. Behoud bij het schrijven de komma tussen de voorwaarde en het gevolg.

Formeel Nederlands kan ook een toegevende zin met de persoonsvorm beginnen. Een toegeving zegt dat het hoofdgevolg ondanks het eerste feit blijft gelden. Voeg in dit gebruik geen voorwaardelijk dan toe, maar verbind de tegenstelling met toch of niettemin.

Dit toegevende patroon is uitgesproken formeel. In sommige zeer formele voorbeelden kan toch ontbreken, maar met toch of niettemin is de bedoelde tegenstelling gemakkelijker te herkennen. Verwar het patroon niet met een tegenfeitelijke voorwaarde. De omliggende betekenis en het verbindingswoord bepalen of Was ... ‘als ...’ of ‘hoewel ...’ betekent.

• Gebruik zo'n voorwaarde in formele instructies, adviezen of zorgvuldige schriftelijke redeneringen als de voorwaarde compact is.
• Gebruik mocht als je de voorwaarde presenteert als een mogelijk toekomstig geval en niet als een verwachte gebeurtenis.
• Gebruik een gewone bijzin met als als het formele patroon met de persoonsvorm vooraan van de boodschap zou afleiden.

• Behoud niet als én zet de persoonsvorm vooraan. Kies Als je vragen hebt of Heb je vragen, niet Als heb je vragen.
• Gebruik na een neutrale voorwaarde met de persoonsvorm vooraan dan en inversie: dan bellen wij, niet dan wij bellen.
• Lees voorwaardelijk mocht niet als toestemming in het verleden.
• Gebruik mocht niet voor een onmogelijke voorwaarde in het verleden; gebruik Had/Was ....
• Zet geen dan in het formele toegevende patroon; markeer de tegenstelling met toch of niettemin.

Vergelijk gewone voorwaardelijke bijzinnen en ja-neevragen. Herhaal de modale werkwoorden en de voltooide toekomende en voorwaardelijke tijd voor de werkwoordsvormen in deze patronen.