Nederlandse verblijfsvergunningen: kies de juiste route

Begin bij je nationaliteit en daarna je verblijfsdoel. Burgers van de Europese Unie (EU), Europese Economische Ruimte (EER) en Zwitserland gebruiken meestal het vrije verkeer in plaats van een Nederlandse vergunning. Hun niet-EU-familieleden hebben mogelijk een verblijfsdocument volgens het EU-recht nodig. Een derdelander — iemand zonder EU-, EER- of Zwitserse nationaliteit — heeft meestal een vergunning nodig voor familie, werk of studie. Asiel is een aparte beschermingsprocedure die in Nederland begint. De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) beslist over aanvragen.

Je hebt geen verblijfsvergunning nodig en hoeft je meestal ook niet bij de IND in te schrijven. Voor maximaal drie maanden is een geldig paspoort of nationale identiteitskaart genoeg. Bij een langer verblijf moet je voldoen aan de voorwaarden voor jouw situatie: bijvoorbeeld echt en daadwerkelijk werk, studie met zorgdekking en voldoende middelen, of voldoende middelen als je niet werkt. Blijf je langer dan vier maanden, schrijf je dan bij je gemeente in de Basisregistratie Personen (BRP) in. Controleer apart welke zorgverzekering voor jou geldt.

Een niet-EU-familielid kan vanuit Nederland toetsing aan het EU-recht aanvragen. De bewijsstukken hangen af van de familieband. Denk aan paspoorten, huwelijks- of geboorteakten, bewijs van een duurzame relatie of afhankelijkheid en bewijs dat de Unieburger rechtmatig verblijft, zorgdekking heeft en over voldoende inkomen beschikt. Een Nederlandse burger valt alleen in specifieke situaties met vrij verkeer onder deze route. Neem het inkomen of de aanname over een examen uit de nationale partnerroute niet over in een EU-rechtelijke zaak.

De nationale partnervergunning is meestal bedoeld voor verblijf bij een Nederlander of vergunninghouder wanneer het EU-recht niet geldt. De relatie moet aantoonbaar zijn en jullie moeten van plan zijn op hetzelfde geregistreerde adres te wonen. Beide partners zijn normaal minimaal 21 jaar. Waren zij al getrouwd toen zij allebei buiten Nederland woonden, dan kan 18 jaar voldoende zijn. De referent heeft normaal een zelfstandig, duurzaam en voldoende inkomen nodig, maar er bestaan vrijstellingen.

Voor aanvragen van 1 juli tot en met 31 december 2026 is het standaardbedrag voor partners € 2.337 bruto sv-loon per maand zonder vakantiegeld. De standaardleges voor een volwassen aanvrager zijn in 2026 € 254; een ander tarief of een vrijstelling kan gelden. Nationaliteit en omstandigheden bepalen of een machtiging tot voorlopig verblijf (mvv) nodig is. Zo ja, dan kan ook het Basisexamen inburgering buitenland gelden, met vrijstellingen. Gebruik het examenoverzicht voor die vraag en de mvv-gids voor familie voor de procedure.

Voor de route voor kennismigranten kan alleen een door de IND erkende werkgever aanvragen. Je hebt een arbeidsovereenkomst, een marktconform loon en het juiste salariscriterium nodig. Bij een eerste aanvraag in 2026 zijn de maandbedragen zonder vakantiegeld € 5.942 voor mensen van 30 jaar of ouder, € 4.357 voor mensen jonger dan 30 en € 3.122 bij het verlaagde criterium. Bij verlenging of verandering van werkgever kunnen andere leeftijdsregels gelden; controleer daarom de actuele tabel. Het verlaagde bedrag geldt alleen voor bepaalde recent afgestudeerden en onderzoekers. De standaardleges zijn in 2026 € 423.

Niet elke baan gebruikt deze regeling. Voor ander werk in loondienst kan een gecombineerde vergunning voor verblijf en arbeid (GVVA) of een andere werkroute nodig zijn. Bij sommige routes is erkenning als referent optioneel en niet verplicht, en kan de werkgever of werknemer aanvragen. Bevestig eerst het precieze arbeidsdoel voordat je het referentenregister controleert of op de salarisbedragen voor kennismigranten vertrouwt.

Voor hoger onderwijs dient een door de IND erkende instelling de aanvraag in. Je moet ingeschreven zijn voor een erkende voltijdopleiding en genoeg geld hebben voor je verblijf. Het studiebedrag voor hbo of universiteit is in 2026 € 1.130,77 per maand; normaal toon je middelen voor twaalf maanden aan. Je moet elk studiejaar minstens 50% van de studiepunten behalen. Haal je dat niet, dan beoordeelt de instelling eerst of er een geldige reden is. De standaardleges zijn in 2026 € 254.

Asiel is voor iemand die bescherming zoekt, niet een vergunning die je kiest omdat werk, studie of familie beter uitkomt. Je meldt je persoonlijk nadat je Nederland hebt bereikt; de aanvraag is gratis en er is geen referent. Neem als dat kan identiteitsdocumenten en bewijs mee waaruit blijkt waarom je bescherming nodig hebt. De IND bepaalt welke asielprocedure geldt en of je in aanmerking komt. Gezinshereniging bij een asielvergunning is een aparte route. Zie voor plichten na een positief besluit wie moet inburgeren.

Bevestig eerst het juridische kader: vrij verkeer, EU-familierecht, een nationale vergunning of asiel. Controleer daarna wie de aanvraag mag indienen en of die organisatie door de IND erkend moet zijn. Controleer ten slotte op de dag van aanvraag opnieuw het bedrag, de leges en de bewijsstukken. Inkomensbedragen kunnen op 1 januari of 1 juli veranderen en uitzonderingen verschillen per route.

Kies geen route omdat die een examen lijkt te vermijden. Het verblijfsdoel en jouw feiten bepalen de route; de examenpagina's bepalen een eventuele inburgeringsplicht. Passen mogelijk twee routes of is een uitzondering belangrijk, vraag de IND of een gekwalificeerde immigratieadviseur dan naar jouw situatie.

Open vanuit de tabel de precieze IND-pagina en maak een persoonlijke lijst met bewijsstukken. Regel buitenlandse akten, vertalingen en legalisatie vroeg met de gids voor documenten vóór vertrek. Ga bij een nationale familieroute verder met de mvv-gids voor familie. Houd inburgeringsvragen bij het examenoverzicht en de pagina wie moet inburgeren.