Aangeven hoe zeker je bent: wellicht, vermoedelijk, blijkbaar en ongetwijfeld

Zekerheidsbijwoorden laten zien hoe een spreker een bewering beoordeelt. De trein is waarschijnlijk vertraagd geeft een waarschijnlijkheidsoordeel, terwijl De trein is blijkbaar vertraagd een conclusie op basis van signalen of ander bewijs presenteert.

Bepaal eerst of je zekerheid, waarschijnlijkheid, mogelijkheid, zichtbaar bewijs of een bericht van anderen uitdrukt. Kies daarna een woord met een register dat bij de tekst past.

1. Bepaal waarop de bewering steunt: je eigen waarschijnlijkheidsoordeel, waarneembare signalen of het bericht van iemand anders.
2. Kies een woord uit de passende groep. Waarschijnlijk schat waarschijnlijkheid in; blijkbaar wijst op bewijs; naar verluidt schrijft een bericht aan anderen toe.
3. Controleer of het woord je eigen oordeel weergeeft, een gevolgtrekking maakt of de bewering aan een andere bron toeschrijft.

Dit is geen wiskundige ladder. Blijkbaar betekent niet simpelweg een zwakkere of sterkere vorm van waarschijnlijk: het signaleert een gevolgtrekking uit wat het geval lijkt te zijn. Naar verluidt benoemt gemelde informatie in plaats van je eigen waarschijnlijkheidsinschatting. Uiteraard voegt toe dat de bewering vanzelfsprekend hoort te zijn.

Ook het register doet ertoe. Misschien is het gewone alledaagse woord voor mogelijkheid. Wellicht kan dezelfde basisbetekenis hebben, maar in moderne publieksgerichte teksten formeel of ouderwets klinken. Kies het als die toon past; het maakt een zin niet automatisch beter.

De plaats kan veranderen op welk deel van een zin een bijwoord betrekking heeft. De volledige uitleg over plaatsing in het middenstuk van de zin hoort bij focuspartikels en hun bereik. Deze pagina zet de voorbeelden op gewone plaatsen en behandelt de betekenissen.

Nee. In het huidige taalgebruik kan schijnbaar met blijkbaar overlappen in de betekenis ‘naar het schijnt’. In verzorgde schrijftaal houdt men voor de duidelijkheid vaak een onderscheid aan: gebruik blijkbaar voor een conclusie die door signalen wordt ondersteund, en schijnbaar voor iets wat alleen waar lijkt maar dat misschien niet is. Dit is een schrijfadvies, geen bewering dat het overlappende gebruik niet voorkomt of automatisch fout is.

Zekerheidsbijwoorden beoordelen waarheid, bewijs of bron. Onbeklemtoonde modale partikels, zoals het interactionele even, maar en toch, kleuren juist de toon van de spreker. Dat is een andere les.

• Gebruik ongetwijfeld als je een conclusie met grote zekerheid presenteert.
• Gebruik waarschijnlijk of vermoedelijk voor een waarschijnlijkheidsoordeel.
• Gebruik misschien, mogelijk of wellicht als je meer dan één uitkomst openlaat.
• Gebruik blijkbaar of kennelijk als signalen een gevolgtrekking ondersteunen.
• Gebruik naar verluidt als je uitdrukkelijk doorgeeft wat andere mensen of berichten zeggen.

• Behandel niet elk woord als één punt op een zekerheidsschaal. Bewijs en een gemelde bron zijn afzonderlijke dimensies.
• Gebruik blijkbaar niet alleen als synoniem voor waarschijnlijk als je geen gevolgtrekking op basis van bewijs bedoelt.
• Leer blijkbaar en schijnbaar niet als starre tegenpolen. Hun huidige gebruik overlapt, al blijft het onderscheid voor de duidelijkheid bruikbaar.
• Kies niet alleen een formeel ogend bijwoord om een bewering zekerder te laten klinken. Register en mate van zekerheid zijn verschillende keuzes.

Gebruik focuspartikels en hun bereik voor het plaatsingssysteem. Vergelijk modale partikels, de plaats van niet, de neutrale volgorde tijd–wijze–plaats en vooropplaatsing.