Wanneer krijg je vrijstelling of ontheffing voor inburgering?

Bij gehele vrijstelling vervalt je inburgeringsplicht: je hoeft niet meer verplicht in te burgeren. Bij gedeeltelijke vrijstelling hoef je alleen de examenonderdelen die DUO accepteert niet meer te doen. De overige onderdelen moet je nog wel afronden. Ontheffing betekent dat DUO je van de hele plicht of een deel daarvan ontslaat omdat je er niet aan kunt voldoen.

Kijk eerst in je DUO-brief in Mijn Inburgering onder welke wet je valt: Wet inburgering 2013 of Wet inburgering 2021. Dat bepaalt welke regels gelden. Onder de wet van 2021 heb je ook een PIP (persoonlijk plan inburgering en participatie). Daarin staan je leerroute, je examenniveau en de onderdelen die je moet afronden.

Deze pagina gaat over inburgeren in Nederland. Doe je het A1 basisexamen inburgering in het buitenland vóór je een MVV (machtiging tot voorlopig verblijf) krijgt? Lees dan de aparte gids over vrijstelling voor het basisexamen. De IND (Immigratie- en Naturalisatiedienst) (Externe website, opent in een nieuw tabblad) beoordeelt vrijstellingen voor dat examen. Daarvoor gelden andere regels.

Kies in de tabel de situatie waarvoor je bewijs hebt. Zo zie je welke route je kunt bekijken. DUO beslist of je aan de voorwaarden voldoet.

Met een diploma kun je misschien gehele vrijstelling krijgen. DUO noemt de volgende opleidingen. Eén diploma kan voldoende zijn als het voldoet aan de voorwaarden voor vrijstelling met een diploma (Externe website, opent in een nieuw tabblad):

• vmbo (voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs), havo (hoger algemeen voortgezet onderwijs) of vwo (voorbereidend wetenschappelijk onderwijs).
• mbo (middelbaar beroepsonderwijs) op niveau 2 of hoger.
• hbo (hoger beroepsonderwijs) of wo (wetenschappelijk onderwijs), als je de opleiding in het Nederlands hebt gevolgd.
• Een diploma van een Nederlandstalige opleiding in België of Suriname, met een voldoende voor het vak Nederlands.

Met sommige certificaten kun je misschien gedeeltelijke vrijstelling krijgen. Dat kan bijvoorbeeld met behaalde onderdelen van het Staatsexamen Nt2. Ook Nederlandse eindexamencertificaten voor het voortgezet onderwijs met een voldoende voor Nederlands kunnen meetellen. Een buitenlands diploma of certificaat moet aantonen dat je Nederlandse taalonderdelen hebt gehaald. Onder de wet van 2013 moet dat op minimaal A2 zijn; onder de wet van 2021 op minimaal B1. De overheid van dat land moet de onderwijsinstelling erkennen.

Als je gewend bent dat een diploma automatisch wordt erkend, controleer dan hier apart of het recht geeft op vrijstelling van inburgering.

DUO geeft deze vrijstellingen alleen als je verplicht moet inburgeren. Heb je onder de wet van 2021 onderdelen van het Staatsexamen Nt2 gehaald op het niveau van je PIP of hoger? Dan hoef je geen aanvraag te doen. Moet je voor je route wel vrijstelling aanvragen, kies dan het formulier voor je wet. Beide huidige formulieren vragen om kopieën van diploma’s of certificaten. Bewaar je originelen en stuur het bewijs dat op het formulier staat.

Een behaald onderdeel van het Staatsexamen Nt2 kan het bijbehorende taalexamen voor inburgering vervangen. Programma I heeft niveau B1; Programma II heeft niveau B2. Onder de wet van 2021 telt een onderdeel mee als je het op het niveau van je PIP of hoger hebt gehaald. Je hoeft dan niets aan te vragen. Onder de wet van 2013 moet je vrijstelling voor je behaalde onderdelen aanvragen (Externe website, opent in een nieuw tabblad).

Begon je inburgeringsplicht vóór 1 januari 2015? Met een volledig diploma van het Staatsexamen Nt2 kun je dan misschien gehele vrijstelling krijgen. Vraag die aan bij DUO.

