Beknopte deelwoordzinnen: Lachend liep hij weg en Gezien de omstandigheden

Een deelwoord kan een beknopte bijzin dragen zonder persoonsvorm of expliciet onderwerp: Lachend verliet Noor het loket. Het deelwoord kan alleen staan of een eigen voorwerp, aanvulling of bijwoordelijke bepaling meenemen.

Zoek het deelwoord, vul een verband zoals terwijl, omdat of nadat aan en bepaal welke deelnemer de handeling of toestand van de beknopte zin uitvoert of ervaart.

1. Zoek het tegenwoordig of voltooid deelwoord: lachend, beseffend of aangekomen.
2. Neem de woorden mee die erbij horen: beseffend dat de termijn afliep is één beknopte bijzin.
3. Kies het verband dat de context geeft: een gelijktijdige handeling, reden, voorwaarde of eerder afgeronde gebeurtenis.
4. Vul de niet-genoemde deelnemer aan en controleer of de omringende hoofdzin die koppeling duidelijk maakt.

Een bijzin met alleen een voltooid deelwoord laat zijnde normaal onuitgesproken. Bij het loket aangekomen kun je analyseren als bij het loket aangekomen zijnde, maar in hedendaagse tekst wordt zijnde buiten vaste formele uitdrukkingen normaal weggelaten.

Het woord al kan een actieve, ononderbroken handeling benadrukken, vooral in compacte uitdrukkingen zoals al zoekend. Het combineert niet vrij met elke uitgebreide deelwoordzin in de tegenwoordige vorm. Voeg het dus niet automatisch toe.

In het gebruikelijke patroon aan het begin van een zin is de niet-genoemde deelnemer normaal het onderwerp van de hoofdzin. Schrijf een volledige bijzin met expliciet onderwerp als een andere koppeling gemakkelijker te lezen is.

De controle met het onderwerp van de hoofdzin is een veilige standaard bij eigen formuleringen, geen algemeen verbod. Het Nederlands kan een beknopte bijzin ook aan een lijdend of meewerkend voorwerp koppelen. Sommige vaste bijzinnen hebben bovendien een algemeen, impliciet men. De pagina over beknopte bijzinnen met te en hun onderwerp behandelt het volledige systeem van impliciete onderwerpen. Gebruik dat systeem als de eenvoudige controle niet genoeg duidelijkheid geeft.

Sommige openingen die op een deelwoord lijken, functioneren nu als voorzetsel of vaste officiële uitdrukking met een naamwoordgroep erachter. Lees de volledige uitdrukking in haar huidige betekenis en pas de gewone koppeling met het onderwerp hierboven niet toe.

Deze uitdrukkingen komen vooral in formele schrijftaal voor. Herken ze in een besluit of beleidstekst en herschrijf ze als gewone bewoordingen de relatie duidelijker maken.

• Gebruik een zin met een tegenwoordig deelwoord om een gelijktijdige handeling of reden compact uit te drukken als de deelnemer direct duidelijk is.
• Gebruik een zin met een voltooid deelwoord voor een afgeronde of resulterende situatie die het kader van de hoofdgebeurtenis vormt.
• Herken gezien, gelet op, betreffende en hangende in officiële tekst als vaste formele openingen.
• Kies een volledige bijzin met terwijl, omdat of nadat als de relatie of deelnemer op twee manieren kan worden gelezen.

• Laat de bedoelde deelnemer niet zonder koppeling staan. Lopend naar huis, begon het te regenen noemt geen persoon die de handeling lopend op een natuurlijke manier kan uitvoeren.
• Neem niet aan dat elke zin met een tegenwoordig deelwoord alleen terwijl betekent. De context kan ook een reden of voorwaarde geven.
• Vul zijnde niet in elke zin met een voltooid deelwoord aan. In dit patroon laat het Nederlands de vorm normaal weg.
• Lees vast gezien de omstandigheden niet alsof iemand in de hoofdzin de omstandigheden letterlijk ziet.

Herhaal het tegenwoordig deelwoord, het voltooid deelwoord en de basis van infinitieven met te. Vergelijk een volledige bijzin met een onderschikkend voegwoord als je het onderwerp en de tijdsrelatie expliciet wilt noemen.