Er wordt gewerkt: het onpersoonlijk passief zonder onderwerp

Een bord met Er wordt hier gewerkt beschrijft een activiteit zonder de werkenden tot onderwerp te maken. Dit heet het onpersoonlijk passief: een passieve zin zonder grammaticaal onderwerp. Je ziet deze vorm vaak in regels, verslagen, opschriften en beschrijvingen van wat mensen ergens doen.

Gebruik een enkelvoudige vorm van worden met het voltooid deelwoord. In de neutrale vorm staat het niet-verwijzende er op de eerste plaats: Er wordt + voltooid deelwoord.

Bij het gewone persoonlijk passief wordt een lijdend voorwerp onderwerp: De commissie bespreekt het plan → Het plan wordt besproken. De werkwoorden overleggen, lachen en spreken over hebben in deze betekenissen geen lijdend voorwerp dat die plaats kan innemen. Het onpersoonlijk passief heeft daarom helemaal geen grammaticaal onderwerp.

Onthoud: zonder onderwerp staat worden in het enkelvoud. Gebruik in deze constructie altijd de derde persoon enkelvoud: wordt, werd of is. Een meervoudig zelfstandig naamwoord in een voorzetselgroep is geen onderwerp: Over de nieuwe regels wordt gesproken, niet worden gesproken.

Aan het begin van een hoofdzin vult er de eerste zinsplaats. Het verwijst daar niet naar een plaats of zaak. Zet je eerst een tijds-, plaats- of andere bepaling, dan blijft de persoonsvorm op de tweede plaats en kan er vaak verdwijnen.

Dit is presenterend er, verwant aan het niet-verwijzende gebruik op de pagina over existentieel er. Het vervangt over beide aanvragen niet. Maak er niet erover wordt gesproken van, tenzij erover zelf terugverwijst naar een eerder genoemd onderwerp. Dat is de aparte constructie er + voorzetsel.

De productieve vorm beschrijft een activiteit die je kunt opvatten als het werk van mensen of andere bewust handelende wezens. Hij werkt met onovergankelijke handelingswerkwoorden en met werkwoorden waarvan het vaste complement met een voorzetsel begint.

Een gebeurtenis zonder bewuste uitvoerder past meestal niet. Regen kan niet besluiten te handelen, dus Er wordt geregend is in de gewone betekenis uitgesloten. Ook een dierengeluid wordt niet vanzelf een menselijke activiteit: Er wordt geblaat kan niet simpelweg betekenen dat schapen blaten. In een toneelmatige, humoristische of bevelende context zijn gemarkeerde lezingen mogelijk, maar die vormen niet de productieve leerregel.

Veel onovergankelijke werkwoorden die hun actieve voltooide tijd met zijn vormen, beschrijven een toestandsverandering of een beweging naar een eindpunt. Ze beschrijven dus geen voortdurende, beheerste activiteit. In hun gewone betekenis verzetten ze zich daarom tegen het onpersoonlijk passief.

Dit is een sterke tendens, geen verbod op elk werkwoord dat ooit zijn krijgt. Een spreker kan in een bevel een handelingslezing afdwingen: En nu wordt er vertrokken! Ook werkwoorden als beginnen met en stoppen met komen vanzelfsprekend in het onpersoonlijk passief voor: Er wordt met de renovatie begonnen. Leer gevestigde gebruiken en behandel de hulpwerkwoordtest niet als een absolute formule.

Een modaal werkwoord voegt toestemming, verplichting of mogelijkheid toe. De passieve infinitiefgroep blijft achteraan staan. Zet het vervoegde modale werkwoord in het enkelvoud en sluit de zin af met het voltooid deelwoord plus worden.

De ontkenning volgt de gewone regels voor het middenstuk. Op een bord ontkent Hier mag niet geparkeerd worden de toegestane activiteit. De pagina over de plaats van niet legt uit hoe een andere plaatsing kan veranderen wat je ontkent.

• Regels en opschriften: In de wachtruimte wordt niet gebeld.
• Notulen en verslagen: Er werd uitgebreid over de begroting gesproken.
• Beschrijvingen van activiteiten: Op het plein werd tot middernacht gedanst.
• Instructies zonder uitvoerder: Er moet eerst gecontroleerd worden.

Gebruik een actieve zin als de handelende persoon belangrijk is: De inspecteur controleert de documenten. Gebruik een persoonlijk passief als een lijdend voorwerp onderwerp moet worden: De documenten worden gecontroleerd. Kies het onpersoonlijk passief als de activiteit centraal staat en geen lijdend voorwerp onderwerp wordt: Er wordt gecontroleerd.

• Laat worden niet overeenkomen met een zelfstandig naamwoord in een voorzetselgroep: Over drie voorstellen wordt gestemd.
• Zet na een vooropgeplaatst zinsdeel geen er vóór de persoonsvorm: schrijf In de zaal wordt gedanst, niet In de zaal er wordt gedanst.
• Behandel een voorzetselvoorwerp niet alsof het een lijdend voorwerp is. Over het plan wordt gesproken heeft geen grammaticaal onderwerp.
• Vorm niet van elk onovergankelijk werkwoord een neutraal onpersoonlijk passief. Controleer of een bewuste uitvoerder de activiteit kan verrichten en onthoud de weerstand van veel werkwoorden die in de voltooide tijd zijn krijgen.

Herhaal het gewone passief, presenterend er en er met een voorzetsel. De regels voor de plaats van niet gelden ook binnen deze passieve zinnen.