Vrijstellingen Inburgering (A2 & B1): Wie hoeft minder of geen examen te doen?

Of u nu het inburgeringsexamen op A2-niveau of het Staatsexamen NT2 op B1-niveau moet halen, er zijn situaties waarin u niet elk examen — of zelfs helemaal geen examen — hoeft te doen. De Nederlandse wet voorziet in vrijstelling, gedeeltelijke vrijstelling en ontheffing. De regels hangen af van welke wet op u van toepassing is — de Wet inburgering 2021 of de oudere Wet inburgering 2013 — en van uw persoonlijke situatie, diploma's en werkverleden.

Deze gids legt elke route naar minder of geen examens uit, gebaseerd op de officiële informatie van DUO (stand van zaken februari 2026). Weet u niet zeker of u überhaupt inburgeringsplichtig bent? Begin dan met onze gids over wie moet inburgeren.

Belangrijkste punten in één oogopslag

Voordat we de diepte in gaan, volgt hier een snel overzicht van de belangrijkste manieren om (een deel van) de inburgeringsexamens te vermijden:

Volledige Vrijstelling (Gehele Vrijstelling): Geen examens nodig

Een gehele vrijstelling betekent dat u ontslagen bent van de volledige inburgeringsplicht. U hoeft geen taalexamens op A2- of B1-niveau te doen, en ook geen KNM- of ONA/MAP-onderdelen. Dit geldt ongeacht onder welke wet u inburgert.

Kwalificerende Nederlandse diploma's

Als u een diploma heeft van een Nederlandse onderwijsinstelling op of boven een bepaald niveau, kunt u een volledige vrijstelling aanvragen. De volgende diploma's komen in aanmerking:

Een diploma uit België of Suriname telt ook mee, mits de opleiding in het Nederlands was en u een voldoende heeft gehaald voor het vak Nederlands. Voor meer informatie over hoe diploma's en certificaten werken binnen het inburgeringsstelsel, bekijk onze gids over diploma's en certificaten.

Speciaal geval: als u een diploma heeft van een entreeopleiding (MBO niveau 1) en inburgeringsplichtig werd vóór 1 januari 2015, kunt u ook in aanmerking komen voor volledige vrijstelling. Werd u inburgeringsplichtig tussen 1 januari 2015 en 1 januari 2022, dan stelt een MBO niveau 1-diploma u alleen vrij van het ONA-examen — niet van de volledige plicht.

Momenteel ingeschreven bij een Nederlandse opleiding (Tijdelijke Vrijstelling)

Volgt u momenteel een studie aan een Nederlandse instelling en zou uw opleiding bij afstuderen recht geven op volledige vrijstelling? Dan krijgt u een tijdelijke vrijstelling. Onder de Wet inburgering 2021 gaat dit automatisch — u hoeft niets aan te vragen. Onder de Wet 2013 moet u het formulier 'Aanvraag vrijstelling van de inburgeringsplicht' indienen bij DUO, en moet u met de opleiding zijn gestart binnen 2 maanden nadat u 18 werd.

Zodra u afstudeert, wordt de tijdelijke vrijstelling een volledige vrijstelling. Stopt u met de opleiding of rondt u deze af zonder diploma, dan begint (of hervat) uw inburgeringstermijn. U ontvangt binnen 8 weken een brief van DUO.

Langdurig ingezetenen: Aantoonbaar Voldoende Ingeburgerd

Woont u al lange tijd in Nederland en heeft u hier een leven opgebouwd? Mogelijk komt u in aanmerking voor een vrijstelling of ontheffing omdat u 'aantoonbaar voldoende ingeburgerd' bent. De voorwaarden zijn:

Om dit aan te vragen, dient u een formulier in bij DUO samen met een werkgeversverklaring. DUO nodigt u vervolgens uit voor een betaald gesprek (€ 90) om uw Nederlands te beoordelen. Onder de Wet 2021 gebruikt u het formulier 'Aanvraag vrijstelling inburgeringsplicht'. Onder de Wet 2013 gebruikt u het formulier 'Aanvraag advies of ontheffing'. DUO beslist binnen 8 weken na het gesprek.

AOW-leeftijd bereikt

Als u de AOW-leeftijd heeft bereikt, bent u niet langer inburgeringsplichtig. Uw inburgeringsplicht loopt tot u de AOW-leeftijd bereikt — daarna hoeft u geen examens meer te doen en kunt u niet meer lenen bij DUO.

Gedeeltelijke Vrijstelling: Minder examens

In veel gevallen wordt u niet vrijgesteld van het gehele inburgeringstraject, maar mag u specifieke onderdelen overslaan. Dit is een gedeeltelijke vrijstelling. De meest voorkomende scenario's worden hieronder besproken.