Vrijstelling voor ONA betekent dat je alleen het ONA-examen niet hoeft te doen. Er zijn verschillende routes voor ONA-vrijstelling (Externe website, opent in een nieuw tabblad). Je kunt die bijvoorbeeld krijgen na afronding van MAP (Module Arbeidsmarkt en Participatie), door recent betaald werk of als zelfstandig ondernemer. Ook werk bij bepaalde internationale organisaties, volledige arbeidsongeschiktheid of volledig vervroegd pensioen kunnen recht geven op vrijstelling. Elke route heeft eigen voorwaarden.

Werk je in loondienst? Voor deze route moet je in de afgelopen 12 maanden minimaal 6 maanden in Nederland hebben gewerkt. In elk van die maanden moet je minimaal 48 uur hebben gewerkt. De gids over vrijstelling voor ONA legt de verschillende aanvragen uit.

Met een diploma van een Nederlandstalige entreeopleiding (mbo niveau 1) hoef je ook geen ONA te doen als je plicht onder de wet van 2013 begon tussen 1 januari 2015 en 1 januari 2022. DUO stuurt je automatisch een brief. Je hoeft geen aanvraag te doen. Begon je plicht vóór 1 januari 2015, dan hoef je geen ONA te doen. Onder de wet van 2021 hoef je ook geen ONA te doen.

Wie lang in Nederland woont en werkt, kan een aparte route gebruiken. Deze route geeft vrijstelling onder de wet van 2021 en ontheffing onder de wet van 2013. Je moet aan alle vier de voorwaarden voldoen:

• DUO heeft je laten weten dat je verplicht moet inburgeren.
• Je woont minimaal 10 jaar aaneengesloten in Nederland.
• Je hebt minimaal 5 jaar in Nederland gewerkt of vrijwilligerswerk gedaan.
• Je Nederlands is minimaal A2 onder de wet van 2013 of B1 onder de wet van 2021.

DUO nodigt je uit voor een gesprek om je Nederlands te beoordelen. Dat gesprek kost € 90. Volg de aanvraaginstructies voor lang verblijf en werk (Externe website, opent in een nieuw tabblad) die bij je wet horen.

Bij ziekte of een beperking kun je misschien een aangepast examen, extra tijd of medische ontheffing krijgen. DUO kan A2-taalexamens en kennisexamens aanpassen (Externe website, opent in een nieuw tabblad). Voor B1 en B2 geldt een aparte aanvraagprocedure. Is je aandoening tijdelijk? Bekijk dan de regels voor extra tijd bij ziekte (Externe website, opent in een nieuw tabblad) en lees de gids over de inburgeringstermijn.

Bij medische ontheffing beslist DUO na advies van Argonaut, de organisatie die het medisch onderzoek doet. De aanvraag kost € 225. Volgens het formulier voor medische ontheffing (pdf, 164 kB) (Externe website, opent in een nieuw tabblad) betaalt DUO de kosten terug bij gehele of gedeeltelijke ontheffing, of bij een aangepast examen. Zegt de arts dat je binnen 5 jaar kunt inburgeren? Dan geeft DUO geen medische ontheffing.

Voor ontheffing wegens BIO (bijzondere individuele omstandigheden) moet je aan alle volgende voorwaarden voldoen:

• DUO heeft je laten weten dat je verplicht moet inburgeren.
• Je kunt geen andere ontheffing of extra tijd krijgen.
• Je hebt geprobeerd Nederlands te leren.
• Je persoonlijke situatie maakt inburgeren onmogelijk en dat zal zo blijven.

DUO geeft alleen in uitzonderlijke gevallen ontheffing wegens BIO. Een BIO-ontheffing (Externe website, opent in een nieuw tabblad) is niet voldoende voor naturalisatie.

De 600-uurregel heet officieel ontheffing wegens aantoonbaar geleverde inspanningen (AGI). De route geldt alleen onder Wet inburgering 2013. Heb je een A2-cursus gevolgd? Dan moet je aan alle volgende voorwaarden voldoen:

• Je inburgeringstermijn begon minimaal 2,5 jaar geleden.
• Je hebt minimaal 600 uur les in de klas gevolgd. Online lesuren tellen niet mee.
• Je school stond op zoekinburgerschool.nl toen je met de cursus begon.
• Je hebt elk examen dat je nog niet hebt gehaald minimaal 3 keer geprobeerd. Per examen tellen maximaal 2 pogingen van het Staatsexamen Nt2 mee.

