Nederlandse verblijfsvergunningen: welke route past bij jou — familie, werk, studie, asiel of EU-vrij verkeer

In het Nederlandse systeem volgt je verblijfsvergunning jouw reden om te komen, en die reden bepaalt bijna alles verder — wie garant voor je staat, wat je moet bewijzen, en of je vóór vertrek een examen moet afleggen. Een familielid of partner in Nederland staat garant voor een familievergunning; een werkgever staat garant voor een werkvergunning; een school staat garant voor een studievergunning; asiel vraag je aan binnen het land, niet vanuit het buitenland; en EU-, EER-burgers en Zwitsers hebben helemaal geen vergunning nodig. Dit overzicht koppelt elke situatie op hoofdlijnen aan zijn route en verwijst je naar de officiële pagina van de IND (Immigratie- en Naturalisatiedienst) die de fijne details beheert — want de precieze voorwaarden en bedragen zijn wat de IND wijzigt, soms twee keer per jaar.

Bijna iedereen die naar Nederland verhuist, komt binnen via een van vijf deuren. De tabel sorteert ze op wie je bent en wie het papierwerk doet; de secties hieronder voegen de ene of twee voorwaarden toe die het vaakst bepalen of een route voor jou openstaat. Eén kolom is belangrijker dan hij lijkt: of je vóór je inreisvisum het basisexamen inburgering in het buitenland moet halen — dat geldt voor gezinsmigranten, maar niet voor werknemers of studenten.

Dit is de route voor het samenkomen met een partner, echtgenoot of familielid dat Nederlands is of al een Nederlandse verblijfsvergunning heeft. De persoon in Nederland is je referent en draagt de voorwaarden: voor een partnervergunning moeten jullie allebei 21 jaar of ouder zijn, moet de relatie oprecht zijn — een huwelijk, een geregistreerd partnerschap of een ongehuwde, langdurige en exclusieve relatie — en moeten jullie na aankomst samenwonen op hetzelfde ingeschreven adres. De referent moet ook een zelfstandig, duurzaam en toereikend inkomen hebben, en die norm is periodegebonden: voor een stel is dat €2.337,00 bruto per maand exclusief vakantiegeld voor aanvragen in de tweede helft van 2026 (1 juli tot en met 31 december), en de IND stelt het bedrag telkens opnieuw vast op 1 januari en 1 juli. De aanvraagkosten bedragen €254 (2026). De meeste gezinsmigranten moeten eerst het basisexamen inburgering in het buitenland halen; de visumprocedure zelf, stap voor stap, staat in de gids MVV gezinshereniging.

De meeste aanwervingen van gekwalificeerd personeel lopen via de kennismigrantvergunning, en hier doet de werkgever het werk: het bedrijf moet een door de IND erkende referent zijn en dient de aanvraag namens jou in. De voorwaarde die de doorslag geeft, is het salaris — het overeengekomen brutoloon moet marktconform zijn en minstens de maandelijkse grens bedragen, die voor 2026 €5.942 is als je 30 jaar of ouder bent, €4.357 als je jonger bent dan 30, en een verlaagde €3.122 voor mensen die in of net na het zoekjaar voor afgestudeerden zitten (bedragen exclusief vakantiegeld, vastgesteld op 1 januari). Voor deze route is er geen basisexamen, en de kosten voor de werkgever bedragen €423 (2026). Andere werksituaties — aangenomen worden zonder erkende-referentstatus, of de gecombineerde vergunning voor verblijf en arbeid (GVVA) — hebben hun eigen IND-pagina's; begin bij de IND-index verblijfsvergunningen.

Voor een studie aan een Nederlandse universiteit of hogeschool is de onderwijsinstelling je referent en dient de aanvraag in; jij levert bewijs van inschrijving en bewijs dat je jezelf kunt onderhouden. De vergunning is gekoppeld aan je voortgezette studie — je moet voltijds ingeschreven staan en jaarlijks minstens 50% van je studiepunten halen — en de kosten bedragen €254 (2026). Voor studenten is er geen basisexamen. Als je in het buitenland hebt gestudeerd en je diploma erkend moet worden voor toelating of een latere baan, is dat een apart proces dat wordt behandeld in de gids documenten voordat je verhuist.

