Het Nederlandse schoolsysteem: aanmelden, schooladvies, middelbare niveaus en nieuwkomersonderwijs

De leerplicht geldt voor ieder kind dat in Nederland woont, ongeacht nationaliteit of verblijfsstatus. Zij begint op de eerste dag van de maand nadat een kind 5 wordt en loopt tot het einde van het schooljaar waarin het kind 16 wordt. Ouders moeten het kind inschrijven en zorgen dat het naar school gaat. Het schooljaar loopt van 1 augustus tot en met 31 juli. Gebruik de rij die nu bij de leeftijd van je kind past.

Meld ziekte binnen 2 dagen bij de school. Vraag vooraf naar verlof voor een religieuze plicht, huwelijk, begrafenis of andere gewichtige omstandigheid. De schooldirecteur beslist over aanvragen van 2 tot 10 schooldagen; de leerplichtambtenaar beslist bij meer dan 10 dagen. Een 5-jarige mag maximaal 5 uur per week thuisblijven nadat je de directeur hebt geïnformeerd. De directeur kan maximaal 5 extra uren per week toestaan. Deze regeling eindigt als het kind 6 wordt.

Het schooltype bepaalt de bekostiging en een deel van de toelatingsregels. Openbare en bijzondere scholen ontvangen allebei overheidsbekostiging. Een openbare school staat in beginsel open voor ieder kind, maar capaciteit en lokale plaatsingsregels kunnen toch gelden. Een bijzondere school mag duidelijke en consequent toegepaste toelatingsregels over godsdienst of levensovertuiging gebruiken. Montessori, Dalton, Jenaplan en vrijeschool zijn onderwijsmethoden, geen bekostigingscategorieën. Een particuliere school krijgt geen overheidsbekostiging en mag lesgeld vragen. Controleer vóór de aanmelding 4 punten:

• Zoek scholen in de buurt op Scholen op de kaart en controleer of je gemeente een centraal aanmeldsysteem gebruikt.
• Bezoek de school en lees de schoolgids, toelatingsregels en het schoolondersteuningsprofiel.
• Vraag hoe de school leerlingen met Nederlands als nieuwe taal, een beperking, leerbehoeften of zorgen over sociale veiligheid ondersteunt.
• Controleer de echte vakantiedata, schooltijden, lunchregeling en vrijwillige ouderbijdrage van de school.

De aanmeldtermijn hangt af van de leeftijd van je kind, een verhuizing en eventuele ondersteuningsbehoeften. Volg iedere rij die bij je kind past.

Een school mag een kind weigeren omdat zij vol is, omdat een geldige lokale plaatsingsregel geldt of omdat een bijzondere school haar vastgelegde identiteitsregels toepast. Een middelbare school mag ook een bijzondere vaardigheid eisen voor een speciaal programma, zoals topsport of tweetalig onderwijs. Een school mag een kind niet alleen weigeren vanwege extra ondersteuningsbehoeften of omdat een ouder de vrijwillige bijdrage niet betaalt. Vraag om een schriftelijke weigering. Je kunt binnen 6 weken per brief of e-mail bezwaar maken. Het schoolbestuur moet binnen 4 weken beslissen; daarna is een gang naar de rechter mogelijk.

Een kind dat weinig Nederlands spreekt, gaat niet automatisch naar een aparte klas. Sommige kinderen beginnen op een gewone school met extra taalondersteuning. Andere gaan naar een nieuwkomersschool, taalschool, taalklas of op middelbareschoolleeftijd naar een ISK. De school en gemeente horen te kijken naar leeftijd, eerder onderwijs, taalniveau, ondersteuningsbehoeften en beschikbare plaatsen. Een tijdelijke nieuwkomersvoorziening is een noodmaatregel als er geen andere passende plek beschikbaar is. Vergelijk hieronder de leeftijd en eerdere schoolloopbaan met de mogelijke routes.

Ieder kind dat in Nederland woont, heeft recht op onderwijs. Voor een kind van wie de asielaanvraag onder de regels valt die sinds 12 juni 2026 gelden, moet binnen 2 maanden na de aanvraag toegang tot school zijn geregeld. Dit is een uiterste termijn, geen wachttijd. Neem zo snel mogelijk contact op met de COA-locatie, gemeente en school en vraag wie de plaatsing regelt.

In groep 8 baseert de basisschool het schooladvies op de ontwikkeling van de leerling over meerdere jaren. De doorstroomtoets meet taal en rekenen; het is geen toets waarvoor een leerling slaagt of zakt. De meeste leerlingen maken de toets. Na overleg met de ouders mag het schoolbestuur een leerling vrijstellen die naar verwachting naar het arbeidsmarktprofiel of dagbestedingsprofiel in het voortgezet speciaal onderwijs gaat, een IQ lager dan 75 heeft, of maximaal 4 jaar in Nederland woont en nog onvoldoende Nederlands kent. Een vrijgestelde leerling mag de toets toch maken als ouder en leerling dat willen. De overstap in 2026–2027 volgt daarna deze data in volgorde.