Staatsexamen NT2 Certificaten (B1/B2)

Als u al één of meer onderdelen van het Staatsexamen NT2 — Programma I (B1) of Programma II (B2) — heeft gehaald, bent u vrijgesteld van de bijbehorende taalexamens in uw inburgering. Als u bijvoorbeeld Staatsexamen NT2 Lezen op B1-niveau heeft gehaald, hoeft u het leesexamen op A2- of B1-niveau niet opnieuw te doen.

Onder de Wet 2021 gebeurt dit automatisch — DUO heeft uw resultaten al. Onder de Wet 2013 moet u de vrijstelling zelf aanvragen met het formulier 'Aanvraag vrijstelling van de inburgeringsplicht'. Werd u inburgeringsplichtig vóór 1 januari 2015 en heeft u een volledig Staatsexamen NT2-diploma, dan komt u mogelijk in aanmerking voor volledige vrijstelling van alle examens.

ONA-vrijstellingen (Meerdere routes)

Oriëntatie op de Nederlandse Arbeidsmarkt (ONA) is het examen over de arbeidsmarkt onder de Wet 2013. Er zijn verschillende manieren om een ONA-vrijstelling te krijgen, afhankelijk van uw werksituatie. Voor een volledige uitleg over zowel ONA als de tegenhanger MAP onder de Wet 2021, zie onze MAP & ONA gids.

Gewerkt in Nederland: Heeft u in de afgelopen 12 maanden minstens 6 maanden in loondienst gewerkt (minimaal 48 uur per maand)? Dan kunt u via Mijn Inburgering een ONA-vrijstelling aanvragen. U moet dit zelf aanvragen. DUO beslist binnen 8 weken.

MAP afgerond: Heeft u de Module Arbeidsmarkt en Participatie (MAP) succesvol afgerond bij uw gemeente en burgt u in onder de Wet 2013 (of haalt u vrijwillig een A2-diploma)? Dan krijgt u automatisch vrijstelling voor ONA. Uw gemeente geeft de afronding door aan DUO en u ontvangt binnen 8 weken een bevestigingsbrief.

Zelfstandig ondernemer: Heeft u een eigen bedrijf in Nederland? U komt mogelijk in aanmerking als u in de afgelopen 12 maanden minstens 6 maanden ingeschreven stond bij de Kamer van Koophandel met een minimale winst van € 4.478,97, als u een Bbz-uitkering ontvangt, of als uw verblijfsvergunning is voor 'Arbeid als Zelfstandige'. Vraag dit aan met het formulier 'Aanvraag Vrijstelling ONA — zelfstandig ondernemer'.

Internationale organisatie of DGA: Bent u directeur-grootaandeelhouder (DGA) of werkt u voor een Nederlandse vestiging van een internationale organisatie die geen Nederlandse sociale premies afdraagt? Dan kunt u een ONA-vrijstelling aanvragen met het formulier 'Aanvraag vrijstelling ONA internationale organisatie'.

Volledig arbeidsongeschikt of vervroegd pensioen: Bent u volledig arbeidsongeschikt of met volledig vervroegd pensioen? Dan kunt u een ONA-vrijstelling aanvragen met het algemene formulier 'Aanvraag vrijstelling ONA'.

Buitenlandse diploma's en andere documenten

Een buitenlands diploma, certificaat of getuigschrift kan recht geven op gedeeltelijke vrijstelling als het bewijst dat u minimaal niveau A2 (Wet 2013) of B1 (Wet 2021) heeft behaald voor één of meer taalvaardigheden. De instelling moet erkend zijn door de overheid van dat land. U vraagt dit aan via het formulier 'Aanvraag vrijstelling inburgeringsplicht', waarna DUO beslist welke vrijstelling u krijgt.

Daarnaast geldt: heeft u vóór 1 november 2014 de Toets Gesproken Nederlands (TGN) gedaan als onderdeel van het Basisexamen inburgering en scoorde u 37 of hoger? En vereist uw PIP (persoonlijk plan inburgering en participatie) examens op A2-niveau? Dan komt u mogelijk in aanmerking voor vrijstelling van het examen Spreken.

Ontheffingen: Wanneer u niet aan de eisen kunt voldoen

Een ontheffing is iets anders dan een vrijstelling. Waar een vrijstelling zegt 'u hoeft niet omdat u al gekwalificeerd bent', zegt een ontheffing 'er kan redelijkerwijs niet van u verwacht worden dat u aan de eisen voldoet'. Een ontheffing ontslaat u permanent van de inburgeringsplicht.

Medische ontheffing

Als een ernstige, langdurige lichamelijke of psychische aandoening het onmogelijk maakt om Nederlands te leren of examen te doen, kunt u een medische ontheffing aanvragen. DUO kan u doorverwijzen voor een medische keuring. De aandoening moet blijvend of langdurig zijn — tijdelijke ziekte (zelfs indien ernstig) leidt meestal tot extra tijd in plaats van een ontheffing. Heeft u gezondheidsproblemen? De Divosa-brochure legt uit welke opties er zijn, inclusief extra tijd en aangepaste examens.