Asiel verschilt qua aard van de bovenstaande routes: je vraagt niet vanuit het buitenland aan en niemand staat garant voor je. Je vraagt bescherming aan zodra je in Nederland bent, de IND beoordeelt of je in aanmerking komt, en na een positieve beslissing volgt een tijdelijke asielvergunning. Familieleden kunnen later overkomen via gezinshereniging die aan de asielvergunning is gekoppeld, met eigen voorwaarden en een eigen IND-pagina. De inburgeringsplicht die volgt op een asielvergunning — en voor wie die geldt — is terrein voor exameninformatie: zie wie moet inburgeren.

Als je burger bent van een EU- of EER-land of van Zwitserland, heb je recht op vrij verkeer en heb je geen verblijfsvergunning nodig — je geldige paspoort of nationale ID-kaart is op zich al bewijs van rechtmatig verblijf. Je schrijft je nog wel in bij je gemeente in de BRP (Basisregistratie Personen) als je langer dan vier maanden blijft, en je sluit een Nederlandse zorgverzekering af, maar er is geen IND-vergunning om aan te vragen. Het enige dat het waard is om vroeg te checken, is de familie: een niet-EU-echtgenoot of -partner van een EU-burger gebruikt niet de gewone route voor gezinshereniging, maar een lichtere EU-rechtelijke route, die wordt getoetst aan de regels voor vrij verkeer in plaats van aan de nationale inkomensnorm — de EU/EER-pagina van de IND is de plek om jouw situatie te bevestigen.

Een Nederlandse vergunning is gekoppeld aan een specifiek verblijfsdoel — familie, werk, studie — en de IND beoordeelt jouw aanvraag alleen tegen dat doel. Aanvragen onder het verkeerde doel, of proberen te wisselen na aankomst zonder aan de voorwaarden van het nieuwe doel te voldoen, is een veelvoorkomende manier waarop een aanvraag vastloopt. Bepaal de route voordat je aanvraagt, en als jouw situatie in twee routes zou kunnen passen (bijvoorbeeld een student die ook de partner van iemand is), kies dan de route waarvan je nu echt aan de voorwaarden voldoet, in plaats van de route die het makkelijkst klinkt.

De werk- en studieroutes gaan uit van een door de IND erkende referent — een bedrijf of instelling die de IND vooraf heeft goedgekeurd om mensen over te laten komen. Een kleinere werkgever die niet erkend is, kan de kennismigrantroute niet gebruiken, zelfs als de functie en het salaris verder zouden voldoen. Als je werkgever niet op het register staat, moet de aanwerving via een andere, tragere vergunning verlopen; bevestig de referentstatus voordat je op de snelle route rekent.

Een veelvoorkomende vergissing: de niet-EU-echtgenoot, -echtgenote of -partner van een EU-burger die in Nederland woont, denkt de gewone vergunning voor gezinshereniging nodig te hebben, met de bijbehorende inkomensnorm en het basisexamen. Volgens het EU-recht inzake vrij verkeer is dat meestal niet zo — hun zaak wordt getoetst aan EU-regels, die lichter zijn. Het verkeerde kader gebruiken kan betekenen dat je betaalt voor een examen en aan een inkomenstoets voldoet waar je nooit aan onderworpen was. Check eerst de EU/EER-pagina van de IND.

Als je de route kent, weet je twee dingen om vervolgens te doen. Zit je op de familieroute, dan is het visum zelf de TEV-procedure — wat de referent doet, wat jij doet, en hoe lang de IND erover doet — uiteengezet in de gids MVV gezinshereniging. En op welke route je ook zit: sommige documenten zijn veel makkelijker te regelen voordat je vertrekt dan erna: gelegaliseerde akten, apostilles en diplomawaardering gebeuren allemaal in het land dat ze heeft afgegeven, dus begin met de documenten om te regelen voordat je verhuist. Of er voor jou een inburgeringsplicht geldt zodra je hier bent, wordt beantwoord in wie moet inburgeren.