waardoor, waarbij, waarna en waarvan als zinsverbindingen

In De server viel uit, waardoor niemand kon inloggen neemt waardoor de hele voorafgaande gebeurtenis als uitgangspunt. Het beschrijft niet één zelfstandig naamwoord. Met verschillende vormen van waar + voorzetsel kun je zo een betrekkelijke bijzin toevoegen en een samenhangend verhaal opbouwen.

Noem eerst een gebeurtenis, situatie of verzameling, voeg een komma toe en kies de vorm van waar + voorzetsel die de relatie uitdrukt. De nieuwe betrekkelijke bijzin heeft de woordvolgorde van een afhankelijke zin. De persoonsvorm of werkwoordgroep staat dus achteraan.

Vergelijk dit met een gewone betrekkelijke vorm na een zelfstandig naamwoord: de stoel waarop ik zit beschrijft de stoel. In De vergadering liep uit, waarna we naar huis gingen verwijst waarna naar de hele voorafgaande gebeurtenis en schuift het de tijdlijn vooruit.

Gebruik waardoor als het voorafgaande feit of de voorafgaande gebeurtenis het gevolg in de betrekkelijke bijzin veroorzaakt. Een handige parafrase is met als gevolg dat.

De oorzaak hoeft niet één zelfstandig naamwoord te zijn. Het gaat om de hele uitspraak vóór de komma. Daarom kun je waardoor hier niet vervangen door het betrekkelijk voornaamwoord die of dat.

Gebruik waarna voor een latere stap. Gebruik waarbij als de nieuwe informatie tijdens, als onderdeel van of in verband met de voorafgaande gebeurtenis plaatsvindt.

Gebruik waarna niet alleen omdat er twee gebeurtenissen worden genoemd: de tweede moet in de tijd op de eerste volgen. Gebruik waarbij niet als vaag algemeen verbindingswoord als je een duidelijkere relatie bedoelt, zoals gevolg met waardoor of volgorde met waarna.

Na een verzameling of opsomming leidt waaronder een of meer onderdelen uit die verzameling in. Partitief waarvan geeft aan hoeveel of welk deel van een eerdere groep een eigenschap heeft.

In waarvan er twee ... is er kwantitatief: daardoor kan het getal zonder herhaling van het meervoudige zelfstandige naamwoord staan. Het antecedent is de voorafgaande groep. Het gaat niet om de bezitsrelatie in een vorm als het huis waarvan het dak lekt.

Een aansluitende betrekkelijke bijzin geeft extra informatie over een gebeurtenis of verzameling die al volledig is genoemd. Zet er daarom een komma voor. Staat de bijzin midden in de zin, sluit hem dan met een tweede komma af.

De waar-vorm vervult zelf een functie in de betrekkelijke bijzin. Daarom krijgt die zin de werkwoordvolgorde van een afhankelijke zin, ook als het vervolg in de opbouw van de tekst bijna even belangrijk voelt als een nieuwe hoofdzin.

Alle drie kunnen ze een oorzakelijk verband uitdrukken, maar ze horen bij verschillende constructies. Kijk wat er vóór het verbindingswoord staat en welke woordvolgorde erop volgt.

Bij waardoor is de hele uitspraak vóór de komma de oorzaak. Bij doordat staat de oorzaak in de bijzin na het voegwoord. Met daardoor begin of orden je een hoofdzin en gebruik je inversie als het vooraan staat. Het bredere onderscheid tussen oorzaken staat bij want, omdat en doordat.

• Laat de komma vóór een aansluitende betrekkelijke bijzin aan het einde niet weg.
• Gebruik na de waar-verbinding geen hoofdzinvolgorde; schrijf waarna het gesprek begon.
• Kies de relatie precies: waardoor voor een gevolg, waarna voor een volgorde en waarbij voor omstandigheden of deelname.
• Verwar zinsverbindend waardoor niet met het oorzakelijke voegwoord doordat of met daardoor in een hoofdzin.
• Gebruik na een genummerde groep partitief waarvan. Gebruik waaronder om opgenomen voorbeelden of onderdelen te noemen.

Herhaal betrekkelijke bijzinnen met een voorzetsel, voorzetsel-er en het onderscheid tussen want, omdat en doordat. De verbonden bijzin volgt nog steeds de woordvolgorde van een bijzin.