Een hoger toetsadvies leidt er normaal toe dat de school het voorlopige advies verhoogt. De school mag het lagere advies alleen houden als zij uitlegt waarom een hoger advies niet in het belang van het kind is. Eén uitzondering geldt bij een voorlopig advies praktijkonderwijs: een toetsadvies praktijkonderwijs/vmbo-bb verplicht niet tot verhogen, maar vmbo-bb/kb of hoger wel. Een lager toetsresultaat verlaagt het voorlopige advies nooit.

Een middelbare school moet het kind minimaal op het niveau van het definitieve advies plaatsen. Zij mag geen extra toelatingstoets gebruiken om een lager niveau te kiezen en mag het kind niet weigeren vanwege lage toetsresultaten van de basisschool. Capaciteit, een geldig plaatsingssysteem, een vaardigheidseis van een speciaal programma en de identiteitsregels van een bijzondere school kunnen de toelating wel beïnvloeden.

De 4 routes in het voortgezet onderwijs verschillen in duur en in de vervolgopleiding of werkroute die ze openen.

Een leerling met een diploma vmbo-g/t en een extra examenvak heeft wettelijk recht op toelating tot havo 4 zonder extra cijfereisen. Zonder extra vak mag de havo eigen voorwaarden toepassen. Een leerling met een havodiploma heeft wettelijk recht op toelating tot vwo 5 zonder extra toelatingsvoorwaarden. Vraag de ontvangende school hoe zij omgaat met profielen, ontbrekende vakken en vrijstellingen; het doorstroomrecht neemt die praktische verschillen niet weg.

Meld extra ondersteuningsbehoeften wanneer je je kind schriftelijk aanmeldt. De school beoordeelt dan vanuit haar zorgplicht wat zij kan bieden. Zij heeft 6 weken om te beslissen en mag die termijn één keer met maximaal 4 weken verlengen. Zijn na 10 weken geen besluit en geen inschrijving bij een andere school geregeld, dan moet de aangemelde school een tijdelijke plek bieden. Kan zij de benodigde ondersteuning niet geven, dan moet zij samen met jou een passende reguliere of speciale school regelen.

Vraag het ondersteuningsaanbod en een eventueel ontwikkelingsperspectief op schrift. Ben je het niet eens over toelating, plaatsing of het ontwikkelingsperspectief, bespreek dit dan eerst met de school en het samenwerkingsverband. Een onderwijsconsulent kan helpen. Daarna kun je zo nodig naar de landelijke Geschillencommissie passend onderwijs.

Leerlingenvervoer is een apart gemeentelijk besluit. Het kan gelden als ziekte, een beperking of gedragsproblemen zelfstandig reizen onmogelijk maken, en soms als de passende school ver weg ligt. Voor voortgezet speciaal onderwijs geldt vervoer alleen als een beperking zelfstandig reizen verhindert. Vraag je gemeente naar de voorwaarden en dien ieder schooljaar een nieuwe aanvraag in.

Lesgeld en het meeste lesmateriaal zijn gratis op bekostigde scholen. Gezinnen kunnen wel kosten hebben voor persoonlijke spullen, opvang en vrijwillige extra’s.

Passen deze kosten niet in je budget, vraag je gemeente dan naar het kindpakket of andere steun voor kinderen. Lokale regels verschillen. Stichting Leergeld en de aanvraagroute van Sam& kunnen ook helpen met schoolspullen, een laptop, fiets, sport of lessen. De gids over kinderopvang en kinderopvangtoeslag legt steun voor BSO uit en de gids over kinderbijslag legt kinderbijslag uit.

Gebruik de schoolgids of website van de school als definitieve kalender. Het officiële overzicht van de schoolvakanties 2026–2027 verdeelt het land in Noord, Midden en Zuid. De data voor herfst- en voorjaarsvakantie zijn adviesdata, dus scholen mogen andere data kiezen. Een school mag de meivakantie verlengen. Vanaf 1 augustus 2026 kunnen deelnemende basisscholen in het experiment met flexibele onderwijstijden meer van de vakanties afwijken. Bevestig iedere datum voordat je een reis boekt.

De beslisser en termijn verschillen per probleem. Koppel het schriftelijke besluit of de klacht aan de juiste route hieronder.

Vertel de oude school dat je van school wisselt. Zij schrijft je kind uit en geeft bewijs voor de nieuwe school. Controleer de plaatsingsregels van de nieuwe gemeente, de kalender van de nieuwe school en of je leerlingenvervoer opnieuw moet aanvragen.

Gebruik voor andere gezinszaken de gids over GGD en consultatiebureau en de checklist voor de eerste 90 dagen.