een paar, enkele, weinig, veel: kleine en grote hoeveelheden aanduiden

Met deze woorden zet je een globale hoeveelheid voor een zelfstandig naamwoord zonder een exact getal te noemen: een paar boterhammen, veel geduld, weinig ruimte. In de grammatica heten ze onbepaalde voornaamwoorden — woorden voor een hoeveelheid die je niet precies invult. Je kiest het juiste woord het snelst door twee vragen te stellen: kan ik het zelfstandig naamwoord tellen, en is de hoeveelheid klein of groot? Deze pagina loopt de antwoorden langs.

Als het zelfstandig naamwoord telbaar is en het om maar een handvol gaat, is een paar de gewone keuze; enkele zegt hetzelfde in een formeler register. Allebei staan ze voor een meervoudig zelfstandig naamwoord en gelden ze voor dingen én personen.

• een paar — de standaardkeuze: Er staan een paar fietsen voor de deur. Op zichzelf betekent een paar 'een tweetal', maar voor een zelfstandig naamwoord duidt het simpelweg op een klein aantal.
• enkele — hetzelfde idee, een tikje formeler, voor een meervoudig zelfstandig naamwoord: Ik heb enkele foto's gemaakt.

Enkele kan ook zonder zelfstandig naamwoord staan. Verwijst het naar personen, dan krijgt het een -n: Enkelen van hen spraken al Nederlands. Verwijst het naar dingen, dan blijft het enkele. Datzelfde patroon — personen krijgen een -n — geldt voor deze hele groep; de details staan in de -n-regel voor sommige, beide en enkele.

Voor een kleine hoeveelheid van iets dat je niet kunt tellen — vloeistoffen, materialen, abstracte dingen — gebruik je wat. Het klinkt ontspannen en alledaags, en anders dan een paar of enkele staat het probleemloos voor een niet-telbaar zelfstandig naamwoord.

• voor een niet-telbaar zelfstandig naamwoord (een beetje): Wil je nog wat thee?, Doe er nog wat zout bij.
• voor een meervoudig zelfstandig naamwoord (een aantal): Ik heb wat vrienden uitgenodigd. Hier overlapt wat met een paar.

Voor 'meer dan één, maar zonder ze precies te tellen' biedt het Nederlands drie woorden die allemaal voor een meervoudig zelfstandig naamwoord staan en meestal vrij van plaats wisselen.

Let op: verschillende heeft een tweede leven als gewoon bijvoeglijk naamwoord dat 'niet gelijk, onderling anders' betekent. Zo kan verschillende steden zowel 'meerdere steden' als 'steden die van elkaar verschillen' betekenen, en alleen de context beslist — verscheidene leunt puur op het aantal, terwijl verschillende kan hinten dat de dingen onderling verschillen. Meerdere ontloopt die dubbelzinnigheid; het betekent altijd alleen 'meer dan één'.

Het Engels kiest een ander woord naargelang het zelfstandig naamwoord telbaar is — many tegenover much, few tegenover little. Het Nederlands maakt dat onderscheid niet: veel dekt de grote kant en weinig de kleine kant, ongeacht het zelfstandig naamwoord.

• veel — staat voor many bij een meervoud (veel kinderen) én voor much bij een niet-telbaar zelfstandig naamwoord (veel geduld).
• weinig — staat voor few bij een meervoud (weinig vrienden) én voor little bij een niet-telbaar zelfstandig naamwoord (weinig slaap).

Voor een zelfstandig naamwoord blijven allebei kaal — er komt geen -e bij, en of het een de- of het-woord is maakt niet uit: veel mensen, veel water, weinig regen. Een uitgang verschijnt alleen wanneer het woord tussen een lidwoord en het zelfstandig naamwoord in staat: de weinige zonnige dagen van deze zomer, de vele reacties op het bericht.

• Klein en telbaar → een paar of enkele: een paar minuten.
• Een beetje van iets niet-telbaars → wat: wat melk. Een paar en enkele kunnen hier niet staan.
• Meer dan één, aantal onbenoemd → verschillende, meerdere of verscheidene: meerdere pogingen.
• Een grote hoeveelheid → veel; een kleine hoeveelheid → weinig. Allebei gaan ze met telbare en niet-telbare zelfstandige naamwoorden.
• Zelfstandig gebruikt en over personen → voeg -n toe: Enkelen / Velen / Weinigen stemden tegen.

Leerders schrijven vaak vele voor 'veel', omdat ze het Engelse many + meervoud rechtstreeks in het Nederlands overzetten. De gewone, alledaagse vorm is kaal veel, zonder uitgang: Er wonen veel mensen in deze straat, niet vele mensen. Vele bestaat wel, maar het legt de nadruk op de dingen stuk voor stuk in plaats van op de massa, dus het is niet de neutrale keuze. Twijfel je, dan is veel veilig. Voor de bredere groep hoeveelheidswoorden, zie al, alle, elk en iedereen.