Aantoonbaar geleverde inspanningen — de 600-urenregel (Alleen Wet 2013)

Deze route — officieel 'ontheffing wegens aantoonbaar geleverde inspanningen' (AGI) — geldt alleen als u inburgert onder de Wet 2013. Het geldt niet onder de Wet 2021. Als het u ondanks serieuze inspanningen niet lukt om alle examens te halen, komt u mogelijk in aanmerking voor een ontheffing. De voorwaarden hangen af van het type cursus dat u heeft gevolgd.

Voor een cursus op A2-niveau (NT2) moet u minstens 600 cursusuren hebben gevolgd (alleen fysieke uren tellen, geen online lessen), uw inburgeringstermijn moet minstens 2,5 jaar geleden zijn gestart, en u moet elk examen minstens 3 keer hebben geprobeerd (waarbij maximaal 2 pogingen voor het Staatsexamen NT2 meetellen per examen). U mag cursusuren voor A2 en B1/B2 combineren om aan de 600 te komen. Voor een alfabetiseringscursus moet minstens 300 van de 600 uur uit alfabetiseringsles bestaan.

Heeft u niet elk examen 3 keer geprobeerd? Dan kunt u alsnog een aanvraag doen, maar DUO verplicht u dan tot een betaald onderzoek (leerbaarheidstoets, € 150) om te beoordelen of u in staat bent Nederlands te leren. Als DUO concludeert dat u de taal kunt leren, wordt de ontheffing afgewezen. U moet actief meewerken aan de toets; weigeren te antwoorden leidt ook tot afwijzing.

Voor een diepgaande uitleg over deze specifieke route, inclusief veelvoorkomende misverstanden, leest u ons artikel over de 600-urenregel.

Bijzondere Individuele Omstandigheden (BIO)

In zeer zeldzame gevallen kunt u een 'ontheffing bijzondere individuele omstandigheden' (BIO) krijgen. Dit is een laatste redmiddel — het geldt alleen als er geen andere vrijstellings- of ontheffingsroute mogelijk is, u geen extra tijd kunt krijgen en uw persoonlijke situatie u permanent verhindert om in te burgeren. U moet echt geprobeerd hebben Nederlands te leren en de situatie mag naar verwachting niet veranderen. Omdat dit zo streng is, verleent DUO BIO-ontheffingen alleen in echt uitzonderlijke gevallen.

Wet Inburgering 2021 vs. 2013: Wat is het verschil?

Welke inburgeringswet op u van toepassing is, bepaalt welke vrijstellingen beschikbaar zijn en hoe u deze aanvraagt. Weet u niet zeker welke wet geldt? Controleer uw PIP of lees ons artikel over de veranderingen in de Wet inburgering 2021. Hier zijn de belangrijkste verschillen wat betreft vrijstellingen:

Vrijstellingen voor Naturalisatie en sterkere verblijfsvergunningen

Zelfs als u niet inburgeringsplichtig bent — bijvoorbeeld omdat u vrijwillig inburgert — heeft u toch een inburgeringsdiploma nodig als u naturalisatie (Nederlanderschap) of een sterkere verblijfsvergunning wilt aanvragen, zoals een vergunning voor onbepaalde tijd of EU-langdurig ingezetene.

De IND behandelt vrijstellingen voor het inburgeringsvereiste (voor immigratiedoeleinden) los van DUO. U komt mogelijk in aanmerking voor een IND-vrijstelling als u al een inburgeringsdiploma heeft, de Belgische of Luxemburgse nationaliteit heeft, jonger bent dan 18 of de AOW-leeftijd heeft bereikt, 8+ jaar naar een Nederlandse school bent geweest tijdens de leerplichtige leeftijd, een kwalificerend diploma heeft of medische onmacht kunt aantonen. Het proces omvat het invullen van het formulier 'Bijlage Inburgeringsvereiste' en het indienen van bewijs bij de IND samen met uw verblijfs- of naturalisatieaanvraag.

Hoe vraagt u een vrijstelling of ontheffing aan?

Het aanvraagproces hangt af van wat u aanvraagt, maar volgt een algemeen patroon:

Volgende stappen

Denkt u in aanmerking te komen voor een vrijstelling? Begin dan met het controleren van uw status in Mijn Inburgering. Zelfs als u denkt dat u in aanmerking komt, is het verstandig om te blijven studeren terwijl uw aanvraag in behandeling is — de verwerkingstijd van 8 weken bij DUO kan uitlopen, en u wilt het ritme niet verliezen als de vrijstelling wordt afgewezen.

Weet u niet zeker of u examen moet doen op A2- of B1-niveau? Onze gids over A2 vs B1 niveaus legt het verschil uit en welke route op uw situatie van toepassing is. Als u wel examen moet doen, kunt u beginnen met voorbereiden via onze oefencursussen terwijl u wacht op de beslissing van DUO.

Officiële bronnen