Beknopte bijzinnen met te: zonder, door, na en alvorens
Zo verkort je een bijzin tot een infinitief met te en bepaal je het onuitgesproken onderwerp van die beknopte bijzin.
Een beknopte bijzin kan dezelfde relatie uitdrukken als een volledige bijzin, maar noemt zijn onderwerp niet en heeft geen persoonsvorm. Vergelijk Nadat Salma het contract had gelezen, tekende ze het met Na het contract gelezen te hebben, tekende Salma het.
Hoe verkort je een bijzin met te?
Kies een inleider die bij de betekenis past, laat het terugvindbare onderwerp weg en vervang de persoonsvorm door een infinitief met te. Controleer daarna of de onuitgesproken uitvoerder grammaticaal duidelijk aansluit bij de direct hogere zin.
- Bepaal de relatie: door geeft een middel of oorzaak, zonder zegt dat iets niet gebeurt, na plaatst een voltooide handeling eerst, alvorens betekent vóór en teneinde geeft een formeel doel.
- Laat het onderwerp van de bijzin alleen weg als de lezer het uit de direct hogere zin kan terugvinden.
- Vervang de persoonsvorm door te + infinitief. Gebruik na na de voltooide infinitief: voltooid deelwoord + te hebben/te zijn.
- Zet bij een scheidbaar werkwoord te tussen het partikel en het werkwoord: invullen → in te vullen en aanzetten → aan te zetten.
| Volledige bijzin | Beknopte bijzin | Relatie |
|---|---|---|
| Doordat Mila kalm bleef, vond ze een oplossing. | Door kalm te blijven, vond Mila een oplossing. | middel of oorzaak |
| Zonder dat Omar de handleiding las, installeerde hij het programma. | Zonder de handleiding te lezen, installeerde Omar het programma. | iets gebeurt niet |
| Nadat Salma het contract had gelezen, tekende ze het. | Na het contract gelezen te hebben, tekende Salma het. | eerder voltooide handeling |
| Voordat de beheerder vertrok, zette hij het alarm aan. | Alvorens te vertrekken, zette de beheerder het alarm aan. | vóór; formeel |
| De organisatie verscherpte de controle opdat zij fraude zou voorkomen. | De organisatie verscherpte de controle teneinde fraude te voorkomen. | doel; formeel |
De inleider kan bij de verkorting veranderen: nadat wordt na, voordat kan formeel alvorens worden en formeel opdat kan overeenkomen met teneinde. Ook door en zonder leiden bruikbare beknopte bijzinnen in. Zet na deze woorden geen om: schrijf zonder te vragen, niet zonder om te vragen.
Wiens handeling beschrijft de beknopte bijzin?
Het verzwegen onderwerp van een gewone beknopte bijzin moet verwijzen naar het onderwerp, meewerkend voorwerp of lijdend voorwerp van de direct hogere zin. Het is dus niet altijd het onderwerp van de hoofdzin. De korte schoolregel dat beide onderwerpen gelijk moeten zijn, is te beperkt.
| Aansluiting in de hogere zin | Voorbeeld | Wie voert de handeling met te uit? |
|---|---|---|
| Onderwerp | Door aandachtig te luisteren, begreep Nora de uitleg. | Nora luisterde en begreep. |
| Meewerkend voorwerp | De directeur beval de medewerkers het gebouw te verlaten. | De medewerkers zijn degenen die vertrekken. |
| Lijdend voorwerp | De coach spoorde de spelers aan langer door te trainen. | De spelers zijn degenen die langer doortrainen. |
Een vast commentaar van de spreker, zoals om eerlijk te zijn, kan een algemeen verzwegen onderwerp hebben, ongeveer ‘men’ of ‘mensen’. Behandel zulke vaste uitdrukkingen als een beperkte uitzondering. Ze geven je geen vrijheid om in een gewone gebeurteniszin de uitvoerder onduidelijk te laten.
Waarom vereist na een voltooide infinitief?
Na betekent hier dat de handeling in de beknopte bijzin voltooid is vóór de handeling in de hogere zin. Daarom gebruikt het Nederlands een voltooid deelwoord met te hebben of te zijn: Na de cijfers gecontroleerd te hebben, verstuurde Jo het overzicht en Na in Brussel aangekomen te zijn, belde Lina haar collega. Kies hebben of zijn zoals in een gewone voltooide tijd.
