Reeksvormers: zowel ... als, niet alleen ... maar ook en noch ... noch

Reeksvormers zetten twee bij elkaar passende zinsdelen op hetzelfde niveau. In De cursus behandelt zowel spreken als schrijven markeert zowel de eerste vaardigheid en als de tweede.

Kies het paar dat de bedoelde relatie uitdrukt, zet één markeerder vóór elk lid en laat beide leden dezelfde functie in de zin vervullen.

1. Kies de relatie: toevoeging, negatieve toevoeging, alternatief of tegenstelling.
2. Zet de eerste markeerder vóór het eerste lid en de tweede vóór het bijpassende tweede lid: zowel [spreken] als [schrijven].
3. Controleer elk lid apart. Beide moeten op dezelfde zinsplaats passen en dezelfde soort betekenis dragen.
4. Herhaal gedeelde woorden als de twee vormen daardoor makkelijker te lezen zijn. Werkelijk identiek materiaal mag je samentrekken wanneer de weggelaten woorden duidelijk blijven.

Parallelle leden hebben dezelfde functie. Zowel in Amsterdam als in Utrecht verbindt twee plaatsbepalingen. Zowel zorgvuldig als snel verbindt twee bijwoorden. Een paar wordt lastig te lezen wanneer de markeerders verschillende functies in de zin inleiden.

Een reeks kan meer dan twee leden bevatten. Herhaal als wanneer elk onderdeel evenveel gewicht verdient: zowel lezen als luisteren als schrijven. Een komma vóór het laatste als of en vóór het laatste onderdeel is ook mogelijk, maar kan de laatste onderdelen als groep laten lezen.

Noch ... noch ontkent elk lid al. Ik gebruik noch de app noch de website betekent dat ik geen van beide gebruik. Een afsluitend niet zou dus een tweede ontkenning toevoegen in plaats van het paar af te maken. De constructie komt vooral in schrijftaal voor. De uitgeschreven vorm niet ... en ook niet drukt de twee ontkenningen zonder noch uit.

• Gebruik zowel ... als wanneer beide feiten even zwaar tellen: De regeling geldt zowel voor huurders als voor verhuurders.
• Gebruik niet alleen ... maar ook wanneer het tweede punt nieuwe of sterkere informatie toevoegt: De cursus vraagt niet alleen tijd, maar ook dagelijkse oefening.
• Gebruik noch ... noch voor een compact negatief paar in schrijftaal. Gebruik of ... of of ofwel ... ofwel wanneer de lezer tussen alternatieven moet kiezen.
• Gebruik hetzij ... hetzij in formele documenten en weliswaar ... maar wanneer je het eerste punt aanvaardt voordat je het met het tweede beperkt.

Wanneer een zinsdeel dat geen onderwerp is en met niet alleen begint vooropstaat, blijft de gewone hoofdzinvolgorde gelden: Niet alleen op maandag werkt Sara thuis, maar ook op vrijdag. Herhaal vooropplaatsing en inversie voor dat woordvolgordepatroon.

• Houd de markeerders bij bijpassende leden. In zowel voor nieuwe als voor ervaren medewerkers leidt elke markeerder een volledige woordgroep met voor in.
• Gebruik één ontkenningssysteem. Schrijf Ik heb noch gebeld noch gemaild of neutraal Ik heb niet gebeld en ook niet gemaild. Voeg geen niet aan een volledig paar met noch ... noch toe.
• Kies de werkwoordsvorm niet op deze pagina als het paar het onderwerp vormt. Het getal van dat werkwoord hoort bij overeenkomst met nevengeschikte onderwerpen.

Herhaal gewone nevenschikkende voegwoorden, vooropplaatsing en inversie, de keuze tussen niet en geen en de hoofdzinstructuur. Gebruik voor het getal van het werkwoord na een paarsgewijs onderwerp overeenkomst met nevengeschikte onderwerpen.