Vrijstelling en Ontheffing bij Inburgering: Wanneer Hoeft U Minder of Geen Examens te Doen?

U hoeft misschien minder inburgeringsexamens te doen, of helemaal geen examens, als DUO een officiële reden accepteert. Denk aan een Nederlands diploma, behaalde onderdelen van het Staatsexamen Nt2, lang wonen en werken in Nederland, een ernstige ziekte of beperking, of een zeer bijzondere persoonlijke situatie. De woorden zijn belangrijk: vrijstelling betekent meestal dat u al aan een eis voldoet; ontheffing betekent dat DUO u vrijlaat omdat u de eis redelijkerwijs niet kunt halen.

• Kijk eerst in Mijn Inburgering en in uw PIP. Uw wet, leerroute en niveau bepalen welke regel kan gelden.
• Gehele vrijstelling haalt de inburgeringsplicht weg. Gedeeltelijke vrijstelling haalt alleen een of meer examenonderdelen weg.
• Diploma's en certificaten worden niet altijd automatisch geaccepteerd. DUO kan een formulier en bewijsstukken vragen.
• Onder Wet inburgering 2021 hoeft u behaalde Staatsexamen Nt2-onderdelen op het niveau van uw PIP of hoger meestal niet apart aan te vragen.
• Medische ontheffing is niet altijd de eerste stap bij ziekte. Soms past een aangepast examen of extra tijd beter.
• De 600-uurregel, of AGI, hoort bij Wet inburgering 2013. Valt u onder Wi2021, neem dan contact op met de gemeente als uw PIP niet meer haalbaar is.

Begin bij de situatie die u met bewijs kunt aantonen. De tabel hieronder is geen besluit van DUO, maar helpt u om de juiste officiële route te vinden.

Vrijstelling op basis van een diploma is de duidelijkste route als deze voor u geldt. DUO zegt dat gehele vrijstelling mogelijk kan zijn met vmbo, havo, vwo, mbo niveau 2 of hoger, hbo of universiteit in het Nederlands, of een Nederlandstalig diploma uit België of Suriname met een voldoende voor Nederlands. DUO kan ook documenten accepteren voor gedeeltelijke vrijstelling, zoals onderdelen van Staatsexamen Nt2, sommige cijferlijsten of certificaten voor Nederlands, of een buitenlands diploma waaruit blijkt dat u Nederlandse taalonderdelen hebt gehaald op minimaal A2 voor Wi2013 of B1 voor Wi2021.

• Gehele vrijstelling betekent dat u de inburgeringsplicht niet hoeft af te maken.
• Gedeeltelijke vrijstelling betekent dat u de onderdelen die niet zijn vrijgesteld nog wel moet doen.
• Bij buitenlands bewijs kan DUO extra controleren of de opleiding door de overheid van dat land is erkend.
• Stuur geen originele diploma's op, behalve als het officiële formulier dit duidelijk vraagt. Meestal vraagt DUO om kopieën en bewijs.

Hebt u al onderdelen van Staatsexamen Nt2 Programma I of II gehaald? Dan kunnen die onderdelen meetellen voor uw taalexamens inburgering. Onder Wi2021 moet het onderdeel op het niveau in uw PIP of hoger zijn. Onder Wi2013 vraagt u de vrijstelling meestal zelf aan. ONA heeft eigen kleinere vrijstellingen: MAP afronden, recent werk in loondienst, zelfstandig ondernemerschap, sommige internationale organisaties, volledige arbeidsongeschiktheid of volledig vervroegd pensioen kunnen alleen het ONA-examen wegnemen.

Lang verblijf en werk is een andere route. DUO noemt dit onder Wi2021 vrijstelling wegens aantoonbaar voldoende ingeburgerd en onder Wi2013 ontheffing. De kernvoorwaarden zijn streng: DUO moet u hebben verteld dat u inburgeringsplichtig bent, u moet minimaal 10 jaar aaneengesloten in Nederland wonen, u moet minimaal 5 jaar hebben gewerkt of vrijwilligerswerk hebben gedaan, en uw Nederlands moet goed genoeg zijn. DUO nodigt u uit voor een gesprek. Dat gesprek kost EUR 90, volgens de DUO-informatie die in mei 2026 is gecontroleerd.