De voltooide structuur verklaart ook waarom te hier het lexicale scheidbare werkwoord niet splitst. Vergelijk zonder het formulier in te vullen met na het formulier ingevuld te hebben. In de tweede woordgroep hoort te bij het hulpwerkwoord hebben.
Wanneer gebruik je een beknopte bijzin?
- Gebruik door ... te als de handeling de manier is waarop iets lukt: Door de gegevens te vergelijken, ontdekte Inez de fout.
- Gebruik zonder ... te als dezelfde persoon de extra handeling niet verricht: Hij vertrok zonder afscheid te nemen.
- Gebruik na ... te hebben/te zijn om een voltooide handeling vóór een andere te plaatsen: Na betaald te hebben, ontving Farid een bevestiging.
- Gebruik alvorens en teneinde vooral in formele instructies en verslagen. Neutraal Nederlands kiest vaak een volledige bijzin met voordat of een doelzin met om ... te.
Veelgemaakte fouten
- Maak geen foutief zwevende beknopte bijzin: in Na het rapport gelezen te hebben, begon de vergadering is de vergadering voor de lezer de enige uitgedrukte kandidaat als uitvoerder. Schrijf Na het rapport gelezen te hebben, begon de voorzitter de vergadering of herstel een volledige bijzin met nadat.
- Gebruik na temporeel na geen eenvoudige infinitief wanneer de controle eerst voltooid is: schrijf na de aanvraag gecontroleerd te hebben, niet na de aanvraag te controleren.
- Houd een scheidbaar werkwoord niet aaneen rond te: schrijf zonder het licht uit te doen, niet zonder het licht te uitdoen.
Zie ook
Herhaal de gewone infinitief met te, bijzinnen met om ... te en bijzinnen met het werkwoord achteraan. Ook een deelwoordzin kan een onuitgesproken onderwerp hebben; pas daar de volledige aansluitingsregel van deze pagina toe.
- Welke zin verkort *Nadat Sam de sleutel had gecontroleerd, sloot hij de deur* correct?
- *Na de sleutel te controleren, sloot Sam de deur.*
- *Na de sleutel gecontroleerd te hebben, sloot Sam de deur.*
- *Nadat de sleutel gecontroleerd te hebben, sloot Sam de deur.*
- *Na om de sleutel te controleren, sloot Sam de deur.*
Temporeel *na* krijgt een voltooide infinitief: *gecontroleerd te hebben*. Sam is zowel het verzwegen onderwerp van de beknopte bijzin als het onderwerp van de hogere zin.
- Wie is het verzwegen onderwerp van *te vertrekken* in *De directeur beval de medewerkers te vertrekken*?
- *de directeur*
- *de medewerkers*
- een niet-genoemde bezoeker
- de zin heeft geen verzwegen onderwerp
De woordgroep *de medewerkers* is het meewerkend voorwerp van *beval* en het begrepen onderwerp van *te vertrekken*: zij moeten vertrekken.
- Welke zin bevat een foutief zwevende beknopte bijzin?
- *Door rustig te ademen, bleef Maya kalm.*
- *Zonder te klagen, maakte Bo het werk af.*
- *Na de route bekeken te hebben, vertrok de bus.*
- *Alvorens te tekenen, las Amir alle voorwaarden.*
De zin presenteert *de bus* als enige uitgedrukte kandidaat voor degene die de route bekeek. Noem die persoon in de hogere zin of gebruik een volledige bijzin.
- Kies de juiste plaats van *te* bij het scheidbare werkwoord *invullen*.
- *zonder het formulier te invullen*
- *zonder het formulier in te vullen*
- *zonder het formulier te in vullen*
- *zonder te het formulier invullen*
Bij een scheidbaar werkwoord staat *te* tussen het partikel en het werkwoord: *in te vullen*.
- Welke formele beknopte bijzin drukt een doel uit?
- *teneinde fouten te voorkomen*
- *nadat fouten te voorkomen*
- *alvorens fouten voorkomen*
- *zonder dat fouten te voorkomen*
Formeel *teneinde + infinitief met te* drukt een doel uit. *Alvorens* geeft een eerdere handeling aan; *nadat* en *zonder dat* leiden volledige bijzinnen met een persoonsvorm in.
Test jezelf
Question 1 of 5
Welke zin verkort Nadat Sam de sleutel had gecontroleerd, sloot hij de deur correct?