In de AGI-regels (Externe website, opent in een nieuw tabblad) staat welke cursusuren je bij elkaar mag optellen en hoe je ze aantoont. Voor alfabetiseringscursussen en sommige opleidingen gelden andere voorwaarden. Lees daarvoor de gids over de 600-uurregel. Val je onder de wet van 2021 en kun je niet doen wat in je PIP staat? Neem dan contact op met je gemeente.

Tijdens een Nederlandse opleiding kun je misschien tijdelijke vrijstelling krijgen. Het diploma van die opleiding moet recht geven op gehele vrijstelling. Onder de wet van 2021 krijg je de tijdelijke vrijstelling automatisch als je aan de voorwaarden voldoet. Kreeg je toch een brief over je inburgeringsplicht en sta je langer dan 1 maand ingeschreven? Neem dan contact op met DUO.

Onder de wet van 2013 vraag je tijdelijke vrijstelling aan met een formulier. De DUO-webpagina over een opleiding volgen (Externe website, opent in een nieuw tabblad) zegt dat je uiterlijk 2 maanden na je 18e verjaardag moet zijn begonnen. Op het aanvraagformulier voor de wet van 2013 (pdf, 167 kB) (Externe website, opent in een nieuw tabblad) staat: vóór of op je 18e verjaardag. Ben je na je verjaardag begonnen? Vraag DUO dan welke voorwaarde voor jou geldt.

Je inburgeringsplicht stopt als je de AOW-leeftijd bereikt.

Voor naturalisatie gelden aparte regels. Volgens DUO hoef je geen ONA te doen als je door je leeftijd recht hebt op AOW. Vraag je gemeente welk ander bewijs je nodig hebt voor naturalisatie (Externe website, opent in een nieuw tabblad).

Ook bij een sterkere verblijfsvergunning kan de AOW-leeftijd recht geven op vrijstelling. Dit staat in de vrijstellingsregels van de IND (Externe website, opent in een nieuw tabblad). De IND beoordeelt het bewijs bij je verblijfsaanvraag. Bekijk de gids over Nederlandse verblijfsvergunningen om te bepalen welke vergunning je wilt aanvragen.

Volg deze stappen als je voor je route een aanvraag moet doen. Hierboven staat welke vrijstellingen automatisch gaan.

Vraag je medische ontheffing aan? Stuur medische documenten alleen naar Argonaut als die organisatie erom vraagt, of neem ze mee naar de arts van Argonaut. Voeg ze niet toe aan je aanvraag bij DUO.

1. Controleer je wet en je verplichte examens in Mijn Inburgering.
2. Bekijk ook je PIP als je onder de wet van 2021 valt.
3. Kies de route die past bij je situatie en bewijs: diploma, behaalde taalexamens, ONA, lang verblijf met werk, ziekte, BIO of AGI.
4. Open de officiële uitleg en het formulier voor die route en je wet.
5. Verzamel het bewijs dat op het formulier staat.
6. Dien je aanvraag in zoals het formulier aangeeft.
7. Bewaar een kopie van je aanvraag en het bewijs. Noteer de datum waarop je de aanvraag hebt verstuurd.

Welk bewijs nodig is, hangt af van je route. Denk aan kopieën van diploma’s, certificaten, werkgeversverklaringen of overzichten van lesuren. Ook een verzekeringsbericht met gewerkte uren uit Mijn UWV kan nodig zijn. UWV staat voor Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen.

Voor aanvragen met een diploma, AGI-aanvragen en tijdelijke studievrijstelling onder de wet van 2013 noemt DUO een reactietermijn van 8 weken. Die termijn geldt ook voor ONA-aanvragen vanwege werk in loondienst, zelfstandig ondernemerschap of werk bij een internationale organisatie. Op het medische formulier staat dat je binnen 8 weken een bericht krijgt. Dat betekent niet dat je bij elke route binnen die tijd een definitief besluit krijgt. Bij lang verblijf met werk beslist DUO na het gesprek.

Heb je een diploma of al taalexamens gehaald? Controleer dan eerst of je daarmee vrijstelling krijgt. Kun je door je gezondheid geen examen doen, kijk dan of een aangepast examen past bij je situatie. Onder de wet van 2013 kan AGI een route zijn als je veel cursusuren en examenpogingen hebt. Gebruik steeds het formulier voor je wet en bewaar het antwoord van DUO. Bij gedeeltelijke vrijstelling moet je de overige onderdelen nog afronden.

• Wie moet inburgeren in Nederland?
• Medische ontheffing en aangepaste examens
• De 600-uurregel onder de wet van 2013