Een gezondheidsprobleem stopt de examens niet automatisch. Vraag eerst wat er moet veranderen: de vorm van het examen, de deadline, of de plicht zelf. DUO kan A2-examens en kennisexamens aanpassen, DUO kan in sommige ziektesituaties extra tijd geven, en in ernstige blijvende situaties kan DUO beslissen over medische ontheffing na advies van Argonaut. De aanvraag kost EUR 225 in mei 2026. DUO betaalt dit alleen terug als de ontheffing wordt gegeven.

BIO betekent bijzondere individuele omstandigheden. Dit is een zeldzame laatste route. DUO zegt dat u inburgeringsplichtig moet zijn, geen andere route voor ontheffing of extra tijd mag hebben, uw best hebt gedaan om Nederlands te leren, en zelf niet meer kunt inburgeren in een situatie die niet meer verandert.

De 600-uurregel wordt vaak verkeerd begrepen. Het is geen korte route voor iedereen. De officiële naam is ontheffing wegens aantoonbaar geleverde inspanningen, meestal AGI genoemd. Deze route is voor sommige mensen onder Wet inburgering 2013 die veel lesuren hebben gevolgd en toch niet kunnen afronden. Voor de gewone A2-cursusroute noemt DUO voorwaarden zoals: uw termijn is minimaal 2,5 jaar geleden gestart, u hebt minimaal 600 geregistreerde lesuren, uw school stond bij de start op zoekinburgerschool.nl, en u hebt minimaal 3 pogingen per examen gedaan. Valt u onder Wet inburgering 2021, dan is deze route niet voor u; neem contact op met de gemeente als uw PIP niet meer realistisch is.

Volgt u nu een Nederlandse opleiding die na het diploma recht geeft op gehele vrijstelling? Dan kunt u misschien tijdelijke vrijstelling krijgen. Onder Wi2021 kan dit automatisch gaan, maar neem contact op met DUO als u een brief over uw inburgeringsplicht kreeg en langer dan 1 maand staat ingeschreven bij de opleiding. Onder Wi2013 vraagt u dit meestal aan met een formulier, en een voorwaarde is dat u uiterlijk 2 maanden na uw 18e verjaardag met de opleiding begon. Als u de AOW-leeftijd bereikt, stopt de inburgeringsplicht. Voor naturalisatie of een sterkere verblijfsvergunning kan IND of gemeente toch apart bewijs vragen.

• Open Mijn Inburgering en noteer uw wet: Wet inburgering 2013 of Wet inburgering 2021.
• Controleer uw PIP als u onder Wi2021 valt. Daarin staan uw route, niveau en verplichte onderdelen.
• Kies eerst één route: diploma, NT2, ONA, lang verblijf en werk, ziekte, BIO of AGI.
• Gebruik het officiële DUO-formulier of de digitale route in Mijn Inburgering voor die route. Meng geen formulieren van Wi2013 en Wi2021.
• Verzamel bewijs vooraf: diploma's, certificaten, werkgeversverklaring, verzekeringsbericht uit Mijn UWV, schooluren of andere documenten die op het formulier staan.
• Bij medische ontheffing: stuur geen medische papieren mee met een papieren formulier, behalve als DUO dit vraagt. DUO legt uit dat Argonaut het medisch advies geeft.
• Bewaar kopieën en noteer de datum. Op meerdere DUO-pagina's staat dat DUO binnen 8 weken beslist na een complete aanvraag.

Weet u niet zeker of u verplicht moet inburgeren? Begin met wie moet inburgeren. Gaat het om ziekte of beperking, lees dan de gids over medische ontheffing. Valt u onder Wi2013 en hebt u veel cursusuren, gebruik dan de gids over de 600-uurregel. Bij problemen met de termijn kijkt u naar extra tijd voor inburgering. Doet u het A1 basisexamen in het buitenland voor een MVV, gebruik dan de aparte gids over vrijstelling voor het basisexamen, want daar gelden IND-regels.